De schoorsteen die niemand meer controleert

Een schoorsteen krijgt van alle bouwdelen het zwaarst te verduren. Hij staat vrij in de wind, hij wordt van vier kanten nat, en hij droogt langzaam omdat er geen warmte meer doorheen gaat sinds er niet meer wordt gestookt. Juist dat laatste is een verandering die mensen niet als risico zien: een schoorsteen die in gebruik was, werd van binnenuit droog gehouden.

Wat er daardoor gebeurt, in volgorde van hoe vaak we het tegenkomen.

Het voegwerk verweert en de stenen worden poreus. Bij vorst komt daar vorstschade bij, want een verzadigde steen die bevriest, verliest zijn buitenlaag. Dat is aan de bovenzijde het snelst zichtbaar.

Het loodwerk waar de schoorsteen door het dak gaat, veroudert of raakt los. Dat is de meest voorkomende lekoorzaak van het hele dak, en de vochtplek verschijnt vaak niet bij de schoorsteen maar lager op de zolder.

Het rookkanaal blijft vervuild achter. Roet uit de tijd dat er werd gestookt is hygroscopisch: het trekt vocht aan, en dat geeft doorslag naar de binnenzijde van het kanaal en soms bruine vlekken op de muur in de woonkamer. Dat wordt regelmatig aangezien voor optrekkend vocht.

En de constructie zelf verzwakt. Een schoorsteen boven het dak staat als een kolom vrij, en bij vergaande verwering kan hij bij storm bezwijken. Dat is zeldzaam en het is niet theoretisch.

Wat je doet als er niet meer wordt gestookt en het kanaal buiten gebruik is: laat het afsluiten aan de bovenzijde met een afdekkap die water tegenhoudt maar ventilatie doorlaat, en laat het aan de onderzijde niet volledig luchtdicht dichtzetten. Een kanaal dat aan beide zijden dicht zit, kan niet drogen, en dan verplaats je het vochtprobleem naar binnen.

Wat je doet als er nog wel wordt gestookt: laat het kanaal vegen zo vaak als het gebruik vraagt, en laat het bij twijfel inspecteren met een camera. Scheuren in het kanaal zijn een reëel risico op koolmonoxide en op brand in de constructie eromheen, en die zie je van onderaf niet.

En wat je in beide gevallen doet, is één keer in de paar jaar naar boven laten kijken. Bij een dakinspectie of bij een gootbeurt kan dat meteen mee: staat de schoorsteen recht, is het voegwerk heel, ligt het lood goed aan, en zit de afdekking vast.

Bij verkoop is dit een aandachtspunt dat vaak pas bij de keuring naar boven komt. Een verweerde schoorsteen is een zichtbaar en meetbaar gebrek, en herstel — opnieuw opmetselen boven het dakvlak, met nieuw loodwerk — is een post die aanzienlijk hoger uitvalt dan mensen verwachten, omdat er een steiger of hoogwerker bij hoort.

Overweeg bij zo'n herstel meteen de vraag of de schoorsteen nog een functie heeft. Een kanaal dat nergens meer op is aangesloten en dat je niet meer gaat gebruiken, kan tot onder het dakvlak worden afgebroken. Dat neemt de kostenpost voorgoed weg — en het is onomkeerbaar, dus alleen doen als je zeker weet dat er nooit meer een haard komt.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: een schoorsteen die tien jaar niet is gestookt, met de verwering aan de bovenzijde.

Aanvullend beeld: losgeraakt loodwerk bij de dakdoorvoer, met de vochtplek die lager op zolder verschijnt.

Bruine vlekken binnen door hygroscopisch roet, naast een geval van optrekkend vocht.

Een afdekkap die water tegenhoudt en ventilatie doorlaat.

Veelgestelde vragen

Waarom veroudert een ongebruikte schoorsteen sneller? Omdat er geen warmte meer doorheen gaat die hem van binnenuit droog hield.

Wat is de meest voorkomende lekoorzaak? Het loodwerk bij de dakdoorvoer, met een vochtplek die vaak lager verschijnt.

Waar komen bruine vlekken binnen vandaan? Van achtergebleven roet dat vocht aantrekt; dat wordt vaak voor optrekkend vocht aangezien.

Hoe sluit ik een ongebruikt kanaal af? Boven met een ventilerende afdekkap, en onderaan niet volledig luchtdicht.

Wat als er nog wel wordt gestookt? Laat vegen zo vaak als het gebruik vraagt en laat bij twijfel met een camera inspecteren.

Waarom is dat belangrijk? Scheuren in het kanaal geven risico op koolmonoxide en op brand in de constructie eromheen.

Wat kost herstel? Meer dan verwacht, omdat er een steiger of hoogwerker bij hoort.