Wat je zelf mag en wat voorbehouden is

Rond doe-het-zelfwerk aan een woning circuleren twee verhalen die allebei niet kloppen: dat je alles zelf mag, en dat je bijna niets zelf mag.

Deze pagina zet de werkelijke grenzen: wat wettelijk is voorbehouden aan gecertificeerde of erkende partijen, wat mag maar aan regels is gebonden, en wat mag maar onverstandig is. Welke klus bij welk niveau past, staat op een aparte pagina.

Er zijn vier niveaus en ze worden voortdurend door elkaar gehaald.

Het eerste niveau is wettelijk voorbehouden. Werk aan gasverbrandingsinstallaties — de ketel, de gasleiding, de rookgasafvoer, de aansluiting van een gastoestel — mag sinds 1 april 2023 alleen door een gecertificeerd bedrijf. Er is geen uitzondering voor een bewoner die het kan. En de aansluiting vóór de meter voor gas, water en elektra is eigendom van de netbeheerder; die openen is verboden.

Het tweede niveau is toegestaan onder voorwaarden. Asbest verwijderen mag een particulier in beperkte gevallen zelf: hechtgebonden materiaal, tot een maximum oppervlak, met een sloopmelding, en binnen de grenzen die de gemeente stelt. Buiten die grenzen is het werk voor een gecertificeerd bedrijf.

Het derde niveau is toegestaan maar genormeerd. Elektrisch werk ná de meter mag je zelf doen; er bestaat in Nederland geen installatievergunning voor particulieren. Er geldt wel NEN 1010, en die norm bepaalt hoe het moet. Een groep bijmaken, een kabel in een wand leggen, een groepenkast uitbreiden: het mag, en het moet aan de norm voldoen, en bij een schade wordt daarnaar gekeken.

Het vierde niveau is toegestaan maar onverstandig. Constructieve ingrepen, dakwerk, werk op hoogte, werken in een kruipruimte. Niets van dit alles is verboden en alle vier zijn ze een reële reden dat mensen in het ziekenhuis belanden of een onherstelbare fout maken.

Daarnaast loopt er een aparte as die niets met wetgeving te maken heeft: wat je verzekering dekt. Een opstalverzekeraar kan bij schade vragen wie het werk heeft uitgevoerd, en een aansprakelijkheidsverzekering dekt niet altijd schade uit werk dat je zelf hebt gedaan. Dat is een polisvraag en geen wetsvraag, en zij hoort vóór de klus gesteld te worden.

Je herkent voorbehouden werk aan de aanwezigheid van een register. Voor gasverbrandingsinstallaties is er een register van gecertificeerde bedrijven; voor asbest, voor kwaliteitsborgers en voor constructeurs ook. Bestaat er een register, dan is er iets geregeld.

Je herkent genormeerd werk aan het bestaan van een NEN-nummer en aan het ontbreken van een register voor particulieren. Dat is het domein waar het mag en waar het toch nauw luistert.

Je herkent een aannemer die het onderscheid kent aan wat hij weigert: een goede installateur sluit geen gastoestel aan zonder certificaat en geen groepenkast zonder de norm te volgen.

En je herkent de valkuil aan de zin dat mag toch gewoon zelf. Dat is meestal waar en het is geen antwoord op de vraag of het verstandig is, en ook niet op de vraag of het verzekerd is.

Zelf mag je: vrijwel al het timmerwerk, metselwerk, tegelwerk, stucwerk, schilderwerk, waterleidingwerk ná de meter, en elektrisch werk ná de meter mits volgens de norm.

Zelf mag je met voorwaarden: beperkte hoeveelheden hechtgebonden asbest verwijderen, met sloopmelding en binnen de gemeentelijke grenzen.

Zelf mag je niet: werken aan een gasverbrandingsinstallatie, en de aansluiting vóór de meter openen.

Zelf kun je beter niet: constructief werk zonder berekening, dakwerk, en werk op hoogte zonder deugdelijke werkplek.

Sinds 1 april 2023 geldt een wettelijk stelsel voor werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties: alleen gecertificeerde bedrijven mogen die uitvoeren. Er is een openbaar register waarin je een bedrijf kunt controleren.

De aansluiting vóór de meter voor gas, water en elektra is van de netbeheerder. Het verbreken van een verzegeling of het openen van de aansluiting is verboden en het is bovendien gevaarlijk.

Voor elektrische installaties geldt NEN 1010. Er is geen verbod op eigen werk ná de meter en er is wel deze norm; hij is niet vrij verkrijgbaar en de strekking ervan is dat werk veilig, controleerbaar en herkenbaar moet zijn.

Voor asbest geldt dat een particulier in beperkte gevallen hechtgebonden materiaal zelf mag verwijderen, met een sloopmelding en binnen de grenzen die de gemeente stelt. Buiten die grenzen is het gecertificeerd werk. Onderzoek gaat altijd vooraf bij een pand van vóór 1994.

Voor constructieve ingrepen geldt dat er een berekening nodig is, ook bij vergunningvrij werk.

Bij een huurwoning bepaalt het huurcontract wat is toegestaan; kleine veranderingen mogen doorgaans, en alles wat niet zonder schade terug te draaien is, vraagt toestemming van de verhuurder.