De patio: de binnenplaats als buitenruimte, afwatering, privacy en onderhoud

Deze pagina is voor de eigenaar en de huurder van een woning met een patio of een omsloten binnenplaats: hoe de ruimte bouwkundig werkt, waarom afwatering en vocht er anders zijn dan in een tuin, wat er mag met overkappen en bebouwen en wat onderhoud kost. Ze gaat over de patio bij een grondgebonden woning en de binnenplaats van een stadswoning; de gemeenschappelijke binnentuin van een complex heeft een eigen pagina.

Een patio is een tuin zonder een open kant. Dat betekent dat regenwater dat op de patio valt, plus het water van de daken die erop afwateren, alleen weg kan via de afvoer in de patio zelf; er is geen sloot, geen straat en geen zijkant waar het heen kan. Die afvoer sluit aan op het riool of op een infiltratievoorziening, en hij is de zwakke plek: blad, zand en wortels verstoppen hem, en bij een wolkbreuk komt er meer water dan hij aankan. Het water stijgt dan tot het niveau van de deurdorpel en de gevel, en komt de woning in of trekt in de muur. Een patiovloer die lager ligt dan de woningvloer, zoals bij veel patiowoningen uit de jaren zeventig, maakt dat risico groter.

De gevels rond een patio zijn binnengevels die buiten staan, net als bij een loggia. Ze krijgen weinig zon en drogen slecht; klimplanten, bloembakken tegen de muur en een bestrating die tegen de gevel aanligt zonder afstand, houden ze nat. Optrekkend vocht en groene aanslag onderaan de gevel zijn het gevolg, en in de kamers erachter schimmel in de hoeken.

Licht en lucht zijn de reden dat de patio bestaat. De kamers rond de patio halen er hun daglicht en hun ventilatie; in een diepe stadswoning is de lichthof de enige plek waar de middenkamers licht krijgen. Wie de patio overdekt met een lichtdoorlatend dak of volbouwt met een serre, verandert daarmee de kamers eromheen: minder daglicht, geen spuiventilatie, en soms geen verblijfsruimte meer in de zin van de regels.

Privacy en geluid zijn de laatste eigenschappen. Een patio is de meest afgeschermde buitenruimte die er is, en tegelijk een klankkast: geluid weerkaatst tussen de wanden en gaat naar de buren die op dezelfde patio uitkijken of erboven wonen.

Water dat na een bui op de patio blijft staan, een afvoer waar het traag in loopt, of een vochtrand op de gevel op de hoogte waar het water heeft gestaan.

Groene aanslag en afbladderende verf onderaan de gevels, en schimmel in de hoeken van de kamers rond de patio.

Een dorpel van de patiodeur die lager ligt dan het water bij een bui kan komen.

Kamers rond de patio waar overdag het licht aan moet, zeker na een overkapping of een serre.

Wortels van een boom of een klimplant in de voegen van de bestrating en bij de afvoer.

Klachten van buren over geluid, of de eigen ervaring dat elk gesprek op de patio in de slaapkamer erboven te horen is.

Zelf: de afvoer, de zandvang en de bladvanger schoonhouden, een grindstrook van dertig centimeter langs de gevel vrijhouden van bestrating en planten, bloembakken op poten en van de muur af, en na een bui kijken waar het water blijft staan.

Zelf met enige handigheid: bestrating opnieuw leggen met afschot naar de afvoer, een regenton of infiltratiekrat aansluiten op een regenpijp.

Niet zelf: een nieuwe afvoer op het riool aansluiten, een terugstroombeveiliging plaatsen, een overkapping bouwen die aan de gevels wordt bevestigd, en werk aan de gevels boven de begane grond.

Een patio is een deel van het erf. Overkappen of bebouwen valt onder de regels voor bijbehorende bouwwerken in het Besluit bouwwerken leefomgeving en het omgevingsplan; vergunningvrij bouwen is gebonden aan oppervlakte en hoogte en aan de plek op het erf, en een patio aan de voorzijde of een omsloten binnenplaats in een beschermd stadsgezicht valt daar vaak buiten. Wat de patio doet voor het daglicht en de ventilatie van de kamers eromheen, telt mee: een verblijfsruimte moet daglicht en spuiventilatie houden.

Het regenwater van het eigen perceel moet op eigen terrein worden verwerkt of via de eigen aansluiting op het riool worden geloosd; gemeenten stellen in toenemende mate eisen aan het vasthouden van regenwater en geven bijdragen voor afkoppelen. Een afvoer die lager ligt dan het straatriool hoort een terugstroombeveiliging te hebben.

Een boom op een patio valt onder de kapverordening van de gemeente als hij een bepaalde stamomtrek heeft; de afstand tot de erfgrens voor bomen en heesters staat in het Burgerlijk Wetboek en het gemeentelijk beleid. Bij een huurwoning zijn de afvoer, de bestrating en de gevels van de verhuurder; een patio die onderloopt, is een gebrek. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst of vraag het aan de gemeente.