Asbest in de woning: risico, onderzoek en sanering

Asbest is tot begin jaren negentig in honderden bouwmaterialen verwerkt. In veel woningen van voor 1994 zit het er dus nog, en meestal is dat geen probleem: zolang het materiaal heel is en met rust wordt gelaten, komen er nauwelijks vezels vrij.

Het gevaar ontstaat op het moment dat je erin boort, zaagt, breekt of het bij een verbouwing afvoert. Dit artikel legt uit waarom het schadelijk is, hoe onderzoek en sanering verlopen, en wat het kost. Het is de aanvulling op de checklist over herkennen.

Asbest bestaat uit microscopisch kleine vezels. Bewerk je het materiaal, dan komen die vezels vrij en blijven ze lang in de lucht hangen. Adem je ze in, dan dringen ze diep in de longen door en het lichaam kan ze niet opruimen.

De ziekten die daaruit volgen — asbestose, longkanker en mesothelioom — hebben een lange latentietijd. Tussen blootstelling en klachten zit vaak vijftien tot veertig jaar. Dat is precies waarom mensen het risico onderschatten: je merkt op het moment zelf niets.

Twee vormen bepalen hoe gevaarlijk een toepassing is.

Hechtgebonden asbest zit vast in een dragermateriaal, meestal cement. Golfplaten, vlakke platen en rioolbuizen zijn daar voorbeelden van. Zolang het materiaal heel is, komen er weinig vezels vrij.

Niet-hechtgebonden asbest is los of zwak gebonden: spuitasbest, koord, isolatie rond oude leidingen en ketels, en de viltachtige onderlaag van sommige vinylvloeren. Hier komen bij de geringste beroering veel vezels vrij. Dit is de gevaarlijke categorie.

Verwering telt ook mee. Een golfplaat die dertig jaar op een schuur ligt, verliest zijn cementhuid en wordt daarmee steeds meer een bron.

Je kunt asbest met het blote oog niet uitsluiten. Dat is de belangrijkste zin van dit artikel.

Wat je wel kunt: bepalen of het waarschijnlijk is. Is de woning gebouwd of verbouwd voor 1994, dan is asbest mogelijk. Bij nieuwbouw van na 1994 is het zeer onwaarschijnlijk.

Daarna kijk je naar de plekken waar het gewoonlijk zit: golfplaten op schuur en garage, vlakke platen achter de cv-ketel en in de meterkast, standleidingen en rioolbuizen van hard grijs materiaal, vinylvloerbedekking met een viltachtige onderlaag, oude vinyltegels van vijfentwintig bij vijfentwintig centimeter, bloembakken en gevelbeplating, en pakkingen en koord rond oude ketels en kachels.

Zekerheid geeft alleen een asbestinventarisatie door een gecertificeerd bureau. Dat levert een rapport met de aangetroffen toepassingen, de soort, de staat en de risicoklasse, en dat rapport heb je nodig voor de sloopmelding en voor de saneerder.

Zelf doen: uitzoeken wanneer de woning is gebouwd en verbouwd, de verdachte plekken in kaart brengen, en foto's maken zonder het materiaal aan te raken.

Zelf doen: het materiaal met rust laten en zorgen dat er niemand aan komt. Bij een beschadigde golfplaat: afdekken met plastic en de gemeente bellen.

Niet zelf doen: boren, zagen, schuren, breken of hogedrukreinigen. En niet vegen of stofzuigen met een gewone stofzuiger; dat verspreidt de vezels juist.

Niet zelf doen: asbestverdacht materiaal bij het grofvuil of in een container doen.

Wat je vooral niet doet: zelf verwijderen op basis van wat je online leest. De uitzonderingsregels zijn gewijzigd en verschillen per situatie; één telefoontje naar de gemeente geeft uitsluitsel.

Heb je per ongeluk in asbestverdacht materiaal geboord of gezaagd: stop, verlaat de ruimte, sluit hem af en laat het opruimen door een gecertificeerd bedrijf.

Het gebruik van asbest is in Nederland verboden sinds 1 juli 1993. Materialen die al in omloop waren, zijn nog tot ongeveer 1994 verwerkt.

Voor verwijdering geldt een meldingsplicht bij de gemeente. In de regel moet een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf het werk doen. Er bestaat een beperkte uitzondering waarbij een particulier zelf een kleine hoeveelheid hechtgebonden materiaal mag verwijderen, maar de voorwaarden en de grenzen daarvan zijn de afgelopen jaren gewijzigd. Vraag daarom altijd eerst bij je gemeente wat in jouw situatie geldt.

Een landelijk verbod op asbestdaken is er niet gekomen; het wetsvoorstel daarvoor is in 2019 gestrand in de Eerste Kamer. Wel bestaan er provinciale en gemeentelijke regelingen en soms leningen of fondsen om vervanging te stimuleren. Informeer bij je provincie en gemeente.

Bij werk in opdracht geldt het Arbobesluit. Een aannemer mag niet doorwerken als hij asbest aantreft; hij moet het werk staken en melden.

Bij huur is asbest in de woning een zaak van de verhuurder. Bij een VvE geldt hetzelfde voor gemeenschappelijke delen.

Doe je het zonder melding, dan riskeer je een boete en kun je bij schade een probleem krijgen met je verzekering.