Metalen gevelelementen onderhouden: staal, aluminium, zink en verzinkt staal

Deze pagina is voor de woningeigenaar met een stalen hekwerk, een metalen luifel of aluminium kozijnen, voor de vereniging van eigenaren met balkonhekken, galerijhekken, stalen trappen en metalen gevelbekleding, en voor de beheerder die het onderhoud aan metalen gevelelementen in het onderhoudsplan opneemt. Zij legt uit hoe de verschillende metalen aan de gevel verweren, hoe je de staat beoordeelt, welk onderhoud bij welk metaal hoort, hoe schilderwerk op metaal wordt opgebouwd, wat de bevestigingen en de overgangen naar andere materialen vragen, wat het kost en wanneer herstel of vervanging aan de orde is. Zij gaat niet over stalen constructies binnen, over dakbedekking van metaal en over de constructieve beoordeling van balkonhekken; daarvoor bestaan eigen pagina's.

Staal roest zodra water en zuurstof het ijzer bereiken; een laklaag of een zinklaag houdt die weg. Bij geschilderd staal begint de schade waar de lak is beschadigd of dun is: aan randen, hoeken, lasnaden en bevestigingen, en aan de onderkant waar water blijft staan. De roest kruipt onder de lak, drukt hem op in blazen en zet het staal uit; een hekwerkstijl die onderaan in het beton of het metselwerk staat, roest daar het eerst en kan het beton eromheen laten springen. Verzinkt staal is bedekt met een laag zink die zichzelf opoffert: krassen roesten niet meteen omdat het zink eromheen het ijzer beschermt, maar de laag slijt in tientallen jaren weg, sneller aan zeekust en in stedelijke lucht, en daarna roest het staal alsnog. Een duplexsysteem, verzinkt staal met een poedercoating of lak erover, gaat het langst mee, mits de coating heel blijft.

Aluminium roest niet maar corrodeert wel: het vormt een dunne oxidelaag die het beschermt, maar in vervuilde of zoute lucht ontstaan putjes en een dof, wit uitgeslagen oppervlak; geanodiseerd of gepoedercoat aluminium is daartegen beschermd zolang de laag heel is. Aluminium kozijnen en gevelbekleding vragen daarom vooral reiniging, met een neutraal reinigingsmiddel en water, en herstel van beschadigde coating; schilderen kan, met een hechtprimer voor aluminium en een geschikte lak, maar het is een cyclus die niet meer stopt. Zink, van goten, dakranden en gevelbekleding, vormt in een jaar een grijze patina die het metaal beschermt en die niet mag worden verwijderd; zink wordt niet geschilderd en niet geschuurd, wel schoon gehouden en beschermd tegen contact met koper en met uitloogwater van cementgebonden materialen, die het aantasten.

Het contact tussen metalen is een eigen risico: waar twee verschillende metalen elkaar raken en nat worden, ontstaat een galvanische cel waarin het minst edele metaal oplost. Koper op zink, staal op aluminium, roestvast staal op verzinkt staal: het zwakkere metaal verdwijnt bij de bevestiging. Daarom worden bevestigingen van hetzelfde of een verenigbaar metaal gebruikt, of van roestvast staal met een kunststof ring, en worden zink en koper nooit zo aangebracht dat water van het ene op het andere loopt.

Het schilderwerk op staal is een systeem van lagen: het staal wordt ontdaan van roest, losse verf en vet, tot een oppervlak waarop de primer hecht, met een roestwerende grondverf op het kale metaal, een tussenlaag en een aflak die uv-bestendig is; elke laag met de voorgeschreven dikte en droogtijd, in droog weer boven het dauwpunt. Bij verzinkt staal en aluminium komt een hechtprimer die op die metalen pakt; gewone grondverf laat los. De cyclus ligt voor buitenwerk op zes tot twaalf jaar, korter aan zee en op de zuidwestzijde; tussendoor volstaan reiniging en het bijwerken van beschadigingen, wat het grote werk uitstelt.

Blazen en bruine strepen onder de lak van een stalen hekwerk, vooral onderaan de stijlen en bij lasnaden: roest onder de verf.

Beton of metselwerk dat scheurt of springt rond de voet van een stalen stijl of een ingemetseld anker: roest die uitzet.

Witte, poederige uitslag of een dof oppervlak op aluminium kozijnen en profielen: oxidatie, de coating is verweerd of afwezig.

Een verzinkt hek met grijze, matte plekken en de eerste roestpuntjes: de zinklaag is op en het staal komt bloot.

Witte of grijze aanslag op zink onder een uitstekend cementgebonden of koperen deel: aantasting door uitloogwater of een galvanische cel.

Losse, roestende of verkleurde bevestigingen op een verder gezond element: verkeerd metaal gekozen.

Zelf: hekken, poorten en luifels op bereikbare hoogte reinigen, roest verwijderen met staalborstel en schuurpapier tot het blanke metaal, gronden met een roestwerende primer en aflakken in twee lagen; aluminium reinigen en met een lakstift bijwerken; zink schoonhouden en bladeren uit goten halen.

Zelf: bevestigingen controleren en losse of roestende schroeven vervangen door roestvaste met een kunststof ring.

Niet zelf: werk op hoogte aan gevelbekleding, dakranden en luifels zonder steiger; het stralen van oude verflagen die lood kunnen bevatten; het herstel van ingemetselde of ingestorte stijlen en de constructieve beoordeling van balkon- en galerijhekken; en het schilderen van zink, dat niet moet gebeuren.

Voor het onderhoud van metalen gevelelementen is geen vergunning nodig; voor het vervangen van hekwerken, luifels of gevelbekleding kan dat anders zijn als het aanzien van de gevel verandert, in een beschermd stads- of dorpsgezicht of bij een monument, waar ook de kleur en het materiaal zijn beschermd. Balkon- en galerijhekken moeten voldoen aan de eisen voor afscheidingen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving: hoogte, openingen en de weerstand tegen belasting; een hek dat door roest zijn sterkte verliest of losraakt van de vloer, voldoet daar niet meer aan, en de eigenaar heeft een zorgplicht voor de veiligheid van de gebruikers.

In een appartementengebouw zijn hekken, luifels, goten en gevelbekleding gemeenschappelijk en horen zij in het meerjarenonderhoudsplan van de vereniging, met een schildercyclus en een inspectie van de bevestigingen; de onderzoeksplicht voor uitkragende galerij- en balkonvloeren raakt ook de verankering van de hekken. Verf en primers voor metaal vallen onder de regels voor vluchtige organische stoffen; stralen van oude verflagen kan lood bevatten en vraagt dan beschermende maatregelen en afvoer als gevaarlijk afval. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst.