Zeven circulaire huurwoningen in Enschede - gebouwd uit wat er al was
Hedendaagse houtbouw, met een beeld dat rechtstreeks uit het materiaalgebruik voortkomt. De gevels bestaan uit hergebruikt lariks en uit gevelplanken die esthetisch waren afgekeurd en zijn teruggezaagd; het resultaat is ongelijkmatiger van kleur en textuur dan nieuw hout. Dat is geen tekortkoming maar de consequentie van de aanpak. Wie met geoogst materiaal bouwt, laat de beschikbaarheid het beeld bepalen in plaats van andersom - en dat is bij circulair bouwen de kern van de ontwerpopgave.
- Gebouwsoort
- Grondgebonden woningen, sociale huur.
- Bouwperiode
- Nieuwbouw op een bestaande fundering, na 2010.
- Bouwjaar
- Opgeleverd aan de bewoners op 5 januari 2021.
- Gebouwtype
- Zeven eengezinswoningen in de wijk Stroinkslanden in Enschede, gebouwd voor woningcorporatie De Woonplaats. Het ontwerp is van architect Martin Huiskes. De woningen worden aangeduid als de eerste circulaire woningen in Twente.
- Koop of huur
- Huur, sociale sector.
- Energielabel
- Onbekend
In Stroinkslanden in Enschede staan zeven sociale huurwoningen die grotendeels zijn gebouwd uit materiaal dat er al was.
De achtergevel bestaat uit hergebruikt lariks. De zijgevels zijn gemaakt van gevelplanken die esthetisch waren afgekeurd en op maat zijn teruggezaagd. Een deel van de houten kozijnen kreeg een tweede leven nadat ze in een ander project door maatvoeringsfouten waren afgekeurd.
De draagconstructie is een lichte houtconstructie, geplaatst op de hergebruikte betonnen fundering van wat er stond. Dat laatste is de grootste besparing van het hele project en tegelijk de minst zichtbare: beton is verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de milieubelasting van een woning, en een fundering die blijft liggen hoeft niet opnieuw gemaakt te worden.
De woningen zijn bovendien ontworpen om weer uit elkaar te kunnen. Materialen zijn zo gekozen en verbonden dat ze na ongeveer vijftig jaar opnieuw bruikbaar zijn, en de opbouw is erop gericht dat bij demontage de materialen gescheiden kunnen worden.
Waarom dit voor jou relevant is. Circulair bouwen wordt meestal gepresenteerd als iets voor grote projecten met een adviseur erbij. Dit project laat het omgekeerde zien: zeven woningen, een corporatie, en materiaalkeuzes die neerkomen op goed kijken naar wat er al is.
Voor zelfbouwers en klussers zit de bruikbare les in de details. Esthetisch afgekeurde gevelplanken zijn technisch in orde en aanzienlijk goedkoper. Kozijnen die door een maatvoeringsfout zijn afgekeurd, zijn nieuw. Dat soort materiaal is te koop bij oogstbedrijven en op materialenmarktplaatsen, en het vraagt vooral dat je je ontwerp aanpast aan wat er beschikbaar is in plaats van andersom.
Voor aannemers en architecten is het een uitgevoerd voorbeeld met een gemeten uitkomst, en dat is in dit onderwerp zeldzaam.
Toegepaste maatregelen
- hergebruik van de bestaande betonnen fundering
- lichte houtconstructie als draagstructuur
- achtergevel van hergebruikt lariks
- zijgevels van esthetisch afgekeurde gevelplanken, op maat teruggezaagd
- hergebruikte houten kozijnen uit een ander project
- biobased afwerkingsmaterialen waar mogelijk
- demontabel ontworpen, met materiaalscheiding als uitgangspunt
- materiaalkeuze gericht op herbruikbaarheid na ongeveer vijftig jaar
[CONTROLEREN: isolatiemateriaal en Rc-waarden per bouwdeel, en het installatieconcept.]
Bouwmethode en materialen
Na-isolatie
Niet van toepassing als na-isolatie: dit is nieuwbouw op een bestaande fundering.
Wat lezers wel kunnen meenemen: bij een lichte houtconstructie zit de isolatie tussen en tegen het frame, en verschuift de bouwfysische opgave naar de dampopbouw en de luchtdichtheid. Een houten constructie moet kunnen drogen. Een dampremmende laag aan de warme zijde en een geventileerde spouw achter de gevelbekleding zijn daarbij bepalend — en bij hergebruikte gevelbekleding geldt dat des te meer, omdat het materiaal al een geschiedenis heeft.
Energievoorziening
[CONTROLEREN: warmteopwekking en afgifte opvragen bij de corporatie.]
Uit de vergelijking die de architect maakt, valt af te leiden dat het energieconcept gelijk is aan dat van vergelijkbare nieuwbouwwoningen. Het onderscheid van dit project zit dus in het materiaal en niet in de installatie.
Dat is een nuttig onderscheid om vast te houden. Energiebesparing en materiaalbesparing zijn twee verschillende opgaven, en een woning kan op de ene uitstekend scoren en op de andere middelmatig.
Hoe de ventilatie is geregeld
[CONTROLEREN: ventilatiesysteem opvragen.]
Bij een luchtdichte houtbouwwoning is mechanische ventilatie noodzakelijk. Bij sociale huur is filteronderhoud het punt dat aandacht vraagt: het valt tussen klein onderhoud voor de huurder en installatieonderhoud voor de verhuurder, en daarom blijft het liggen.
Prestatie en certificering
Toekomstplannen
Niet van toepassing: opgeleverd in januari 2021.
Wat de moeite van het volgen waard is, is hoe de hergebruikte gevelbekleding zich houdt. Lariks vergrijst en dat is normaal; bij hergebruikt materiaal met een voorgeschiedenis kan dat ongelijkmatiger verlopen dan bij nieuw hout.
[CONTROLEREN: staat van de gevel en bewonerservaringen na vijf jaar gebruik.]
Betrokken partijen
Opdrachtgever: woningcorporatie De Woonplaats.
Architect: Martin Huiskes.
Bouwer: Ter Steege Bouw Vastgoed.
[CONTROLEREN: installateur, constructeur en de herkomst van het hergebruikte materiaal opvragen. Dat laatste is bij een circulair project juist de interessante vraag.]
Producten, materialen en gereedschap
Hergebruikt lariks voor de achtergevel.
Esthetisch afgekeurde gevelplanken, op maat teruggezaagd, voor de zijgevels.
Hergebruikte houten kozijnen uit een ander project.
Lichte houtconstructie als draagstructuur.
Hergebruikte betonnen fundering.
Biobased afwerkingsmaterialen.
[CONTROLEREN: isolatiemateriaal en installatiecomponenten opvragen.]
Waarom dit inspireert
Wat je hiervan kunt meenemen
Herkomst
Zie voor meer informatie
- Houtbouw en CLTKennisbank
- Bouwafval scheidenKennisbank
- Isolatie kiezen per bouwdeelKennisbank
- Hortus Ludi in Nijmegen - elf woningen volledig in houtProject
- Natuurvriendelijk bouwenKennisbank
- Wat kost het bouwen van een huis?Prijsgids
Reacties
We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.