Gevelverf en muurverf buiten: verf op metselwerk, stucwerk en beton

Deze pagina is voor de woningeigenaar die overweegt een bakstenen, gestucte of betonnen gevel te schilderen of een geschilderde gevel te onderhouden, voor de klusser die een tuinmuur, een schuur of een plint wil verven, en voor de VvE en de beheerder die de geschilderde gevels en de betonnen galerijen en balkons van een complex in het onderhoudsplan hebben. Ze legt uit hoe verf zich gedraagt op steenachtige ondergronden, welke verfsoorten er zijn en wanneer welke past, hoe de ondergrond wordt voorbereid, wat het kost en wat de keuze voor schilderen betekent voor het onderhoud van de komende decennia. Ze gaat niet over het schilderen van houten kozijnen en gevelhout; daarvoor bestaan eigen pagina's.

Baksteen, kalkzandsteen, stucwerk en beton zijn poreus: ze nemen regen op en geven het vocht als damp weer af, aan de buitenkant en aan de binnenkant. Een verflaag verandert dat evenwicht. Een dichte, dampremmende verf houdt het vocht dat van binnen of via scheuren en voegen binnenkomt in de muur vast; het verzamelt zich achter de verf, vriest in de winter en drukt de verf in blazen van de muur, met zoutuitslag en afschilfering als gevolg. Een dampopen verf laat de damp door en houdt regen grotendeels buiten; de muur blijft ademen. Daarom is de eerste eis aan gevelverf dat hij minstens zo dampopen is als de ondergrond.

De tweede eis is bestand zijn tegen alkaliteit: cement en kalk in mortel, stucwerk en beton zijn sterk basisch, en verven op basis van olie of sommige kunstharzen worden daardoor afgebroken, verzepen en laten los. Silicaatverf, op basis van waterglas, verkiezelt met de minerale ondergrond en wordt er één mee; hij is zeer dampopen, mat en duurzaam, maar hecht alleen op minerale, ongeschilderde ondergronden en is niet geschikt over oude kunstharsverf. Siliconenhars-gevelverf is dampopen en waterafstotend tegelijk, hecht op de meeste ondergronden, ook op oude verf, en is de gangbare keuze voor bestaande geschilderde gevels. Acrylaat-gevelverf op waterbasis is goedkoper en er zijn dampopen varianten; goedkope muurverf voor binnen is dat niet en hoort niet buiten.

Beton is een geval apart: het beschermt zijn wapening met een hoge alkaliteit, en koolzuur uit de lucht en indringend water breken die bescherming langzaam af, waardoor de wapening gaat roesten en het beton afdrukt. Een betoncoating beschermt tegen indringend water en koolzuur, overbrugt haarscheuren en laat damp door; op galerijvloeren en balkons komt daar slijtvastheid en een antislip bij. Beton schilder je dus niet alleen voor het uiterlijk maar ook voor de levensduur, en na herstel van betonschade is een coating vaak onderdeel van het herstel.

De voorbereiding bepaalt de hechting en de levensduur meer dan de verf. Een gevel wordt gereinigd van algen, mos, vuil en losse delen, zonder hogedruk op zachte voegen; losse voegen en scheuren worden hersteld en zouten worden verwijderd en de oorzaak weggenomen; het oppervlak wordt gefixeerd of voorgestreken met een grondlaag die past bij de verf, zodat de zuiging gelijk is en de verf niet vlekt. Dan volgen twee lagen, in droog weer boven tien graden, niet in de volle zon en niet bij regen binnen een dag. Een geschilderde gevel vraagt daarna elke acht tot vijftien jaar reiniging en een onderhoudslaag; de laagdikte groeit met elke beurt en daarmee neemt de dampopenheid af, wat pleit voor dun en dampopen bij elke laag.

Blazen, afbladderen en zoutuitslag onder een geschilderde gevel: vocht van achteren en een te dichte verf.

Groene aanslag op de schaduwzijde en onder lekkende goten: vocht dat langer blijft staan dan de verf verdraagt.

Krijtende verf die afgeeft op een hand: verweerde acrylaat of een verf die aan het einde van zijn levensduur is.

Kleurverschillen en vlekken in een pas geschilderde gevel: ongelijke zuiging door een ontbrekende grondlaag.

Verf die verzeept en kleverig wordt op nieuw stucwerk of beton: een verf die niet alkalibestendig is of te vroeg is aangebracht.

Roestplekken en afgedrukt beton achter een intacte coating: betonschade die vóór het coaten niet is hersteld.

Zelf: de gevel beoordelen op blazen, zoutuitslag, losse voegen en algen; een tuinmuur of een schuur reinigen, laten drogen, voorstrijken en in twee lagen schilderen met een gevelverf die bij de ondergrond past; de gemeente en de welstandsregels vooraf raadplegen.

Zelf: een geschilderde gevel op de begane grond reinigen met water en een zachte borstel, zonder hogedruk op de voegen.

Niet zelf: een woninggevel op hoogte, het herstel van voegen en scheuren vóór het schilderen, het verwijderen van oude verf door stralen, het coaten van beton met wapeningsschade en het schilderen van een gevel in een beschermd gezicht zonder vergunning; dat is werk voor een schildersbedrijf, een voeger of een betonhersteller.

Het schilderen van een gevel is in de meeste gevallen vergunningvrij, maar een gemeente kan in het omgevingsplan of de welstandsnota regels stellen aan de kleur en het aanzien van gevels, zeker in een beschermd stads- of dorpsgezicht en bij een rijks- of gemeentelijk monument; daar is voor het schilderen van een tot dan toe ongeschilderde gevel een omgevingsvergunning nodig en is een ongeschilderde gevel schilderen vaak niet toegestaan. Controleer het vooraf via het Omgevingsloket.

In een appartementengebouw is de gevel gemeenschappelijk eigendom; een individuele eigenaar mag zijn deel van de gevel niet schilderen en de vereniging besluit over kleur en onderhoud, met het schilderwerk als vaste post in het meerjarenonderhoudsplan. Bij een rijtjeswoning is de gevel eigendom van de eigenaar, maar een afwijkende kleur kan botsen met welstandsregels en met een kettingbeding uit de koopakte.

Verf voor buiten valt onder regels voor vluchtige organische stoffen en biociden; verf met een algendodende toevoeging moet zijn toegelaten. Voor het reinigen van gevels gelden regels voor het afvalwater bij chemisch reinigen. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst of vraag het aan de gemeente.