Energiearmoede en de woning: waarom de rekening een bouwkundig probleem is

Twee woningen met dezelfde huur en dezelfde bewoner kunnen een energierekening hebben die een factor drie verschilt. Het verschil zit in de schil, in de installatie en in de bediening. Een woning met enkel glas, een ongeïsoleerd dak en een oude ketel op tachtig graden vraagt in de winter twee tot drie keer zoveel gas als dezelfde woning geïsoleerd, met dubbel glas en een goed ingeregelde installatie.

Voor een huishouden met een laag inkomen is dat verschil het verschil tussen rondkomen en niet. Wie het niet kan betalen, stookt minder, en een onderverwarmde woning wordt vochtig, schimmelig en ongezond. Zo wordt een rekening een gebrek.

De bewoner kan aan de schil en de installatie niets veranderen. De eigenaar wel. Daarom is energiearmoede voor wie woningen beheert geen ver-van-mijn-bedvraag maar een onderhoudsvraag met een sociale kant.

De energierekening van een woning wordt bepaald door vier dingen, in volgorde van gewicht.

De schil: hoeveel warmte verliest de woning door dak, gevel, vloer en glas. Een ongeïsoleerde woning uit de jaren zestig verliest het meeste; een woning met spouw-, dak- en vloerisolatie en dubbel glas een fractie daarvan. Dit is de post waar de eigenaar het meest aan kan doen en de bewoner het minst.

De installatie: hoe efficiënt wordt de warmte gemaakt en verdeeld. Een oude ketel, een installatie die niet is ingeregeld, radiatoren achter gordijnen en een aanvoertemperatuur van tachtig graden kosten samen tien tot twintig procent extra, zonder dat er iets kapot is.

De bediening: staat de thermostaat op een vaste temperatuur of wordt de woning elke dag opnieuw opgestookt; wordt er geventileerd met de ramen open; staat er een elektrisch kacheltje omdat de radiator niet warm wordt. Dit is de post waar voorlichting helpt, maar alleen als de installatie het toelaat.

Het gedrag onder druk: wie de rekening niet kan betalen, stookt minder. Dat lijkt te helpen, maar een woning die afkoelt onder een bepaalde grens wordt vochtig, de bewoner zet uit schaamte de roosters dicht, en de woning gaat achteruit. Energiearmoede versnelt de slijtage van de woning.

Aan de woning: enkel glas, een ongeïsoleerd dak (een zolder waar het 's winters vriest), een spouw zonder isolatie bij een woning van vóór 1975, een ketel ouder dan vijftien jaar, radiatoren die niet over het hele oppervlak warm worden, tocht bij ramen en deuren.

Aan het gebruik: één ruimte die wordt verwarmd en de rest niet; een elektrisch kacheltje of een petroleumkachel; dichtgeplakte roosters; gordijnen voor de radiatoren; een thermostaat die 's nachts ver omlaag gaat en 's ochtends vol open.

Aan de bewoner, zonder dat hij het zegt: een woning die kouder is dan achttien graden bij een bezoek in de winter; condens en schimmel; een slaapkamer die niet wordt gebruikt; vragen over de rekening of over het voorschot; een betalingsachterstand bij de energieleverancier die bij de verhuurder of de gemeente bekend wordt.

Wat u niet ziet, is het belangrijkste: de bewoner die het al jaren zo doet en het normaal vindt.

Zelf, als bewoner: radiatorfolie, tochtstrips, een vaste thermostaattemperatuur, gordijnen van de radiatoren, en de aanvraag van een energiecoach.

Zelf, als medewerker: de signalen herkennen en de bewoner de weg wijzen naar de coach, de regelingen en de melding bij de verhuurder.

Niet zelf: aan de installatie of de schil werken in een huurwoning; dat is aan de verhuurder. En niet zelf een tweedehands kachel adviseren.

Voor huurwoningen geldt sinds 2024 een verhuurverbod op zelfstandige woningen met energielabel E, F of G vanaf 2029 als de Kamers het voorstel aannemen; zie het nieuwsbericht over de label D-eis. Bij het vernieuwen van een isolatielaag geldt de wettelijke ondergrens voor de isolatiewaarde uit het Besluit bouwwerken leefomgeving. Voor huurders geldt dat een verhuurder die verduurzaamt onder voorwaarden de huur mag verhogen, maar de huurder mag daar bezwaar tegen maken als de besparing niet in verhouding staat. Subsidies voor isolatie lopen via de ISDE voor eigenaren en via andere regelingen voor corporaties en verenigingen; gemeenten hebben eigen regelingen voor huishoudens met een laag inkomen. De energieleverancier mag in de winter onder voorwaarden niet afsluiten.