De gevel schilderen is een besluit voor altijd

Onbehandeld metselwerk vraagt geen onderhoud aan het oppervlak. Het voegwerk verweert in decennia en de steen zelf gaat generaties mee. Dat is de reden dat de Nederlandse baksteengevel bestaat.

Zodra er verf op zit, verandert dat. Verf veroudert onder invloed van UV en vocht, en moet afhankelijk van het product en de blootstelling elke vijf tot tien jaar worden bijgewerkt of overgeschilderd. Elke laag maakt het geheel bovendien dichter, en dat is het tweede probleem.

Metselwerk moet kunnen drogen. Vocht dat de gevel in komt — door een scheur, via de voegen, van bovenaf of van onderen — moet weer weg via het oppervlak. Een dampopen verf laat dat toe, en een dichte verf niet. Bij een dichte verf hoopt het vocht zich achter de laag op, en dat geeft blaasvorming, bladderen en op termijn vorstschade aan de steen eronder.

Dat is de reden dat een geverfde gevel die begint te bladderen zelden een verfprobleem is. Het is een vochtprobleem dat zichtbaar wordt op de plek waar de verf zit.

En dan het punt van dit artikel: eraf halen kan vrijwel niet. Chemisch afbijten of stralen verwijdert de verf en tast tegelijk de bakhuid van de steen aan — de dichte buitenlaag die de steen zijn weerstand geeft. Wat overblijft is een poreuze gevel die meer water opneemt dan voorheen, en die dus opnieuw beschermd moet worden. Je bent dan verder van huis dan voordat je begon.

Wanneer is schilderen dan wél de aangewezen route?

Bij een gevel die al geschilderd is. Dan is de keuze niet schilderen of niet, maar welke verf en wanneer. Kies dan een dampopen mineraal systeem — silicaat- of kalkverf — en niet een dichte kunststofverf, want dat verergert het insluitprobleem.

Bij gestucte gevels. Stuc is een afwerklaag die om bescherming vraagt, en daar is verf onderdeel van het systeem.

Bij metselwerk dat aantoonbaar te poreus is geworden en waarbij vervanging geen optie is. Dat is een noodgreep en het hoort als zodanig te worden benoemd.

En bij kalkzandsteen of betonsteen, die niet dezelfde eigenschappen heeft als gebakken baksteen.

Wat je in plaats van schilderen kunt overwegen bij een gevel die er slecht uitziet: uitzoeken waar het vuil of de schade vandaan komt, het voegwerk plaatselijk herstellen, beschadigde stenen vervangen door inboeten, en de waterhuishouding op orde brengen. Dat is minder spectaculair, het is omkeerbaar, en het houdt de gevel onderhoudsvrij.

Voor een VvE geldt hier nog iets extra's: geverfde gevels betekenen een terugkerende post in het MJOP die er anders niet was, met steigerkosten erbij. Dat is een structurele verhoging van de servicekosten die bij het besluit zelden wordt doorgerekend.

En bij een monument of in een beschermd gezicht is het schilderen van onbehandeld metselwerk doorgaans niet toegestaan, om precies de redenen die hierboven staan.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: een geverfde gevel met blaasvorming, met in doorsnede het vocht dat achter de laag is ingesloten.

Aanvullend beeld: een gestraalde gevel waarvan de bakhuid is verdwenen, naast onbehandeld metselwerk.

Een dampopen mineraal systeem naast een dichte kunststofverf, met de vochtdoorgang.

Inboeten van beschadigde stenen als omkeerbaar alternatief.

Veelgestelde vragen

Waarom is schilderen onomkeerbaar? Afbijten of stralen verwijdert de verf en tast tegelijk de bakhuid van de steen aan.

Wat gebeurt er met het vocht? Een dichte verf houdt het achter de laag vast; dat geeft blaasvorming en op termijn vorstschade.

Mijn geverfde gevel bladdert - is dat de verf? Zelden. Meestal is het een vochtprobleem dat zichtbaar wordt op de plek van de verf.

Wanneer is schilderen wel de route? Bij een al geschilderde gevel, bij stucwerk, bij aantoonbaar te poreus metselwerk, en bij kalkzandsteen of betonsteen.

Welke verf dan? Een dampopen mineraal systeem zoals silicaat- of kalkverf, en geen dichte kunststofverf.

Wat is het alternatief? De oorzaak van vuil of schade opzoeken, voegwerk plaatselijk herstellen, stenen inboeten en de waterhuishouding op orde brengen.

Wat betekent het voor een VvE? Een terugkerende post in het MJOP met steigerkosten, die bij het besluit zelden wordt doorgerekend.