Isoleren en ventileren: waarom die twee bij elkaar horen

Een woning die luchtdichter wordt gemaakt zonder dat de gecontroleerde ventilatie meegroeit, krijgt vochtklachten. Dat is geen risico maar een voorspelbaar gevolg, en het is de meest voorkomende teleurstelling na een verduurzaming.

Dit artikel legt uit waarom dat gebeurt, hoeveel ventilatie er nodig is, en hoe je de twee stappen aan elkaar koppelt in plaats van na elkaar te doen.

Een oude woning ventileert ongecontroleerd. Er komt lucht binnen via kieren, via de schoorsteen, via het kruipruimteluik en langs de kozijnen. Dat is verspilling van warmte, maar het voert wel vocht af.

Bij isoleren en kierdichten verdwijnt die ongecontroleerde route. De warmte blijft binnen en het vocht ook.

Een huishouden brengt tien tot vijftien liter water per dag in de lucht. Dat moet ergens heen. Blijft het binnen, dan stijgt de relatieve luchtvochtigheid, en die slaat neer op het koudste oppervlak dat er nog is.

Na isolatie is dat oppervlak niet meer de hele buitenmuur maar de plek die niet is meegenomen: de koudebrug bij een balkon, de hoek achter de kast, de dagkant van een raam. Daar concentreert het vocht zich, en daar verschijnt de schimmel.

De oplossing is geen mindere isolatie maar meer gecontroleerde ventilatie: een systeem dat verse lucht toevoert en vochtige lucht afvoert, ingeregeld op de werkelijke bewoning.

Bij balansventilatie met warmteterugwinning kost dat ventileren bovendien weinig warmte, want de afgevoerde lucht warmt de toegevoerde op.

Meet de luchtvochtigheid vóór de ingreep en erna, in dezelfde ruimtes en over meerdere weken. Dat is de enige manier om het effect te zien.

Doe de papiertest op elke afvoerventiel, vóór en na.

Kijk of er toevoer is. Een woning met nieuwe kozijnen zonder roosters en met alleen mechanische afzuiging heeft geen toevoerroute meer.

Kijk naar de klachten die na een verduurzaming ontstaan: condens op ramen, schimmel in een hoek, een muffe geur, benauwde slaapkamers. Die vier samen wijzen op te weinig ventilatie.

Kijk naar de timing. Klachten die in de eerste winter na de ingreep verschijnen, hebben vrijwel altijd met de ingreep te maken.

Kijk of de ventilatie is ingeregeld en of daar een rapport van is. Bij nieuwbouw hoort dat erbij; bij een renovatie zelden.

Zelf doen: meten vóór en na, met een hygrometer en met de papiertest.

Zelf doen: de toevoerroosters openzetten en schoonhouden.

Zelf doen: ruimte onder de binnendeuren houden.

Zelf doen: minder vocht produceren: wasgoed niet binnen drogen, deksel op de pan, badkamerdeur dicht.

Zelf doen: bij de offerteaanvraag expliciet vragen hoe de ventilatie meegroeit.

Niet zelf doen: het ventilatiesysteem uitbreiden of inregelen.

Niet zelf doen: bepalen welke capaciteit nodig is; dat is een berekening.

Wat je nooit moet doen: de ventilatie uitzetten omdat hij tocht of geluid geeft. Laat hem dan dempen of inregelen; uitzetten is de begintoestand van elke vochtklacht na een verduurzaming.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de luchtverversing. Voor bestaande bouw geldt een minimumcapaciteit per verblijfsruimte; bij nieuwbouw ligt de eis hoger.

Bij verbouw geldt dat de woning na de ingreep aan de eis moet voldoen. Isoleren en kierdichten zonder aanpassing van de ventilatie brengt de woning onder die eis.

Voor subsidie op isolatie wordt de ventilatie doorgaans niet meegewogen; dat is een gemis in de regelingen en het ontslaat je niet van de eis.

Bij een huurwoning is een niet-toereikende ventilatie een gebrek. In het gereguleerde segment kan de Huurcommissie de huur tijdelijk verlagen.

Bij een appartement met een collectief kanaal is de capaciteit een zaak van de vereniging; een individuele eigenaar kan zijn ventilatie niet zelfstandig oplossen.

Bij een open verbrandingstoestel is voldoende luchttoevoer een veiligheidseis en geen comforteis.