Optrekkend vocht: herkennen en verhelpen

Een vochtige band onderin de muur, loslatend behang, witte uitslag op het metselwerk en een geur die in de zomer niet verdwijnt. Dat is optrekkend vocht: water dat vanuit de bodem omhoog trekt door het metselwerk.

Het komt vooral voor in woningen van voor ongeveer 1950, waar een waterkerende laag ontbreekt of onderbroken is. Het is goed te verhelpen, maar alleen als je eerst de juiste diagnose stelt. Veel van wat als optrekkend vocht wordt behandeld, is iets anders.

Metselwerk werkt als een spons. De poriën in steen en mortel zuigen water omhoog tegen de zwaartekracht in, tot het punt waar de verdamping aan het oppervlak gelijk is aan de aanvoer van onderaf. Daar stopt de vochtband.

In moderne woningen zit onderin de muur een ondoorlatende laag die dat afbreekt: een strook folie of bitumen, aangebracht boven het maaiveld. In oude woningen zit er vaak niets, of alleen een laag hardere steen.

Er zijn drie manieren waarop het alsnog misgaat in een woning die wél een waterkerende laag heeft. De bestrating buiten is in de loop van de jaren opgehoogd tot boven die laag, waardoor het water eromheen loopt. De laag is doorbroken bij een verbouwing. Of er staat grond of een border rechtstreeks tegen de gevel.

Het zout in de vochtband is een gevolg: opgelost zout uit de bodem en uit de mortel komt met het water mee en blijft achter bij de verdamping. Dat zout trekt op zijn beurt weer vocht aan, ook als de bron is weggenomen.

Optrekkend vocht heeft een kenmerkend beeld: een band vanaf de vloer tot ongeveer een meter hoogte, die van onderen naar boven vervaagt in plaats van scherp begrensd te zijn. Vaak met witte, poederige zoutuitslag.

Het onderscheid met andere vochtoorzaken is de sleutel:

Optrekkend vocht is het hele jaar aanwezig en zit onderin.

Condens verdwijnt in de zomer en zit juist op koude plekken: buitenhoeken, achter kasten, rond koudebruggen. Vaak met zwarte schimmelpuntjes.

Doorslaand vocht volgt het weer: het verschijnt na een periode van slagregen op de windzijde en droogt daarna weer op. Het zit meestal hoger dan een meter.

Lekkage is plaatselijk en heeft een scherp begrensde vlek die groter wordt bij regen.

Een simpele test: plak een stuk plastic folie luchtdicht op de vochtige plek en kijk na twee dagen. Zit het vocht aan de kamerzijde van de folie, dan is het condens. Zit het aan de muurzijde, dan komt het uit de muur.

Zelf doen: de foliestest uitvoeren, de hoogte van de bestrating meten ten opzichte van de gevel, de grond of border bij de muur weghalen, en een lekkende regenpijp of goot herstellen.

Niet zelf doen: injecteren. Dat vraagt de juiste boorafstand, het juiste middel en een oordeel over de verzadiging van het metselwerk. Verkeerd geïnjecteerd werkt het niet en dat merk je pas na een jaar.

Wat je vooral niet doet: de natte muur afsluiten met een waterdichte coating, tegelwerk of een dichte voorzetwand. Het vocht wordt dan opgesloten en komt hogerop of aan de andere zijde terug. Dat is de meest gemaakte en de duurste fout bij dit gebrek.

Er is geen norm die voorschrijft dat een bestaande woning een waterkerende laag moet hebben. Wel stelt het Besluit bouwwerken leefomgeving eisen aan de gezondheid van de binnenruimte; aanhoudend vocht en schimmel kunnen daaronder vallen.

Voor huurwoningen is dit concreet: vocht- en schimmelproblemen die uit de bouw voortkomen zijn een gebrek waarvoor de verhuurder verantwoordelijk is. Wordt het na schriftelijke melding niet verholpen, dan kun je bij zelfstandige woonruimte naar de Huurcommissie voor tijdelijke huurverlaging.

Bij verkoop valt bekend vochtprobleem onder de mededelingsplicht. Een ouderdomsclausule in de koopakte beperkt de positie van de koper merkbaar; lees die goed voordat je tekent.