Lost een muurschoen het probleem van rottende balkkoppen op?

Waarom dat zo is

In oudere woningen liggen de houten vloerbalken met hun uiteinden in het metselwerk van de gevel: ze steken tien tot twintig centimeter in de muur en rusten daar op de stenen. Dat was de gewone manier van bouwen tot ver in de twintigste eeuw. Het metselwerk van een gevel is echter geen droge plek. Regen slaat door bij een massieve muur of komt in de spouw bij een spouwmuur; vocht trekt op uit de grond bij de begane grond; en de koude buitenmuur is de plek waar waterdamp uit de woning condenseert. Het hout dat in dat metselwerk zit, neemt het vocht op en kan het niet kwijt: het is rondom omsloten door steen. Boven de twintig procent vocht in het hout beginnen de houtrotschimmels, en de balkkop rot van buiten naar binnen weg, terwijl de balk een halve meter verder in de droge lucht van de kamer volkomen gezond is. Het gebeurt het meest aan de weerkant, in de begane grondvloer, bij goten die hebben gelekt, en bij gevels die zijn geïmpregneerd of geschilderd zodat het vocht er niet uit kon.

Een balk die zijn kop verliest, verliest zijn oplegging: hij rust niet meer op de muur en zakt, met een doorbuigende vloer, scheuren in het plafond eronder en in het ergste geval een balk die uit de muur schiet. Dat is wat hersteld moet worden.

Er zijn twee wegen. De klassieke is het aanhelen: het rotte deel afzagen en een nieuw stuk hout aanlassen met een verbinding en bouten, waarna de nieuwe kop opnieuw in de muur wordt gelegd, nu op een laag folie of lood en met ruimte rondom om te ventileren. Dat behoudt de oorspronkelijke opbouw, maar het nieuwe hout zit weer in dezelfde vochtige muur, en zonder aanpak van het vocht begint het opnieuw, langzamer.

De muurschoen is de andere weg. Het rotte deel wordt afgezaagd tot in het gezonde hout, en de balk wordt ingekort tot vlak vóór de muur. Aan de muur wordt een stalen schoen verankerd, een U-vormig profiel met een rugplaat, met ankers die in het metselwerk zijn gelijmd of door de muur zijn gebout. De ingekorte balk komt in de schoen te liggen en wordt erin vastgezet. De balk draagt nu af op de schoen, de schoen op de muur, en het hout zit niet meer in de muur maar ervoor, in de lucht van de ruimte, met een paar centimeter tussen de kop en de steen. Daar kan het drogen en daar komt het vocht van het metselwerk niet bij. Zolang de ruimte zelf droog is en geventileerd, rot het niet verder. De schoen moet wel op maat zijn voor de belasting en het metselwerk moet de ankers kunnen dragen; bij zacht of gescheurd metselwerk is dat een aandachtspunt, en een constructeur rekent het na.

Wat de schoen niet doet, is het vocht in de gevel wegnemen. Dat vocht blijft het metselwerk aantasten, laat de stenen afvriezen en het voegwerk verzanden, en het bereikt andere houten onderdelen die wel in de muur zitten: kozijnen, lateien, ankers van andere balken. Daarom hoort bij het herstel de vraag waar het vocht vandaan komt en hoe dat wordt gestopt: een lekkende goot of afvoer, open voegwerk, een gevulde spouw, optrekkend vocht zonder waterkering, of een bestrating die tegen de gevel afwatert.

Bij nieuwbouw kan hetzelfde gebeuren als een balk in een spouwmuur tot in het buitenblad reikt, als de spouw is gevuld met isolatie die vocht overbrengt, of als een balkkop in beton is gestort dat nog bouwvocht afgeeft. Vandaar dat balkkoppen tegenwoordig op een folie liggen, met ruimte rondom, of in een schoen.

Wat je nu kunt doen

Laat de aannemer of een constructeur alle balken in die gevel controleren, niet alleen de drie die zichtbaar zijn aangetast; prik met een priem in de koppen bij de muur en meet het houtvocht. Reken op € 150 tot 400 voor een opname.

Laat de muurschoenen dimensioneren op de belasting en op het metselwerk, met gelijmde of doorgaande ankers, en laat de balken inkorten tot in gezond hout met een paar centimeter lucht tussen kop en muur. Reken op € 250 tot 600 per balk inclusief schoen, ankers en werk, exclusief het openen en herstellen van de vloer en het plafond.

Zoek de oorzaak van het vocht en pak die aan: goot en afvoer, voegwerk, spouw, waterkering, bestrating. Zonder dat blijft de gevel nat en volgen de andere houten delen.

Controleer bij de begane grond ook de kruipruimte: ventilatie, water op de bodem en de onderkant van de balken; dat is de andere plek waar balken wegrotten.

Leg het herstel vast met foto's en de berekening van de schoenen in het bouwdossier; bij verkoop is dat het antwoord op de vraag naar de vloerbalken.