De werkkamer: thuiswerken in een ruimte die daar niet voor is gebouwd

Deze pagina is voor wie een deel van de woning gebruikt als werkkamer: de thuiswerker, de zelfstandige met een praktijk aan huis, de student. Ze beschrijft waar een werkkamer aan moet voldoen, waar de klachten vandaan komen en wat je aan de ruimte doet om er de hele dag te kunnen werken. Ze gaat niet over de belastingregels voor een werkruimte en niet over het inrichten van een praktijk met bezoekers; daarvoor gelden eigen regels en vergunningvragen.

Een woning is ontworpen op een dagritme waarin de slaapkamers overdag leeg zijn en de woonkamer 's avonds vol. Thuiswerken keert dat om: de kleinste kamer op het noorden of de zolder onder het dak wordt de ruimte waar iemand de hele dag zit, stil, achter een scherm. Alles wat 's nachts niet opvalt, valt dan wel op.

Licht komt eerst. Een scherm vraagt gelijkmatig daglicht zonder spiegeling: het raam opzij van het bureau, niet erachter en niet ervoor. Een kamer op het zuiden heeft in de winter laag zonlicht dat recht in het scherm valt; een kamer op het noorden heeft het beste werklicht en de koudste muur. Kunstlicht moet het daglicht aanvullen, niet vervangen; een kamer waar overdag de lamp aan moet, is geen goede werkkamer.

Warmte is het tweede. Een slaapkamer heeft een radiator die op zestien graden is gedimensioneerd, en een zolder heeft er soms geen. Zittend werk vraagt twintig graden of meer; een te kleine radiator haalt dat niet en een elektrische kachel kost een fortuin. In de zomer is de zolder het probleem: een dak zonder isolatie geeft de warmte van de dag door en de kamer is 's middags niet te gebruiken. Daarnaast is er de lucht: een gesloten kamer met één persoon is na twee uur bedompt, en dat merk je aan de concentratie voordat je het ruikt.

Geluid gaat twee kanten op. Geluid van buiten stoort bij gesprekken, geluid van het gezin stoort bij het werk, en jouw gesprekken storen het gezin. Een dichte deur met een goede aanslag en een raam met dubbel glas doen het meeste; een voorzetwand is voor wie de buren hoort.

Stroom en netwerk zijn het laatste. Twee schermen, een laptop, een lamp, een printer en een lader: een slaapkamer heeft daarvoor twee wandcontactdozen aan de verkeerde kant. Een verdeeldoos aan een verlengsnoer werkt, tot de stofzuiger erbij komt. Een bekabelde netwerkaansluiting is stabieler dan wifi door twee vloeren heen.

Spiegelingen in het scherm, een bureau met de rug naar het raam, of een lamp die overdag aan moet.

Koude voeten en een radiator die op vol staat zonder dat de kamer warm wordt; in de zomer een zolder die om drie uur niet meer te gebruiken is.

Hoofdpijn en concentratieverlies in de middag die buiten wegtrekken: bedompte lucht.

Gesprekken die je op de gang woordelijk hoort, of verkeer dat in elk gesprek doorklinkt.

Verlengsnoeren die over de vloer lopen, een verdeeldoos met een tweede verdeeldoos erin, en wifi die hapert bij videobellen.

Een werkkamer op zolder met een dakraam dat niet open kan en een vrije hoogte onder de twee meter.

Zelf: het bureau haaks op het raam zetten, een bureaulamp met daglichtkleur, een verdeeldoos met overspanningsbeveiliging aan de wand bevestigen, elk uur luchten, een deur met een tochtstrip dicht kunnen doen, een dakraam voorzien van een buitenscreen dat je zelf monteert.

Zelf met enige handigheid: een rooster in een houten kozijn, een netwerkkabel trekken, dakisolatie aan de binnenzijde met een dampremmende laag.

Niet zelf: extra groepen in de groepenkast, een radiator aansluiten op de cv, een dakraam plaatsen, en alles wat aan de constructie of de gevel van een appartementengebouw raakt.

Een werkkamer waarin iemand langdurig verblijft, is een verblijfsruimte in de zin van het Besluit bouwwerken leefomgeving: er gelden eisen aan daglicht, ventilatie, vrije hoogte en oppervlakte, met lagere ondergrenzen voor bestaande bouw dan voor nieuwbouw. Een zolder zonder daglicht of met een te lage hoogte voldoet daar niet aan; bij een verbouwing tot verblijfsruimte kan een vergunning nodig zijn als het dak wordt aangepast.

Een werkkamer voor eigen gebruik is in de meeste bestemmingsplannen toegestaan als aan-huis-verbonden beroep, zolang wonen de hoofdfunctie blijft en er geen overlast is. Een praktijk met bezoekers, personeel of een bedrijfsmatig gebruik van een groot deel van de woning kan een afwijking van het omgevingsplan vragen; kijk in het omgevingsplan van de gemeente.

Voor de werkplek zelf gelden de regels van de werkgever en de arbeidsomstandigheden, ook thuis: een werkgever moet zorgen voor een werkplek die aan de eisen voldoet en kan daar aan bijdragen. In een huurwoning is een werkkamer voor eigen gebruik toegestaan; ingrepen aan het gebouw vragen toestemming van de verhuurder. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst of vraag het aan de gemeente.