Schimmel en condens in de woning

Zwarte vlekken in een buitenhoek, achter de kast of langs de raamdorpel. Beslagen ruiten die in de winter niet meer opdrogen. Een muffe geur in de slaapkamer.

Dat is bijna nooit een lekkage en bijna altijd condens: vocht uit de lucht dat neerslaat op de koudste plek in de ruimte. Dit artikel legt uit waarom dat gebeurt, waarom het na isoleren juist erger kan worden, en wat er wel en niet helpt.

Het is ook een gezondheidsonderwerp. Langdurige blootstelling aan schimmel in huis hangt samen met luchtwegklachten, zeker bij kinderen en mensen met astma.

Een gezin produceert per dag ruwweg tien tot vijftien liter waterdamp: door douchen, koken, wassen, planten en gewoon ademen. Die damp moet ergens heen.

Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koude. Koelt lucht af, dan komt er een punt waarop hij verzadigd raakt en het vocht neerslaat. Dat heet het dauwpunt. Dat gebeurt op de koudste oppervlakken in de ruimte: enkel glas, een buitenhoek, de plek achter een kast tegen de buitenmuur, en overal waar een koudebrug zit.

Schimmel groeit vervolgens bij een relatieve luchtvochtigheid boven ongeveer tachtig procent aan het oppervlak, ook zonder dat er zichtbaar water staat.

Hier zit het punt dat de meeste mensen verrast: isoleren zonder ventileren maakt het erger. Beter glas en een kierdichte woning betekenen dat het vocht niet meer via de koudste plek en via de kieren verdwijnt. Het slaat dan neer op wat er aan koude plekken overblijft, en dat is meestal een buitenhoek of een raamdorpel. Het vocht is niet nieuw; het heeft alleen geen uitweg meer.

Condens herken je aan de plaats en aan het seizoen. Het zit op koude oppervlakken, verergert in de winter, en verdwijnt in de zomer. Vaak als zwarte puntjes die uitgroeien tot vlekken, in buitenhoeken en achter meubels tegen een buitenmuur.

Optrekkend vocht zit onderin de muur, is het hele jaar aanwezig en gaat gepaard met witte zoutuitslag.

Lekkage is plaatselijk, scherp begrensd en reageert op regen.

De foliestest maakt het onderscheid: plak een stuk plastic luchtdicht op de vlek. Zit het vocht na twee dagen aan de kamerzijde, dan is het condens. Zit het aan de muurzijde, dan komt het uit de muur.

Meet daarnaast met een hygrometer. In de winter hoort de relatieve luchtvochtigheid binnen tussen ongeveer veertig en zestig procent te liggen. Structureel boven de zeventig is een signaal.

Zelf doen: meten met een hygrometer, ventilatieroosters openzetten en schoonmaken, de afzuiging in badkamer en keuken controleren en filters reinigen, meubels een paar centimeter van de buitenmuur zetten, deurspleten vrijhouden, en na het douchen en koken gericht luchten.

Kleine schimmelplekken kun je zelf verwijderen met een daarvoor bestemd middel. Draag handschoenen en een FFP2-masker en ventileer tijdens het werk.

Niet zelf doen: schimmel over grote oppervlakken, en alles waarbij je vermoedt dat het vocht uit de constructie komt. En laat isolatie aan de binnenzijde over aan iemand die de dampremmende laag luchtdicht krijgt; een doorboorde dampremmer levert schimmel op achter een wand waar je hem niet ziet.

Wat je vooral niet doet: de vlekken overschilderen met een anti-schimmelverf en het daarbij laten. Ook niet: ventilatieroosters dichtzetten tegen de tocht. Dat is de meest gemaakte fout en de directe oorzaak van veel klachten.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan ventilatie in woningen, zowel bij nieuwbouw als bij verbouw. Bij een ingrijpende renovatie moet de ventilatievoorziening op orde worden gebracht; dat wordt in de praktijk vaak overgeslagen bij een isolatiepakket.

Bij huur is vocht en schimmel dat voortkomt uit de bouwkundige staat of uit onvoldoende ventilatievoorzieningen een gebrek waarvoor de verhuurder verantwoordelijk is. Na schriftelijke melding en uitblijven van herstel kun je bij zelfstandige woonruimte naar de Huurcommissie voor tijdelijke huurverlaging.

Voor een verhuurder is het omgekeerde ook waar: is de ventilatie aanwezig en werkend, en wordt hij niet gebruikt, dan ligt het bij de bewoner. Daarom is meten met een hygrometer voor beide partijen nuttig.