Naar de inhoud

Dit is een bètaversie van Builddocs. Je kunt alles bekijken, maar aanmelden en een abonnement afsluiten kan nog niet.

Vraag

Waarom is het boven in ons gebouw kouder bij blokverwarming?

Gesteld in september 2026 · beantwoord door de redactie · gecontroleerd op 4 september 2026

De vraag

Ons flatgebouw uit 1968 heeft blokverwarming met leidingen die verticaal door alle woningen lopen. De bewoners op de bovenste verdiepingen klagen dat hun radiatoren lauw blijven, terwijl het beneden warm is. Iemand wil een grotere radiator. Hoe werkt zo'n systeem, wat is een strang, en helpt een grotere radiator?

Gesteld in september 2026.

Het korte antwoord

Een strang is een verticale leiding die van de ketelruimte naar boven loopt en waarop op elke verdieping een radiator is aangesloten, allemaal op dezelfde plek in het gebouw, met een aanvoer- en een retourleiding naast elkaar. Een gebouw uit 1968 heeft er meestal tientallen, één per radiatorpositie. Het water gaat via de aanvoer omhoog en via de retour terug, en elke radiator tapt onderweg een deel af.

Dat het boven kouder is, komt doordat de radiatoren onderaan de strang het water eerst krijgen, en met te weinig weerstand te veel afnemen: er blijft voor de bovenste radiatoren te weinig doorstroming over. Dat is een inregelprobleem, geen radiatorprobleem. Een grotere radiator boven helpt niet als er te weinig water door komt; hij wordt even lauw, alleen groter. Waterzijdig inregelen van alle strangen en radiatoren, zodat elke radiator de hoeveelheid water krijgt die bij zijn vermogen hoort, is de oplossing, en die is voor het hele gebouw tegelijk.

Bij werkzaamheden aan één radiator moet de hele strang worden afgesloten en afgetapt, en dat raakt alle woningen erboven en eronder.

Waarom dat zo is

Blokverwarming in gebouwen uit de jaren zestig en zeventig werkt met een tweepijpssysteem in verticale strangen. In de ketelruimte staat de ketel met een pomp; van daar lopen de aanvoer en de retour naar een verdeler, en vanaf die verdeler gaan de strangen omhoog, door een schacht of gewoon door de hoek van een kamer, met op elke verdieping een aftakking naar de radiator die daar staat. De radiator in de woonkamer van de derde verdieping zit dus op dezelfde strang als de woonkamerradiator van de tweede en de vierde, en niet op een leiding met de andere radiatoren van diezelfde woning. Een woning heeft evenveel strangen als radiatoren, en het gebouw heeft evenveel strangen als radiatorposities in de plattegrond.

Water zoekt de weg van de minste weerstand. De pomp duwt het water de strang in, en bij de eerste aftakking, de radiator beneden, gaat een deel de radiator in en de rest omhoog. Als de radiator beneden weinig weerstand heeft, gaat er te veel doorheen en blijft er te weinig over voor boven. Bij elke volgende verdieping herhaalt dat zich, en de bovenste radiator krijgt wat overblijft: te weinig, te langzaam, en lauw omdat het water onderweg ook al warmte heeft afgegeven. De bewoner boven zet zijn kraan open en het helpt niet; de bewoner beneden heeft het te warm en zet zijn raam open. Het is de gewone toestand van een niet ingeregelde installatie, en hij is in de loop van de jaren erger geworden door vervangen radiatoren, kranen zonder voorinstelling en verwijderde inregelafsluiters.

Waterzijdig inregelen zet dat recht. Elke radiator krijgt een kraan met een voorinstelling of een inregelafsluiter op de retour, en elke strang krijgt aan de voet een strangregelafsluiter. Een installateur berekent per radiator hoeveel water er nodig is voor het vermogen, stelt de voorinstellingen in en regelt de strangen zo af dat elke strang zijn deel krijgt. Daarna stroomt door elke radiator de hoeveelheid die erbij hoort, boven en beneden, en kan de aanvoertemperatuur van de ketel omlaag, wat gas bespaart. Bij een gebouw met veel strangen is dat een project van dagen, met toegang tot alle woningen, en de vereniging of verhuurder organiseert het.

Waarom een grotere radiator niet helpt: het vermogen van een radiator hangt af van zijn oppervlak én van de hoeveelheid warm water die er doorheen gaat. Krijgt hij te weinig water, dan wordt hij lauw, hoe groot hij ook is. Een grotere radiator op een onvoldoende doorstroomde strang wordt een grotere lauwe radiator, en hij verstoort het evenwicht op de strang nog verder. Pas als de strang is ingeregeld en de radiator nog steeds te klein blijkt voor de ruimte, bijvoorbeeld op een hoekwoning onder het dak, is een grotere radiator zinvol.

De strang heeft nog een gevolg dat bewoners vaak niet kennen: hij is gemeenschappelijk. Wie zijn radiator wil vervangen of verplaatsen, moet de strang laten afsluiten en aftappen, en daarmee zitten alle woningen op die strang zonder verwarming zolang het werk duurt. Dat gaat via de beheerder en de installateur, niet via een eigen klusser, en het is de reden dat de vereniging regels stelt voor werk aan radiatoren.

Wat je nu kunt doen

Vraag het bestuur of de verhuurder wanneer de installatie voor het laatst waterzijdig is ingeregeld, en of er strangregelafsluiters en radiatorkranen met voorinstelling zitten. Zonder die onderdelen is inregelen niet mogelijk en is dat de eerste investering.

Laat een installateur een inregelplan maken voor het hele gebouw: per radiator het benodigde debiet, per strang de instelling, en de aanvoertemperatuur die daarna mogelijk is. Reken op € 150 tot 300 per woning voor kranen, afsluiters en het inregelen bij een gebouw van deze omvang.

Zet het inregelen op de agenda van de vergadering als onderhoud dat de klachten oplost en het gasverbruik met tien tot vijftien procent verlaagt; dat is de gangbare besparing bij niet eerder ingeregelde installaties.

Vraag bewoners boven om intussen niet zelf te sleutelen en geen kranen te verwijderen, en bewoners beneden om hun kranen niet vol open te laten staan.

Regel werk aan een radiator altijd via de beheerder, met afsluiten en aftappen van de strang op een afgesproken moment en een bericht aan de betrokken woningen.

Wanneer dit antwoord niet opgaat

Bij een gebouw met een horizontale verdeling per woning, met een verdeler en een warmtemeter per appartement. Daar ligt de oorzaak binnen de woning of bij de verdeler.

Bij een enkele radiator die niet warm wordt terwijl de buren op dezelfde strang wel warm zijn. Dan is het lucht in de radiator, een vastzittende kraan of een verstopte aansluiting.

Bij een gebouw waar de pomp te klein is of de ketel te laag staat ingesteld. Dan is het overal lauw en is de ketelruimte het onderwerp.

Bij een strang met een lekkage of een dichtgeslibd stuk. Dat geeft koude radiatoren boven een bepaald punt op één strang, en dat is een reparatie.

Bij een gebouw dat wordt omgebouwd naar een lagere aanvoertemperatuur of een warmtepomp. Dan is inregelen een onderdeel van een groter plan en kan een groter radiatoroppervlak wel nodig zijn.

Zie voor meer informatie

Hielp dit?

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Alle vragen