Oververhitting en buitenzonwering

Oververhitting is de zomerse tegenhanger van een koude woning: het is te warm binnen, en er is geen thermostaat die dat oplost. Bij nieuwbouw is het een ontwerpvraag geworden, bij bestaande woningen een probleem dat met elke zomer nadrukkelijker wordt.

Dit artikel gaat over waarom het binnen warm wordt, waarom buitenzonwering meer doet dan welke maatregel binnen ook, en wat de maatregelen kosten. Het gaat ook over de tweede helft: de warmte er 's nachts weer uit krijgen.

De grootste warmtebron in een woning in de zomer is de zon door het glas. Zonnestraling gaat door de ruit heen, wordt binnen door vloeren, wanden en meubels opgenomen en komt daar vrij als warmte die niet meer terug naar buiten kan door dezelfde ruit.

De maat voor hoeveel zonne-energie een ruit doorlaat, is de ZTA-waarde of g-waarde. Gewoon isolatieglas laat een aanzienlijk deel door; dat is in de winter een voordeel en in de zomer het probleem.

Isolatie werkt beide kanten op. Zij houdt in de winter de warmte binnen en in de zomer de warmte buiten, maar zij houdt ook de warmte binnen die er in de zomer al ís. Een goed geïsoleerde woning met veel glas op het zuiden of het westen koelt 's nachts slechter af dan een tochtige woning.

Massa vertraagt. Een woning met betonnen vloeren neemt overdag warmte op en geeft die 's nachts af; een lichte houtskeletbouwwoning of een dakkapel met weinig massa loopt binnen een uur op.

Het verschil tussen buiten- en binnenzonwering zit in de plaats ten opzichte van het glas. Buitenzonwering onderschept de straling voordat zij de ruit passeert; wat wordt tegengehouden, wordt buiten aan de lucht afgestaan. Binnenzonwering vangt de straling op nadat zij al binnen is; de warmte die daarbij vrijkomt, zit in de ruimte.

Daardoor is de opbrengst van beide maatregelen niet vergelijkbaar. Buitenzonwering weert het leeuwendeel van de zonnewarmte; binnenzonwering weert een fractie daarvan en helpt vooral tegen verblinding.

De oriëntatie bepaalt welk raam telt. Op het zuiden staat de zon hoog en helpt een overstek of een uitvalscherm al veel; op het westen staat zij laag en fel aan het eind van de dag, en juist die westgevel maakt de avond binnen onaangenaam.

Kijk wanneer het warm wordt. Loopt het pas in de middag en de avond op, dan is de westgevel de bron; wordt het in de ochtend al warm, dan is het de oostzijde of het dak.

Kijk naar het dak. Een dakkapel, een zolder of een dakraam zonder buitenzonwering is bijna altijd de warmste plek van de woning.

Kijk naar het glasoppervlak per gevel. De hoeveelheid glas op west en zuid ten opzichte van het vloeroppervlak van de ruimte erachter verklaart het meeste.

Kijk of de warmte er 's nachts uit kan. Ramen die niet veilig open kunnen, of een woning zonder doorstroming van gevel naar gevel, houdt de warmte vast.

Kijk naar de kleur en de plaats van de zonwering die er al is. Een lichtkleurig gordijn binnen is niet hetzelfde als een screen buiten, ook al lijkt de ruimte donkerder.

Meet. Een thermometer in de warmste ruimte en een buiten, over een week, laten zien of de woning 's nachts terugkoelt of dat zij dag na dag hoger begint.

Zelf doen: een week lang binnen en buiten de temperatuur meten en kijken of de woning 's nachts terugkoelt.

Zelf doen: 's nachts ventileren en overdag ramen en binnenzonwering dicht houden.

Zelf doen: bepalen welke ramen op west en zuidwest liggen en hoeveel glas daar zit.

Zelf doen: een dakraam voorzien van een buitenzonwering die van binnenuit te bedienen is.

Zelf doen: bij het Omgevingsloket nagaan of een screen aan jouw gevel vergunningvrij is.

Niet zelf doen: een screen monteren op een geïsoleerde gevel zonder te weten hoe de bevestiging de isolatie doorbreekt.

Niet zelf doen: de berekening van de zomerse binnentemperatuur maken.

Wat je nooit moet doen: een airco plaatsen zonder eerst de zon buiten te houden. Je koelt dan tegen een warmtestroom in die je voor een fractie van de energie had kunnen tegenhouden, en de buitenunit brengt een eigen vraagstuk over geluid en over toestemming mee.

Voor nieuwbouwwoningen geldt een eis die het risico op oververhitting begrenst. Die wordt uitgedrukt in een indicator die per ontwerp wordt berekend; wordt de grenswaarde overschreden, dan moet er een berekening van de werkelijke binnentemperatuur worden gemaakt.

Die eis gaat over het ontwerp en niet over het gebruik. Een woning die aan de eis voldoet, kan alsnog warm worden als de zonwering er bij oplevering niet is of niet wordt gebruikt.

Buitenzonwering aan de voorgevel kan vergunningplichtig zijn en kan onder welstand vallen. Aan achtergevels is het in veel gevallen vergunningvrij. Toets het per adres bij het Omgevingsloket en in het omgevingsplan van de gemeente.

Bij een monument of in een beschermd stadsgezicht geldt een zwaarder regime; een wijziging aan het aanzicht vraagt dan doorgaans om toestemming.

In een VvE is de gevel gemeenschappelijk. Buitenzonwering aanbrengen is een wijziging aan een gemeenschappelijk deel en vraagt om toestemming van de vergadering, ook als jij betaalt.

Bij een huurwoning is buitenzonwering een voorziening waarvoor je toestemming vraagt aan de verhuurder. Oververhitting op zichzelf staat niet als gebrek in de lijst die de Huurcommissie hanteert; wel kunnen bouwkundige oorzaken daaronder vallen.