Ventilatie in huis: wat er moet en wat er kan

Hoeveel verse lucht een woning nodig heeft, waarom dat in de praktijk zelden wordt gehaald, en wat je eraan doet. Dit artikel is de kennisbankkant van de koopgids over ventilatiesystemen: daar kies je apparatuur, hier gaat het over de vraag hoeveel lucht er werkelijk moet worden verplaatst en waarom het bijna altijd minder is dan dat.

De belangrijkste zin van dit artikel: een ventilatiesysteem dat je hoort, wordt uitgezet, en een uitgezet systeem ventileert niet. Geluid is niet het comfortprobleem maar de hoofdoorzaak van slechte luchtkwaliteit in Nederlandse woningen.

Ventileren doet drie dingen: het voert vocht af, het voert kooldioxide en geurstoffen af, en het voert stoffen af die uit materialen en producten vrijkomen.

Vocht. Een huishouden van vier personen brengt tien tot vijftien liter water per dag in de lucht. Kan dat niet weg, dan slaat het neer op de koudste plek en volgt schimmel.

Kooldioxide. Buitenlucht zit rond de vierhonderd delen per miljoen. Binnen is onder de achthonderd goed, achthonderd tot twaalfhonderd matig, en boven de twaalfhonderd merkbaar: hoofdpijn, concentratieverlies, slecht slapen. Kooldioxide is op zichzelf niet schadelijk in die concentraties, maar het is een uitstekende maat voor hoe ververst de lucht is.

Het systeem. Ventilatie werkt alleen als toevoer en afvoer allebei kloppen. Verse lucht komt binnen via roosters of kieren in woonkamer en slaapkamers, stroomt door de woning via spleten onder de binnendeuren, en wordt afgezogen in keuken, badkamer en toilet. Ontbreekt één van die drie schakels, dan werkt het geheel niet — ook al draait de ventilator.

Dat is precies waar het misgaat. De box staat op de laagste stand omdat hij anders hoorbaar is. De roosters zijn dichtgezet tegen tocht. Onder de binnendeuren is een tochtstrip gemonteerd of er ligt een dikke vloer. Het filter is jaren niet vervangen. Elk van die vier maakt het systeem stil én nutteloos.

Meet kooldioxide. Een meter van enkele tientjes in de slaapkamer vertelt je binnen één nacht meer dan welke inspectie ook. Loopt de waarde 's ochtends op naar boven de twaalfhonderd, dan ventileert die kamer onvoldoende.

Meet luchtvochtigheid. Tussen veertig en zestig procent is gezond. Blijft de meter in de winter boven de zeventig, dan is er een ventilatieprobleem, ongeacht wat je verder ziet.

Doe de papiertest. Houd een vel papier tegen het afzuigventiel in badkamer of keuken op de hoogste stand. Blijft het niet vanzelf plakken, dan is er te weinig afzuiging.

Kijk naar de doorstroming. Ligt er onder elke binnendeur een spleet van ruwweg een centimeter? Zonder die spleet kan de lucht de kamer niet uit.

Kijk naar de roosters. Zitten ze er, staan ze open en zijn ze schoon? Dichtgeplakte roosters zijn een veelvoorkomend en direct oplosbaar probleem.

Kijk naar het filter. Wanneer is het voor het laatst vervangen? Een vervuild filter halveert de capaciteit en maakt de unit luider, waarna hij lager wordt gezet.

Verdere signalen: beslagen ramen 's ochtends, schimmel in een raamhoek of achter een kast, een muffe lucht bij thuiskomst, en slaapkamers die 's ochtends benauwd aanvoelen.

Zelf doen. Kooldioxide en luchtvochtigheid meten. Roosters openzetten en schoonmaken. Filters vervangen — dat is meestal een kwestie van een klepje openen. De ventielen in badkamer en keuken afnemen zonder de instelling te verdraaien. De papiertest doen. Controleren of er een spleet onder de binnendeuren zit. Wasgoed niet binnen drogen zonder afzuiging. Tijdens en na het douchen de afzuiging op de hoogste stand zetten.

Niet zelf doen. Het systeem inregelen: dat vraagt meetapparatuur per ruimte. Kanalen reinigen. Een ventilatiebox vervangen of aanpassen. En kanalen aanleggen door de constructie.

Wat je vooral niet moet doen. Roosters dichtplakken tegen tocht. Als een rooster tocht, zit het op de verkeerde plek of is het het verkeerde type; dat is oplosbaar zonder de ventilatie op te offeren. En de box permanent op de laagste stand zetten omdat hij anders hoorbaar is: dan is het geluid het probleem dat je aanpakt, niet de ventilatie.

Het Bbl stelt eisen aan de ventilatiecapaciteit van een woning. Grofweg: per verblijfsruimte een capaciteit die meeschaalt met het vloeroppervlak en met het aantal personen, en een minimale afzuigcapaciteit in keuken, badkamer en toilet, waarbij de keuken de zwaarste eis kent. Bij nieuwbouw geldt de volledige eis; bij verbouwing geldt zij voor het deel dat je aanpakt.

Het Bbl stelt ook een grens aan het geluid van installaties in een verblijfsruimte. Een ventilatiesysteem dat hoorbaar is in een slaapkamer, voldoet daar mogelijk niet aan. Dat is een bruikbaar argument bij nieuwbouw en bij verhuur.

Ventilatie hoort te worden ingeregeld en opgeleverd met meetgegevens per ruimte. Vraag daarom; zonder inregeling ventileert het systeem de verkeerde kamers.

Bij verhuur is een goed werkende ventilatievoorziening onderdeel van de staat van de woning. Klachten over vocht en schimmel meld je schriftelijk; de Huurcommissie kan de huur tijdelijk verlagen bij een gebrek.

In een VvE vallen de centrale unit en de hoofdkanalen onder de vereniging; de ventielen in de woning meestal onder de bewoner.

Staat er een open verbrandingstoestel in huis, dan is voldoende luchttoevoer een veiligheidskwestie en geen comfortkwestie.