Vleermuizen en spouwisolatie

Spouwisolatie is een van de goedkoopste en effectiefste isolatiemaatregelen die er zijn. Zij is ook de maatregel waarbij het vaakst een verplichting over het hoofd wordt gezien.

Dit artikel gaat over die verplichting: waarom vleermuizen in spouwmuren zitten, wat de bescherming inhoudt, hoe het onderzoek werkt, welke route een soortenmanagementplan biedt, en wat dat betekent voor de planning en de kosten van je project.

Het gaat ook kort over gierzwaluwen en huismussen, die onder de dakpannen hetzelfde vraagstuk opleveren.

Vleermuizen zoeken smalle, droge, tochtvrije ruimten met een stabiele temperatuur. Een spouwmuur is dat, en een spouw achter een zuidgevel is het bovendien op de momenten van het jaar dat het ertoe doet.

Ze komen binnen via open stootvoegen, via kieren bij de dakrand en via ruimte achter gevelbekleding. Je ziet ze zelden, want ze vliegen in de schemering uit en ze maken nauwelijks geluid dat mensen horen.

Een verblijfplaats is niet alleen een plek waar op dit moment dieren zitten. De bescherming geldt de plek zelf, ook in de periode dat hij leeg is, omdat dezelfde dieren er jaar na jaar terugkeren.

Isolatiemateriaal dat de spouw vult, sluit die plek af. Dieren die er zitten komen om; dieren die er in het volgende seizoen terugkomen, vinden een dichte muur.

Daarom is er onderzoek nodig voordat er wordt geïsoleerd. Dat onderzoek volgt een vastgesteld protocol met een aantal bezoeken verspreid over het seizoen, omdat verschillende functies — kraamverblijf, paarverblijf, winterverblijf — in verschillende perioden zichtbaar worden.

Een gemeente of provincie kan dat per gebied oplossen met een soortenmanagementplan. Daarin is voor een heel gebied vastgelegd waar de soorten zitten en welke maatregelen er worden getroffen; woningen binnen dat plan kunnen onder voorwaarden isoleren zonder eigen onderzoek.

Wat er in beide routes bij hoort, is compensatie: alternatieve verblijfplaatsen aanbrengen, en het werk uitvoeren in een periode waarin er geen dieren aanwezig zijn.

Kijk in de schemering naar de gevel, van eind mei tot in september. Vleermuizen die uitvliegen komen op vaste plekken naar buiten, vaak bij de dakrand of bij een open stootvoeg.

Kijk naar sporen onder de gevel: kleine, droge, glinsterende keutels op de vensterbank of op de bestrating onder een uitvliegopening.

Kijk of er open stootvoegen zijn, en of er ruimte zit achter gevelbekleding of achter een boeiboord.

Vraag het na bij de buren. Vleermuizen gebruiken een rij woningen als geheel; wat bij nummer 12 uitvliegt, zit ook bij jou in de spouw.

Vraag bij de gemeente of er een soortenmanagementplan is en of jouw adres daaronder valt. Dat is de eerste vraag en niet de laatste.

Kijk of er in je straat recent is geïsoleerd, en onder welke voorwaarden dat gebeurde. Dat zegt iets over wat er in jouw gebied geldt.

Zelf doen: bij de gemeente navragen of er een soortenmanagementplan is en of jouw adres eronder valt.

Zelf doen: in de schemering naar de gevel kijken en noteren waar dieren uitvliegen.

Zelf doen: sporen onder uitvliegopeningen zoeken.

Zelf doen: de buren en de straat betrekken en gezamenlijk onderzoek organiseren.

Zelf doen: het onderzoek inplannen ruim vóór het isolatiewerk.

Niet zelf doen: vaststellen dat er géén vleermuizen zitten. Afwezigheid aantonen is precies waarvoor het protocol bestaat.

Niet zelf doen: openingen dichten in de periode dat er dieren kunnen zitten.

Wat je nooit moet doen: laten isoleren op de mededeling van een isolatiebedrijf dat het wel goed zit. De verantwoordelijkheid ligt bij de opdrachtgever, en dat ben jij.

Vleermuizen zijn beschermde soorten. Het opzettelijk doden of verstoren van de dieren en het beschadigen of vernielen van hun voortplantings- of rustplaatsen is verboden.

Die bescherming geldt de verblijfplaats zelf, ook buiten de periode waarin er dieren aanwezig zijn.

Wie een handeling wil verrichten die de bescherming raakt, heeft een ontheffing of een vrijstelling nodig. Het bevoegd gezag is doorgaans de provincie.

De gebruikelijke route is een quickscan, zo nodig gevolgd door nader onderzoek volgens een vastgesteld protocol met veldbezoeken verspreid over het seizoen.

Een gemeente of provincie kan met een soortenmanagementplan een gebiedsgerichte ontheffing regelen. Woningen binnen dat plan kunnen onder de daarin gestelde voorwaarden isoleren. Vraag bij je gemeente of jouw adres eronder valt en welke voorwaarden gelden.

Handhaving vindt plaats en is niet theoretisch. Het isoleren van een spouw zonder de vereiste stappen kan leiden tot stilleggen van het werk en tot een last onder dwangsom.

Voor gierzwaluwen en huismussen geldt dezelfde bescherming. Hun nestplaatsen zitten onder dakpannen en achter boeiboorden, en dat speelt bij dakwerk en bij gevelrenovatie.

Voor subsidie op spouwisolatie kan een verklaring over de zorgvuldige uitvoering worden gevraagd. Toets de voorwaarden van de regeling vóór de opdracht.