Wat je zelf kunt doen met regenwater op je perceel

Begin met de orde van grootte. Een dak van vijftig vierkante meter vangt bij een bui van twintig millimeter duizend liter op. Bij een stevige zomerbui van veertig millimeter is dat tweeduizend liter, en dat komt in een half uur naar beneden.

Zet daar de maatregelen naast.

Een regenton van tweehonderd liter vangt bij zo'n bui een tiende deel, en alleen als hij leeg was. In de praktijk staat hij na de eerste bui vol en doet hij bij de tweede niets. Dat is geen argument om hem niet te plaatsen — hij bespaart drinkwater voor de tuin en dat is op zichzelf zinvol — maar als waterbergingsmaatregel is hij marginaal.

Een infiltratiekrat of grindkoffer in de tuin, waar de regenpijp op wordt aangesloten. Een krat van een kubieke meter bergt duizend liter en laat dat langzaam de bodem in zakken. Dat is een orde van grootte meer dan een regenton, en het werkt alleen als de bodem het water kan opnemen — bij klei of bij een hoge grondwaterstand loopt hij niet leeg en is hij bij de volgende bui vol.

Ontharden. Elke vierkante meter tegel die verdwijnt, is een vierkante meter waar het water direct in de bodem zakt. Bij een gemiddelde stadstuin is dit veruit de goedkoopste en de effectiefste maatregel, en hij vraagt geen onderhoud.

Een groendak. Houdt een deel van de bui vast en geeft het vertraagd af. Zie het artikel daarover voor de voorwaarden; het gewicht is de bepalende factor.

Een wadi of een verlaagd tuindeel waar het water tijdelijk in staat. Werkt goed bij voldoende ruimte en bij een bodem die infiltreert.

En het simpelste van alles: de regenpijp afkoppelen en het water de tuin op laten lopen, mits die van het huis af helt.

Dat laatste is meteen de belangrijkste voorwaarde bij alle maatregelen: het water moet van de gevel af. Water dat naast de fundering in de grond zakt, is geen waterberging maar een vochtprobleem in wording.

Wat je moet nagaan voordat je iets aanlegt:

Hoe de bodem is. Zand infiltreert goed, klei en veen nauwelijks. Een eenvoudige test: graaf een gat van dertig centimeter, vul het met water, en kijk hoe lang het duurt voordat het weg is. Binnen een paar uur is goed; blijft het een dag staan, dan heeft infiltratie weinig zin en moet je het water bovengronds bergen of vertraagd afvoeren.

Hoe hoog het grondwater staat. Een infiltratievoorziening onder de grondwaterstand werkt niet.

Wat je gemeente vraagt. Hemelwaterverordeningen verschillen per gemeente en er is geen landelijke norm. Sommige gemeenten stellen eisen bij nieuwbouw of bij een verbouwing, andere geven subsidie voor afkoppelen of voor een groendak. Kijk dat na voordat je begint, want subsidie achteraf aanvragen op uitgevoerd werk gaat mis.

En waar het water heen gaat als de voorziening vol is. Elke berging heeft een overloop nodig, en die moet uitkomen op een plek waar het water geen schade doet — niet tegen je eigen gevel en niet bij de buren.

Dat laatste punt is juridisch relevant. Water dat door jouw ingreep op het perceel van de buren terechtkomt, is jouw verantwoordelijkheid. Bij een tuin die naar de buren afloopt, is dat de eerste vraag die je beantwoordt.

Wat de moeite waard is om te weten: het effect van deze maatregelen is niet alleen minder wateroverlast. Een tuin die water vasthoudt, houdt in droge zomers de grondwaterstand plaatselijk hoger, en dat is bij een woning op houten palen of op klei een reëel belang.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de maatregelen met hun werkelijke capaciteit in liters, naast de opbrengst van één bui.

Aanvullend beeld: de infiltratietest met een gat van dertig centimeter, in zand en in klei.

Een overloop die uitkomt waar het water geen schade doet.

Een tuin die water vasthoudt, met de grondwaterstand die in droge zomers hoger blijft.

Veelgestelde vragen

Hoeveel water komt er van een dak? Bij vijftig vierkante meter en twintig millimeter regen duizend liter.

Hoe nuttig is een regenton? Als waterberging marginaal; als drinkwaterbesparing voor de tuin zinvol.

Wat doet een infiltratiekrat? Die bergt ongeveer duizend liter per kubieke meter en laat het langzaam wegzakken.

Wanneer werkt dat niet? Bij klei of bij een hoge grondwaterstand, want dan loopt hij niet leeg.

Wat is de effectiefste maatregel? Ontharden; elke tegel minder is een vierkante meter die infiltreert.

Hoe test ik de bodem? Een gat van dertig centimeter vullen met water; binnen een paar uur weg is goed.

Wat regel ik altijd? Een overloop die uitkomt waar het water geen schade doet, ook niet bij de buren.