Waarom draaiende delen het eerst kapotgaan

Wat er in een raam of deur beweegt, is meer dan het lijkt. Bij een draai-kiepraam draait een stangenstelsel rondom het raam mee, dat op meerdere punten tegelijk aandrukt. Bij een deur zitten er meerdere sluitpunten in de slotkast. En bij beide dragen scharnieren het volle gewicht van het draaiende deel — bij isolatieglas is dat aanzienlijk meer dan bij enkel glas.

Wat er misgaat, en in welke volgorde:

Het raam gaat zwaarder lopen. Vuil en gebrek aan smering in het stangenstelsel en in de scharnieren. Herstel: schoonmaken en smeren met een geschikt vet of olie, één keer per jaar. Dit is de hele klus, en hij wordt vrijwel nooit gedaan.

Het raam sluit niet meer overal aan. Het draaiende deel zakt door zijn eigen gewicht en komt scheef te hangen; de sluitpunten drukken dan aan één kant niet meer aan. Dat geeft tocht, geluid en bij slagregen water. Herstel: afstellen. Bij vrijwel alle moderne beslagsystemen zijn de scharnieren en de sluitpunten in twee of drie richtingen instelbaar, en een goede monteur doet dat in tien minuten per raam.

De rubbers verharden. Na vijftien tot twintig jaar sluit de afdichting niet meer, ongeacht hoe goed het raam is afgesteld. Rubbers zijn los te bestellen.

En dan pas gaat er iets stuk. Een gebroken stang, een versleten scharnier, een slotkast die niet meer sluit.

Die volgorde is nuttig, want de eerste drie zijn onderhoud en de laatste is een reparatie. Wie de eerste drie doet, komt aan de vierde nauwelijks toe.

Wat je zelf kunt vaststellen, in vijf minuten per raam:

Doe het raam open en dicht en let op weerstand. Een raam hoort licht te lopen over het hele traject.

Kijk of de rubbers aandrukken. Klem een velletje papier tussen raam en kozijn, sluit het raam, en trek. Zit het klem, dan drukt het daar aan. Doe dat op vier plaatsen: boven, onder, links en rechts. Waar het papier eruit glijdt, sluit het raam niet.

Kijk naar de kierbreedte rondom bij een gesloten raam. Een kier die aan één kant breder is, betekent dat het raam scheef hangt.

En luister bij wind. Een fluitend of tikkend raam sluit niet.

Wat je vraagt bij onderhoud: laat het beslag jaarlijks meenemen in de schilderbeurt of in het VvE-onderhoudscontract. Bij houten kozijnen gebeurt dat soms vanzelf omdat de schilder er toch is; bij kunststof en aluminium kozijnen komt er niemand, en dan is er geen natuurlijk moment.

Voor een VvE is dit de post die het vaakst ontbreekt in het MJOP, juist omdat er bij kunststof geen schilderbeurt tegenover staat. Een jaarlijkse of tweejaarlijkse beslagronde over een complex is bescheiden in kosten en het voorkomt tochtklachten die anders als isolatieprobleem worden gemeld.

En één praktisch punt bij inbraakwerendheid: het beslag is precies het onderdeel dat inbraak vertraagt. Een raam met meerpuntssluiting dat niet goed is afgesteld, sluit niet op alle punten en biedt dus minder weerstand dan waarvoor het is gekocht. Onderhoud en veiligheid vallen hier samen.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: het stangenstelsel van een draai-kiepraam, met de punten die rondom aandrukken.

Aanvullend beeld: de papiertest op vier plaatsen rond een gesloten raam.

Een raam dat door zijn eigen gewicht is gaan zakken, met de kierbreedte die aan één kant groter is.

Instelbare scharnieren en sluitpunten, met de tien minuten afstelwerk per raam.

Veelgestelde vragen

Waarom gaan draaiende delen het eerst kapot? Omdat het de enige delen van een gevel met bewegende techniek zijn.

Wat is de eerste klacht? Dat het raam zwaarder gaat lopen, door vuil en gebrek aan smering.

Wat is de tweede? Dat het raam scheef gaat hangen en de sluitpunten aan één kant niet meer aandrukken.

Is dat te herstellen? Ja, met afstellen; bij moderne beslagsystemen zijn scharnieren en sluitpunten instelbaar.

Wanneer zijn rubbers aan vervanging toe? Na vijftien tot twintig jaar, ongeacht hoe goed het raam is afgesteld.

Hoe controleer ik het zelf? Met een velletje papier tussen raam en kozijn, op vier plaatsen.

Wat heeft dit met inbraakwerendheid te maken? Een slecht afgestelde meerpuntssluiting sluit niet op alle punten en vertraagt minder.