Waarom vleermuizen je verduurzaming kunnen stilleggen

Wat er beschermd is. Het dier, en de plek waar het verblijft — ook als het dier er op dat moment niet is. Een spouw waarin een vleermuiskolonie overwintert, een dakpan waaronder gierzwaluwen broeden, een gat onder de dakrand waar huismussen nestelen: dat zijn beschermde verblijfplaatsen, en het beschadigen of ongeschikt maken ervan is verboden zonder de daarvoor benodigde toestemming.

Waarom juist verduurzaming dit raakt. De maatregelen die we nemen om woningen energiezuiniger te maken, sluiten precies de openingen af die deze dieren gebruiken. Spouwmuurisolatie vult de ruimte waarin vleermuizen zitten. Dakisolatie en het vervangen van dakbeschot sluiten de ruimte onder de pannen. Gevelrenovatie dicht de kieren. Het is geen toeval dat dit onderwerp met de isolatiegolf urgent is geworden.

Wat het traject inhoudt. Vaststellen of er beschermde soorten aanwezig zijn, gebeurt met veldonderzoek volgens een vastgesteld protocol. Dat protocol schrijft meerdere bezoeken voor, verspreid over het seizoen waarin de dieren actief zijn — globaal van het late voorjaar tot in het najaar. Eén bezoek is niet genoeg, en onderzoek in de winter zegt weinig. Daardoor duurt een volledig onderzoek in de praktijk een seizoen.

Wordt er niets aangetroffen, dan kun je verder. Wordt er wel iets aangetroffen, dan volgt een traject met mitigerende maatregelen — vervangende verblijfplaatsen, werken buiten kwetsbare perioden — en toestemming van het bevoegd gezag, dat bij deze materie doorgaans de provincie is.

De route die veel gemeenten hebben gekozen: een soortenmanagementplan. Daarbij laat de gemeente het onderzoek gebiedsdekkend uitvoeren en regelt zij de maatregelen en de toestemming voor een heel gebied. Wie binnen zo'n gebied woont, kan daarop aanhaken en hoeft niet zelf een seizoen te wachten. Of dat voor jouw adres geldt, is een vraag aan je gemeente en het is de eerste vraag om te stellen — het scheelt in het gunstige geval het hele traject.

Wat je concreet doet:

Vraag als eerste of jouw gemeente een soortenmanagementplan heeft en of jouw adres eronder valt.

Zo niet, plan het ecologisch onderzoek vroeg. Wie in het najaar besluit te isoleren en in het voorjaar wil beginnen, is te laat voor een onderzoek dat pas in het late voorjaar kan starten.

Vraag een isolatiebedrijf hoe het hiermee omgaat, en accepteer geen antwoord dat erop neerkomt dat het hun probleem niet is. Een uitvoerder die zonder onderzoek een spouw vult, brengt jou in overtreding — jij bent de opdrachtgever.

En kijk of je de maatregelen kunt combineren met het aanbrengen van vervangende verblijfplaatsen. Inbouwkasten voor vleermuizen, gierzwaluwstenen en mussenvides zijn er in uitvoeringen die in de gevel worden opgenomen. Bij een gevelrenovatie kost dat weinig extra, en het is het moment waarop het kan.

Tot slot de nuchtere kant. Dit is geen formaliteit die je kunt overslaan; er wordt op gehandhaafd en het werk kan worden stilgelegd. Maar het is ook geen onneembare drempel: in gebieden met een soortenmanagementplan is het grotendeels geregeld, en waar dat er niet is, is het vooral een kwestie van op tijd beginnen.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de plekken in een woning waar vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen verblijven, met de maatregel die ze afsluit.

Aanvullend beeld: het onderzoeksseizoen op een tijdlijn, naast een bouwplanning van weken.

Een gebiedsdekkend soortenmanagementplan, met de adressen die erop kunnen aanhaken.

Inbouwkasten, gierzwaluwstenen en mussenvides opgenomen in een gerenoveerde gevel.

Veelgestelde vragen

Wat is er precies beschermd? Het dier en de verblijfplaats, ook als het dier er op dat moment niet is.

Waarom raakt verduurzaming dit zo? Omdat isolatie en gevelrenovatie precies de openingen sluiten die deze dieren gebruiken.

Hoelang duurt het onderzoek? Een seizoen, want het protocol schrijft meerdere bezoeken voor in de periode dat de dieren actief zijn.

Wat gebeurt er als er iets wordt aangetroffen? Dan volgen mitigerende maatregelen en toestemming van het bevoegd gezag.

Wat is een soortenmanagementplan? Een gebiedsdekkende aanpak van de gemeente waarop individuele adressen kunnen aanhaken.

Wat vraag ik als eerste? Of mijn gemeente zo'n plan heeft en of mijn adres eronder valt.

Wie is verantwoordelijk als het misgaat? De opdrachtgever; een uitvoerder die zonder onderzoek vult, brengt jou in overtreding.