Isolatie kiezen per bouwdeel

Over de vraag welk bouwdeel je het eerst isoleert, hoe dik, en met welk materiaal.

De volgorde die vrijwel altijd klopt: kieren dichten, dan het dak, dan de vloer, dan de gevel, dan het glas. Van boven naar beneden en van goedkoop naar duur, met één uitzondering — als de spouw leeg is en droog, komt die vooraan omdat de verhouding tussen kosten en effect nergens beter is.

En één regel gaat boven alles: isoleren zonder ventileren geeft schimmel.

Warmte verlaat een woning op drie manieren: door de constructie heen, via kieren, en met de ventilatielucht mee.

Isolatie werkt op de eerste. De maat daarvoor is de Rd-waarde: de warmteweerstand van een laag, berekend als de dikte gedeeld door de warmtegeleiding van het materiaal. Hoe hoger, hoe beter.

De winst neemt af naarmate je dikker isoleert. Van Rd 0 naar Rd 2 is een enorme stap; van Rd 4 naar Rd 6 is een kleine. Daarom isoleer je eerst wat helemaal niet geïsoleerd is, en niet dikker wat al redelijk zit.

Waar het misgaat is de bouwfysica. Warme binnenlucht bevat vocht. Komt die lucht in een koud deel van de constructie, dan condenseert het vocht daar. Isolatie verplaatst het koude vlak, en daarmee de plek waar dat gebeurt.

Vandaar de twee regels die bij elke isolatiemaatregel horen: een dampremmende laag aan de warme zijde, en een geventileerde spouw aan de koude zijde. Wie een van beide overslaat, isoleert een probleem in.

Waar de winst zit, is met eenvoudige waarnemingen te bepalen:

• een koude zoldervloer of een warme zolder in de zomer: het dak is niet geïsoleerd
• koude voeten en een tochtende plint: de vloer of de kruipruimte
• een gevel die van binnen voelbaar kouder is dan een binnenmuur: geen spouwisolatie
• condens aan de binnenzijde van het glas: enkel glas of oud dubbelglas
• tocht bij brievenbus, kattenluik, meterkast en kruipluik
• een energierekening die niet past bij het woningtype
• schimmel in een hoek of achter een kast: dat is de koudste plek, en dat is een signaal vóór je begint

Een warmtebeeldcamera in de winter maakt het in een half uur zichtbaar. Veel gemeenten en energieloketten lenen die uit.

Zelf, en het is de beste besteding van een zaterdag: kieren en naden dichten. Tochtstrips, brievenbusborstel, kierdichting bij de meterkast, een geïsoleerd kruipluik, en radiatorfolie achter radiatoren op een buitenmuur.

Zelf: de zoldervloer isoleren met platen of dekens, mits je de dampremmende laag aan de warme zijde legt en de naden dichttapet.

Zelf, met beleid: een onbenutte zolder bereikbaar isoleren.

Niet zelf: spouwmuurisolatie. Dat vraagt een voorinspectie met endoscoop op vocht, doorslag, ankers en bewoning door beschermde dieren.

Niet zelf: een hellend dak van binnen isoleren. De dampremmende laag en de ventilatiespouw tussen isolatie en dakbeschot bepalen of het goedgaat, en die twee worden bij zelfwerk het vaakst fout uitgevoerd.

Niet zelf: gevelisolatie aan de binnenzijde. Daar zit het risico op inwendige condens en op koudebruggen bij de aansluitende vloeren, en dat vraagt een detaillering.

Bij verbouwing van een bestaand bouwdeel gelden de verbouwvoorschriften uit het Besluit bouwwerken leefomgeving. Die stellen een minimale isolatiewaarde aan het vernieuwde deel, met het rechtens verkregen niveau als ondergrens.

Voor subsidie geldt de ISDE met eigen drempels: voor vloer- en bodemisolatie een Rd van ten minste 3,5 en ten minste 20 m². Andere maatregelen hebben eigen waarden. Bij twee of meer maatregelen ligt het bedrag per maatregel hoger. Controleer de actuele voorwaarden bij RVO vóór je opdracht geeft.

Het energielabel wordt bepaald volgens NTA 8800; isolatie telt daarin mee als de waarden aantoonbaar zijn. Bewaar daarom facturen met de Rd-waarde erop.

Bij na-isolatie van een spouw geldt de Wet natuurbescherming: in spouwmuren verblijven vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen. Er is onderzoek of een gebiedsgerichte aanpak nodig voordat er gevuld mag worden.

Bij een VvE is de schil gemeenschappelijk; isolatie van gevel, dak en spouw vraagt een besluit van de vergadering.