Hemelwater afkoppelen: regenwater van het riool af

Over het losmaken van je regenpijp van het gemengde riool, en over waar dat water dan wél heen gaat. Het is een van de weinige verbeteringen aan een woning die goedkoop is, waar je gemeente vaak aan meebetaalt, en die tegelijk twee problemen aanpakt: wateroverlast bij hoosbuien en verdroging in een lange zomer.

De reden dat het loont, zit in het rioolstelsel. In een groot deel van Nederland ligt nog een gemengd stelsel, waarin regenwater en afvalwater door dezelfde buis gaan. Bij een stevige bui raakt dat stelsel vol en stroomt het via een overstort ongezuiverd de sloot in. Elke vierkante meter dak die je afkoppelt, haalt water uit die buis.

Maar afkoppelen is niet altijd zomaar goed. Water dat langs de gevel de grond in zakt, kan bij een fundering op staal of een kruipruimte precies terechtkomen waar je het niet wilt. Waar het water heen gaat, is de hele vraag; de regenpijp doorzagen is het makkelijke deel.

Een woning van honderd vierkante meter dakoppervlak vangt bij twintig millimeter neerslag ongeveer tweeduizend liter op. Dat komt in een paar tientallen minuten naar beneden. Bij een gemengd stelsel gaat het rechtstreeks het riool in, waar het zich mengt met afvalwater dat naar de zuivering moet.

Afkoppelen betekent dat je dat water op eigen terrein laat infiltreren of vasthoudt. Dat kan op vier manieren, oplopend in kosten en in capaciteit.

Afvoeren naar de tuin. De regenpijp eindigt in een grindbed of een verlaagd deel van de tuin, ver genoeg van de gevel.

Infiltratiekratten of een grindkoffer. Ondergrondse ruimte waarin het water tijdelijk wordt geborgen en van waaruit het langzaam de bodem in zakt.

Een wadi. Een ondiepe, begroeide verlaging waarin water blijft staan en infiltreert. Werkt goed in een grotere tuin en in collectief groen.

Een regenton of een grotere buffer. Vasthouden om later te gebruiken. De capaciteit is klein ten opzichte van een bui, maar in droge zomers is het de meest gebruikte oplossing.

Waar het niet kan infiltreren — bij een hoge grondwaterstand, een dichte kleibodem of een klein stadstuintje — blijft vertraagd afvoeren over: bufferen en langzaam loslaten.

Kijk eerst of je überhaupt op een gemengd stelsel zit. Zie je op straat één putdeksel per stuk riool en gaat je regenpijp de grond in richting de weg, dan is dat waarschijnlijk het geval. Veel gemeenten hebben een kaart met het rioolstelsel per straat.

Kijk daarna naar je eigen terrein, want dat bepaalt of infiltreren kan.

Hoe hoog staat het grondwater? Graaf een gat van een halve meter en kijk of er water in loopt. Staat het water hoog, dan is infiltratie beperkt en wordt bufferen de route.

Wat voor grond heb je? Zand laat water snel door, klei nauwelijks, veen zit ertussenin. Een simpele proef: vul een gat met water en kijk hoe lang het duurt voor het weg is. Binnen een uur is gunstig, na een dag nog vol betekent dat infiltreren niet werkt.

Waar loopt het maaiveld heen? Water moet van de woning áf lopen. Een tuin die naar de gevel afloopt, is de reden om niet zomaar af te koppelen.

Heb je een kruipruimte of een fundering op staal? Dan houd je minimaal een meter afstand tot de gevel aan, en liever meer.

Zelf. De infiltratieproef doen met een emmer water en een gat. Het maaiveld nalopen op afschot. Een regenton plaatsen. Een regenpijp afkoppelen naar een grindbed op voldoende afstand van de gevel. Tegels eruit halen en vervangen door beplanting of halfverharding. En de subsidie aanvragen — dat is meestal een formulier en een foto.

Niet zelf. Een groendak aanleggen zonder dat iemand naar de constructie heeft gekeken. En infiltratie aanleggen vlak langs een gevel met een kruipruimte of een fundering op staal; dat is de manier om een vochtprobleem te maken dat je daarvoor niet had.

En vergeet de graafmelding niet. Voor mechanisch graven is een KLIC-melding wettelijk verplicht en gratis.

Onder de Omgevingswet heeft de gemeente een hemelwaterzorgplicht: zij zorgt voor de doelmatige omgang met afvloeiend hemelwater, maar alleen voor zover je het redelijkerwijs niet zelf kunt verwerken. Dat betekent dat de verantwoordelijkheid deels bij de perceeleigenaar ligt, en gemeenten mogen daar in het omgevingsplan regels over stellen — bijvoorbeeld een verplichte bergingscapaciteit bij nieuwbouw of een verbod om nog aan te sluiten op het gemengde stelsel.

Een aantal gemeenten heeft inmiddels een hemelwaterverordening of regels in het omgevingsplan met een bergingseis, vaak uitgedrukt in millimeters over het verhard oppervlak. Bij nieuwbouw en bij grote verbouwingen wordt daar op getoetst.

Verder geldt de zorgplicht uit het burenrecht: je mag water niet zo afvoeren dat je buurman er last van krijgt. Water dat over de erfgrens loopt of tegen de fundering van de buren aan komt, is jouw verantwoordelijkheid.

Voor een groendak kan een omgevingsvergunning nodig zijn als het beeldbepalend is, en de constructie moet het extra gewicht dragen — een sedumdak weegt verzadigd al gauw vijftig tot honderd kilo per vierkante meter.