Veilig verbouwen met bewoners in huis

Bij een verbouwing in een bewoonde woning ontstaat een bouwplaats waar ook wordt gewoond. Dat combineert twee dingen die niet samengaan: werk met machines, gereedschap en materiaal, en mensen die er langslopen.

Dit artikel gaat over de afspraken die je maakt vóór de start, over wie waarvoor verantwoordelijk is, en over de risico's die bij een woningverbouwing het vaakst tot ongelukken leiden.

De arboregels gelden voor werkgevers en werknemers, en ook voor een zzp'er die bij jou werkt. Als particuliere opdrachtgever ben je daar zelf niet aan gebonden, maar je hebt wel een rol: je bepaalt de omstandigheden waaronder gewerkt wordt.

Bij een project waar meerdere partijen tegelijk werken, of waar bijzondere gevaren spelen, gelden aanvullende verplichtingen over coördinatie en over een veiligheids- en gezondheidsplan. Voor een gewone woningverbouwing met één aannemer is dat doorgaans niet aan de orde.

De risico's bij een woningverbouwing zijn voorspelbaar. Vallen van hoogte, struikelen over materiaal en snoeren, elektrocutie bij werk aan een niet-spanningsvrije groep, blootstelling aan stof, en gevolgen van een tijdelijk weggenomen constructie of leuning.

Voor de bewoners komen daar eigen risico's bij: kinderen die een openliggende trap of een gat in de vloer bereiken, en een woning waarin de vluchtroute tijdelijk anders loopt.

De sleutel is scheiding. Een afgeschermd werkgebied, een vaste route voor de bouw, en een woongedeelte dat bouwvrij blijft.

Kijk naar de werkplek. Ligt er materiaal in de looproute, liggen er snoeren over de trap, staat gereedschap onbeheerd?

Kijk of er valgevaar is: een trapgat zonder afscherming, een steiger zonder leuning, een dakrand zonder beveiliging.

Kijk of er stofafscherming is en of er wordt gewerkt met afzuiging. Bij zagen, schuren en frezen komt fijnstof vrij, en in een bewoonde woning verspreidt dat zich door het hele huis.

Kijk of de groepen worden uitgeschakeld bij werk aan elektra en of dat wordt gecontroleerd.

Kijk of de vluchtroute vrij is en of de rookmelders nog werken; die worden bij stofwerk vaak afgeplakt en daarna vergeten.

Kijk of er afspraken zijn over werktijden, over toegang en over wat er 's avonds achterblijft.

Zelf doen: een werkgebied afbakenen en een vaste route voor de bouw afspreken.

Zelf doen: stofschermen plaatsen en waardevolle spullen afdekken of weghalen.

Zelf doen: dagelijks controleren of de looproutes vrij zijn en of gaten zijn afgeschermd.

Zelf doen: de rookmelders controleren tijdens en na de verbouwing.

Zelf doen: afspreken wat er 's avonds gebeurt met gereedschap, materiaal en openingen.

Niet zelf doen: het toezicht op de veiligheid van de werknemers van de aannemer overnemen; dat is zijn taak.

Wat je nooit moet doen: kinderen toelaten in een werkgebied, ook niet even. Dat is de situatie waarin het bij woningverbouwingen het vaakst misgaat.

De Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit gelden voor werkgevers, werknemers en zelfstandigen die arbeid verrichten. Een particuliere opdrachtgever valt daar zelf niet onder.

Bij bouwwerken waar meerdere werkgevers tegelijk werken of waar bijzondere gevaren spelen, gelden verplichtingen over een veiligheids- en gezondheidsplan en over coördinatie. Voor een woningverbouwing met één aannemer speelt dat doorgaans niet.

Voor werken op hoogte gelden eisen aan randbeveiliging, aan steigers en aan ladders. Een ladder is bedoeld voor kort werk en niet als werkplek.

Voor blootstelling aan kwartsstof en aan houtstof gelden grenswaarden; werken met afzuiging of met water is de norm.

Voor asbest gelden aparte regels; verwijdering is voorbehouden aan gecertificeerde bedrijven, met beperkte uitzonderingen voor particulieren na melding.

Bij schade of letsel kan een opdrachtgever onder omstandigheden aansprakelijk zijn; controleer de aansprakelijkheidsverzekering van de aannemer vóór de start.