Vocht meten: waarom twee meters verschillende antwoorden geven

Bij een vochtprobleem is de eerste vraag altijd: hoe nat is het, en waar komt het vandaan. Meten lijkt daarop het antwoord, en toch levert meten net zo vaak verwarring op als duidelijkheid.

Dat komt doordat de gangbare instrumenten niet meten wat mensen denken dat ze meten. Dit artikel legt uit welke methoden er zijn, wat ze werkelijk vaststellen, en welke valkuilen er per methode zijn.

Een vochtmeter met pennen meet het elektrisch geleidingsvermogen tussen twee punten. Vochtig materiaal geleidt beter dan droog materiaal, en daaruit wordt een vochtpercentage afgeleid.

Die afleiding klopt goed bij hout, waarvoor het instrument oorspronkelijk is gemaakt. Bij steenachtige materialen klopt zij niet, omdat zouten het geleidingsvermogen sterk beïnvloeden. Een muur met opgehoopte zouten meet nat terwijl hij droog is.

Een vochtmeter zonder pennen zendt een veld het materiaal in en meet de verstoring. Die kijkt enkele centimeters diep en hij reageert ook op metaal, op leidingen en op materiaalovergangen. Hij is uitstekend om verschillen binnen één vlak te vinden en ongeschikt om een absolute waarde te bepalen.

De calciumcarbidmethode — vaak de CM-methode genoemd — is de erkende methode voor steenachtige materialen. Er wordt materiaal uitgeboord, gewogen, met carbid gemengd, en uit de gasdruk volgt het vochtgehalte. Dat is destructief en betrouwbaar.

De droogstoofmethode is de referentie: een monster wegen, drogen en opnieuw wegen. Zij is nauwkeurig en zij duurt.

De vierde route is helemaal geen materiaalmeting maar een klimaatmeting: luchtvochtigheid en oppervlaktetemperatuur. Daarmee stel je vast of condensatie mogelijk is, en dat is bij het merendeel van de binnenvochtklachten de werkelijke oorzaak.

Kijk waar het vocht zit: alleen aan het oppervlak, of ook dieper in het materiaal. Een oppervlakkige meting kan een diepe bron missen.

Kijk naar het patroon in het vlak. Meet in een raster en niet op één plek; het verschil tussen punten zegt meer dan een absolute waarde.

Kijk naar de hoogte. Vocht dat vanaf de vloer omhoog loopt en boven een bepaalde hoogte stopt, wijst op optrekkend vocht; vocht in een band op ooghoogte wijst op iets anders.

Kijk naar het jaargetijde en naar het weer. Doorslaand vocht toont zich na slagregen; condensatie toont zich bij koud weer en hoge binnenvochtigheid.

Kijk of er zoutuitbloei zichtbaar is: witte kristallen op het oppervlak. Dat verklaart een hoge meting met pennen en het wijst op vochttransport door de tijd heen.

Kijk of het materiaal droogt na een periode zonder regen. Blijft het nat, dan is er een aanhoudende bron.

Zelf doen: luchtvochtigheid en oppervlaktetemperatuur meten en daarmee bepalen of condensatie mogelijk is.

Zelf doen: met een meter zonder pennen een vlak aftasten om verschillen te vinden.

Zelf doen: het patroon vastleggen: hoogte, vorm, seizoen, weer.

Zelf doen: controleren of er zoutuitbloei zichtbaar is.

Zelf doen: meten na een droge periode en na slagregen, en de waarden vergelijken.

Niet zelf doen: een CM-meting; die vraagt materiaal en ervaring.

Niet zelf doen: op grond van een meting met pennen op metselwerk een conclusie trekken.

Wat je nooit moet doen: een injectiebehandeling tegen optrekkend vocht laten uitvoeren op grond van een meting met pennen. Zouten geven daar een hoge waarde bij een droge muur, en dat is een dure vergissing.

Voor het vaststellen van het vochtgehalte van een dekvloer vóór het aanbrengen van een vloerafwerking is de CM-methode de gangbare en door leveranciers geëiste methode. Een meting met pennen wordt daarvoor niet geaccepteerd.

Fabrikanten van vloerafwerkingen stellen grenswaarden in hun verwerkingsvoorschrift. Leggen bij een hogere waarde betekent doorgaans verlies van garantie.

Voor een huurgeschil over vocht doet de Huurcommissie eigen onderzoek volgens haar gebrekenboek. Eigen metingen zijn ondersteunend.

Voor thermografie bestaan uitvoeringsrichtlijnen met eisen aan het temperatuurverschil tussen binnen en buiten en aan de weersomstandigheden.

Bij schade aan een verzekering geldt dat de expert de vaststelling doet. Contra-expertise is doorgaans in de polis geregeld.

Er bestaat geen wettelijke norm voor "te vochtig" in een woning. Wat er wel is, zijn de eisen aan ventilatie en aan waterdichtheid van de schil.