Een kas of tuinkas in de tuin bouwen: plek, fundering, glas en regels

Deze pagina is voor de woningeigenaar en de klusser die een kas in de tuin wil zetten, van een klein bouwpakket van aluminium en polycarbonaat tot een houten kas met een gemetselde borstwering, en voor de huurder die wil weten wat er mag. Ze gaat over de keuze van de plek en de oriëntatie, de fundering en de verankering, het materiaal van frame en beglazing, de ventilatie en het water, en de regels voor vergunningvrij bouwen, erfgrens en veiligheid. Ze gaat niet over het kweken zelf en niet over een kas als woonruimte of een serre aan het huis; die vallen onder de regels voor een aanbouw.

Een kas werkt als een zonneval: kort golvig zonlicht komt door het glas binnen, wordt door de grond en de planten opgenomen en als warmte weer afgegeven, en het glas houdt die warmte deels vast. Op een zonnige dag in maart is het in een gesloten kas dertig graden, in juli veertig of meer; zonder ventilatie sterven de planten en zonder schaduw verbranden ze. Ramen in het dak en in de zijwand, samen minstens een vijfde van het vloeroppervlak, met een automatische raamopener op een cilinder die uitzet bij warmte, houden de temperatuur in de hand.

Het frame draagt weinig gewicht maar veel wind: een kas van zes vierkante meter vangt bij storm een kracht van honderden kilo's, en die kracht wil de kas optillen en verschuiven. Daarom moet elke kas verankerd zijn aan een fundering die zwaarder is dan de kas zelf: een betonnen voet, ingegraven grondankers of een frame dat aan betontegels is gebout. Een kas die los op de grond staat, gaat bij de eerste zware storm.

Het materiaal bepaalt de levensduur en het onderhoud. Aluminium roest niet, is licht en vraagt geen onderhoud, maar buigt bij een slechte verankering en geleidt kou; hout is warmer van uiterlijk en isoleert iets, maar vraagt elke paar jaar beits of verf, en alleen hardhout, lariks of geïmpregneerd hout houdt het nat vol; staal is sterk en vraagt een goede coating. Voor de beglazing is tuinbouwglas van vier millimeter het goedkoopst en het helderst, maar het breekt in scherven; gehard glas is drie tot vijf keer sterker en breekt in korrels; polycarbonaat kanaalplaat isoleert het best, is onbreekbaar en licht, maar wordt na tien tot vijftien jaar dof en laat minder licht door.

De plek bepaalt het klimaat in de kas. Een kas met de lange zijde op het zuiden of zuidoosten vangt de meeste winterzon; een kas onder een boom krijgt blad, hars en schaduw en een dak dat elk jaar moet worden geschrobd; een kas op een winderige hoek verliest warmte en vraagt een windscherm. De grond moet vlak en waterdoorlatend zijn, en er moet water in de buurt zijn, een regenton aan de dakgoot van de kas of een buitenkraan.

Een kas die wiebelt als je tegen het frame duwt: de verankering ontbreekt of is te licht.

Ramen die niet open kunnen of geen automatische opener hebben: in de zomer een oven.

Een kas onder een boom of aan de noordkant van een schuur: te weinig licht en veel onderhoud.

Gewoon glas op kinderhoogte langs een looppad: een veiligheidsrisico.

Een fundering van losse tegels op gras: de kas zakt scheef en de deur klemt binnen een jaar.

Een kas die pal op de erfgrens staat zonder afspraak: een gesprek met de buren en soms met de gemeente.

Zelf: de plek kiezen en uitmeten, het zandbed en de tegelfundering maken, een aluminium- of houten kas als bouwpakket opbouwen met twee personen in een of twee dagen, de raamopeners monteren en de regenton aansluiten.

Zelf: de regels controleren in het Omgevingsloket en met de buren afspreken waar de kas komt.

Niet zelf: een gemetselde of gestorte fundering als je daar geen ervaring mee hebt; een scheve voet laat een glazen kas niet meer sluiten. Niet zelf: glas snijden voor een kas; laat het op maat leveren, gehard glas kan niet worden gesneden.

Een kas is een bijbehorend bouwwerk. In het achtererfgebied is een kas vergunningvrij als hij binnen de regels voor bijbehorende bouwwerken past: de hoogte, de afstand tot de erfgrens en het openbaar gebied en de totale oppervlakte aan bijgebouwen die op het perceel al staat, tellen mee. Bij een monument, in een beschermd stads- of dorpsgezicht of in het voorerf gelden andere regels en is vaak een omgevingsvergunning nodig. De gemeente kan in het omgevingsplan afwijkende regels stellen; controleer het vooraf via het Omgevingsloket.

Het burenrecht bepaalt dat je een bouwwerk tegen de erfgrens mag zetten, maar dat vensters die uitzicht geven op het erf van de buren binnen twee meter van de grens niet zijn toegestaan; bij een kas met veel glas dicht bij de grens is een afspraak met de buren verstandig, en een gedeelde muur mag je niet zonder toestemming gebruiken.

Voor de veiligheid gelden geen aparte eisen voor een tuinkas, maar de zorgplicht van de eigenaar voor gevaar voor anderen geldt wel: glas dat langs een pad of op kinderhoogte zit, en een kas die niet is verankerd en bij storm schade kan geven aan de buren, zijn een aansprakelijkheidsrisico. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst of vraag het aan de gemeente.