Hemelwaterafvoer en noodoverstorten op een plat dak

Over de afvoer van regenwater van een plat dak, en over de voorziening die het dak moet redden als die afvoer het niet doet.

Water op een dak is zwaar. Een laag van tien centimeter over het hele dak weegt ongeveer honderd kilo per vierkante meter. Dat is een belasting van dezelfde orde als een flinke sneeuwlaag, en ze komt in een uur.

Het gevaarlijke zit in de terugkoppeling. Water dat blijft staan, doet de constructie doorbuigen; door die doorbuiging ontstaat een kuil waarin nog meer water samenkomt. Dat proces heet wateraccumulatie en het kan doorgaan tot bezwijken.

De noodafvoer is de voorziening die dat afbreekt. Een opening in de dakrand die openstaat als de gewone afvoer verstopt zit. Bij daken die het begaven, bleek de oorzaak vrijwel altijd een noodafvoer die er niet was of die zelf verstopt zat.

De gewone afvoer van een plat dak loopt via afvoerputten naar binnen- of buitenriolering. Die putten zitten op het laagste punt en zijn voorzien van een bladvanger of een korf.

Er zijn drie manieren waarop het misgaat.

Verstopping. Blad, mos, ballastgrind, plastic, tennisballen en vogelnesten. De bladvanger is er om dat tegen te houden, en juist daardoor is hij zelf de plek die dichtslibt.

Onvoldoende capaciteit. Een afvoer die is berekend op de buien van vroeger. Piekbuien zijn intenser geworden, en een systeem dat het altijd deed, kan bij een korte, hevige bui tekortschieten.

Doorbuiging. Een dak dat in de loop van de jaren is gaan doorhangen, door veroudering, door extra gewicht van een tweede laag bedekking, of door een groendak of panelen die er later op kwamen, heeft laagtes op plekken waar geen afvoer zit.

De noodafvoer werkt bewust anders dan de gewone afvoer. Hij zit hoger, doet in normale omstandigheden niets, en loost zichtbaar op een plek waar je het merkt — meestal een spuwer die op straat of op het terrein uitkomt. Dat is met opzet: water dat zichtbaar uit de gevel loopt, is een storingsmelding die niemand kan negeren.

Ga na of er een noodafvoer is. Kijk vanaf de grond naar de dakrand: zijn er spuwers of overstorten zichtbaar? Zo niet, dan is dat de eerste vraag aan een dakadviseur.

Kijk of water na een bui blijft staan, en hoe lang. Na twee dagen droog is normaal; blijvende plassen zijn een signaal.

Kijk in de afvoerputten bij de jaarlijkse ronde. Zit de korf erin, is hij vrij, en zit er ballastgrind of blad omheen?

Kijk of er iets is bijgekomen op het dak sinds de bouw: panelen, een groendak, een antenne-opstelpunt, een terras. Elk daarvan verandert de belasting en soms de waterstroom.

Let op bomen in de omgeving en op de windrichting; daken met bomen op het zuidwesten hebben structureel meer blad.

Vraag of de constructie ooit is doorgerekend op de belastingsituatie waarin de gewone afvoer niet werkt. Dat is de vraag die de kern raakt.

Zelf. Na een bui vanaf een raam of galerij kijken waar water blijft staan. Nagaan of er spuwers in de dakrand zitten. Het onderhoudscontract nalezen op de frequentie van dakreiniging.

Zelf, als bestuur. De reinigingsfrequentie verhogen naar twee keer per jaar, met de najaarsbeurt ná de bladval. Dat is een contractwijziging en geen investering.

Niet zelf. Het dak op om een afvoer te ontstoppen. En niet: een noodoverstort zelf laten aanbrengen op een geschat aantal en een geschatte hoogte; plaats en maat volgen uit een berekening.

De bouwregelgeving verlangt dat een dak zijn belasting kan dragen, ook in de situatie waarin de gewone afvoer niet functioneert. Daaruit volgt de noodafvoer: bij nieuwbouw is een noodafvoersysteem voor platte daken voorgeschreven.

Voor bestaande gebouwen geldt de constructieve eis, en een noodoverstort is in de praktijk de manier om aan die belastingsituatie te voldoen. Er is dus geen aparte plicht om er een aan te brengen, maar wel de plicht dat het dak de waterbelasting aankan — en dat is zonder noodafvoer bij veel daken niet te onderbouwen.

De uitvoeringseisen voor hemelwaterafvoer op platte daken staan in een NEN-norm; die tekst is auteursrechtelijk beschermd. Laat een berekening maken in plaats van een aantal en een diameter over te nemen uit een algemene bron.

Voegt de vereniging iets toe aan het dak — panelen, een groendak, een terras — dan verandert zowel de belasting als soms de waterstroom. Een constructieve toets hoort daar standaard bij.

Het dak is gemeenschappelijk; onderhoud aan afvoeren en het aanbrengen van noodoverstorten is dus een zaak van de vereniging, ook als het water bij één bewoner naar binnen komt.