De schoorsteen: gebreken, onderhoud en veiligheid

De schoorsteen staat op het hoogste en meest blootgestelde punt van je huis. Hij krijgt regen van alle kanten, vriest door en droogt op, en niemand kijkt ernaar. Het is een van de meest verwaarloosde bouwdelen en tegelijk een van de meest voorkomende oorzaken van daklekkage.

Dit artikel gaat over drie dingen: de bouwkundige staat van de schoorsteen zelf, het loodwerk waar hij door het dak gaat, en het kanaal binnenin.

Het metselwerk boven het dak staat aan alle kanten in het weer. Het raakt verzadigd met regen en bij vorst vriest dat water uit. Dat is klassieke vorstschade: schilferende stenen, uitgesleten voegen, en in een ver stadium een schoorsteen die scheef gaat staan. Boven het dak gaat dat proces sneller dan in de gevel, omdat er van meerdere kanten water in komt en er geen droogtijd is.

Het loodwerk is de aansluiting tussen schoorsteen en dakvlak. Bij een pannendak zit daar een loodslabbe die het water van de schoorsteen op de pannen leidt, met een voegstrook die in het metselwerk is ingelaten. Als die voegstrook loskomt of het lood scheurt, loopt water langs de schoorsteen het dak in. Dit is de meest voorkomende oorzaak van lekkage bij een pannendak.

Het kanaal voert rookgassen af. Roet en creosoot slaan aan de wand neer en kunnen bij oververhitting vlam vatten: een schoorsteenbrand. Een ongebruikt kanaal geeft een ander probleem: het blijft vocht aantrekken en dat trekt de schoorsteen in.

Beoordeel vanaf de grond met een verrekijker en vanaf de zolder met een lamp. Zelf het dak op gaan is bij een schoorsteen zelden nodig en altijd riskant.

Van buiten: schilferende of afgebrokkelde stenen, zanderige of uitgesleten voegen, groene aanslag, een scheve stand, en een afdekplaat die los ligt of ontbreekt.

Van binnen op zolder: vochtvlekken op het dakbeschot rond de schoorsteen, aanslag op het metselwerk, en witte zoutuitslag. Dat laatste wijst op vocht dat door het metselwerk trekt.

In de woning: vochtplekken op de schoorsteenborstwering, een muffe geur bij een ongebruikte haard, en zoutuitslag op het stucwerk.

Na een storm: brokjes mortel in de goot en losse stenen op het dak.

Zelf doen: beoordelen vanaf de grond met een verrekijker en vanaf de zolder met een lamp. Foto's maken met datum, zodat je het verloop volgt.

Zelf doen: een koolmonoxidemelder ophangen in de ruimte met het verbrandingstoestel, op ooghoogte en niet tegen het plafond.

Zelf doen: bij een ongebruikt kanaal de onderzijde afsluiten maar wel laten ventileren, en bovenop een afdekkap plaatsen die regen keert en lucht doorlaat. Volledig luchtdicht dichtmaken is juist verkeerd: dan slaat vocht in het kanaal neer.

Niet zelf doen: het dak op gaan om bij de schoorsteen te komen. Dit is het hoogste en steilste punt van de woning.

Niet zelf doen: loodwerk herstellen, kanalen voeren, of werk aan een gasafvoer.

Werk aan gasverbrandingsinstallaties, inclusief de rookgasafvoer, mag sinds 1 april 2023 alleen worden uitgevoerd door een bedrijf met een geldig certificaat. Vraag ernaar; het certificaatnummer is openbaar te controleren.

Sinds 1 juli 2020 is een koolmonoxidemelder verplicht bij plaatsing van een nieuw verbrandingstoestel of een nieuwe rookgasafvoer, en bij nieuwbouw.

Een landelijke veegplicht bestaat niet, maar gemeenten kunnen die in hun verordening opnemen en verzekeraars stellen het vaak als voorwaarde. Bij schade door een schoorsteenbrand kan het ontbreken van een veegbewijs je dekking kosten. Vegen bij regelmatig stoken: eenmaal per jaar.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de constructieve veiligheid van bestaande bouwwerken. Een scheve of verweerde schoorsteen boven een openbare route is een acuut probleem.

Bij een VvE zijn gemeenschappelijke schoorsteenkanalen en het loodwerk gemeenschappelijk en horen ze in het meerjarenonderhoudsplan.