De boom in je tuin die beschermd is

Bomen zijn gemeentelijk geregeld. Er is geen landelijke regel die zegt welke boom je mag kappen. Elke gemeente bepaalt dat zelf, en de regels staan in het omgevingsplan of in een gemeentelijke verordening. Daardoor verschilt het beeld sterk: de ene gemeente beschermt elke boom boven een bepaalde stamomtrek, de andere alleen bomen op een lijst, en weer een andere alleen in bepaalde gebieden.

De maat die meestal telt is de stamomtrek, gemeten op een vaste hoogte — vaak 1,30 meter boven maaiveld. Meet die vóór je iets besluit; het is een stuk touw en twee minuten werk, en het bepaalt of je te maken hebt met een melding, een vergunning of niets.

Daarnaast bestaan er bijzondere categorieën:

Monumentale en waardevolle bomen staan op een gemeentelijke lijst en zijn zwaarder beschermd. Die lijst is openbaar.

Bomen in een beschermd gezicht of bij een monument vallen soms onder het monumentenregime in plaats van onder de bomenregels.

Houtopstanden buiten de bebouwde kom vallen onder een eigen stelsel met meld- en herplantplicht, en dat speelt bij landelijk gelegen percelen.

En bomen met een functie voor beschermde dieren. Een boom met een holte waarin vleermuizen of een beschermde vogelsoort zitten, is beschermd via de natuurregelgeving, ongeacht wat de gemeente over de boom zelf zegt. Dat is een zelfstandig verbod met eigen sancties.

Wat er gebeurt als je zonder toestemming kapt. Een boom laat zich niet herstellen, en dat werkt door in de handhaving: er kan een herplantplicht worden opgelegd, met eisen aan maat en soort die een vervangende boom duur maken. Daarnaast kan er een bestuurlijke boete of een strafrechtelijke vervolging volgen. Bij bomen die op een lijst stonden, lopen de bedragen op.

Wat je doet, in volgorde:

Meet de stamomtrek op 1,30 meter en noteer de soort.

Kijk in het omgevingsplan en op de site van je gemeente wat de grens is en of er een lijst met beschermde bomen bestaat waarop jouw boom staat.

Kijk of er een holte, een nest of sporen van bewoning zijn. Bij twijfel is dat een vraag voor een ecoloog en niet voor een hovenier.

En vraag bij twijfel gewoon aan. Een aanvraag die niet nodig blijkt, kost je een formulier. Een kap die niet mocht, kost je een boom en een boete.

Twee situaties die vaak voorbijkomen.

De boom die overlast geeft. Schaduw, bladeren in de goot, wortels bij de riolering. Overlast is op zichzelf zelden een grond voor kap, en gemeenten vragen vaak eerst om te kijken naar snoei of naar het aanpakken van de oorzaak. Een rioolprobleem door wortels is meestal een probleem van de leiding en niet van de boom.

En de boom van de buren. Overhangende takken en doorschietende wortels geven je onder het burenrecht rechten, maar niet het recht om zelf de zaag erin te zetten zonder eerst te vragen. Dat loopt via een verzoek en pas daarna, bij weigering, verder. Het is de snelste manier om een burenruzie te maken van iets wat met een gesprek te regelen was.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: het meten van de stamomtrek op 1,30 meter, met de gemeentelijke drempel ernaast.

Aanvullend beeld: een boom met een holte waarin sporen van bewoning zichtbaar zijn.

Een gemeentelijke lijst met monumentale en waardevolle bomen.

Wortels bij een rioolleiding - een probleem van de leiding, niet van de boom.

Veelgestelde vragen

Mag ik een boom op mijn eigen grond kappen? Soms wel en soms niet; dat verschilt per gemeente en soms per straat.

Welke maat telt? Meestal de stamomtrek op 1,30 meter boven maaiveld.

Waar vind ik de regels? In het omgevingsplan of in een gemeentelijke verordening, en op de site van je gemeente.

Wat als er dieren in zitten? Dan is de boom beschermd via de natuurregelgeving, met een eigen verbod en eigen sancties.

Wat riskeer ik bij kap zonder toestemming? Een herplantplicht met eisen aan maat en soort, plus een bestuurlijke boete of vervolging.

Is overlast een grond voor kap? Zelden; gemeenten vragen vaak eerst om snoei of om het aanpakken van de oorzaak.

Mag ik takken van de buren afzagen? Niet zonder eerst te vragen; dat loopt via een verzoek en pas daarna verder.