Vluchtroutes in een woning

Vluchten uit een woning gaat over drie dingen: op tijd wakker worden, een route hebben, en die route kunnen gebruiken terwijl er rook staat.

Dit artikel gaat over die drie in een grondgebonden woning: wat de regels vragen, wat er bij een verbouwing verandert, welke situaties riskant zijn, en wat je zonder verbouwing kunt verbeteren.

Voor een appartementengebouw gelden andere regels en is de gemeenschappelijke route bepalend; daarvoor zijn er aparte pagina's.

Bij een woningbrand is rook eerder een probleem dan vuur. Rook verspreidt zich door de woning langs plafonds en via trapgaten, en hij is heet, giftig en ondoorzichtig. In een rookgevulde gang zie je niets en verlies je binnen korte tijd het vermogen om te handelen.

Een woning is daarom zo ontworpen dat je vanuit elke verblijfsruimte via een route naar buiten kunt, en dat die route zo lang mogelijk bruikbaar blijft. In een grondgebonden woning is dat vrijwel altijd het trappenhuis.

Dat maakt de trap het kwetsbaarste onderdeel. Een trapgat is een schoorsteen: rook van beneden stijgt en vult eerst de bovenste verdieping. Daarom is een deur tussen de trap en de woonkamer geen ouderwets detail maar een vertragende schakel.

Waar het in bestaande woningen misgaat, is bij verbouwingen. Een open trap naar de woonkamer, een verwijderde deur, een zolderkamer die alleen via de trap bereikbaar is, en een vlizotrap die tot slaapkamer verbouwde zolder ontsluit.

De tweede route is het punt dat het vaakst ontbreekt. Vanuit een slaapkamer op de bovenste verdieping is dat een raam waardoor je naar buiten kunt, op een hoogte waarvan je kunt worden gered of waarlangs je zelf weg kunt. Een dakraam dat niet ver genoeg open kan, telt niet.

De derde factor is tijd, en die wordt gewonnen door rookmelders. Een melder op elke verdieping, in de gang of de overloop waar de rook langs komt, waarschuwt terwijl je slaapt. Zonder melder is de kans dat je op tijd wakker wordt aanzienlijk kleiner.

Wat vaak wordt vergeten, is de opslag. Een gang of overloop volgestouwd met spullen, of een fiets met een lithiumaccu in de hal, verandert de route van een uitweg in een risico.

Loop de route na vanuit elke slaapkamer naar buiten, en doe dat een keer in het donker met je ogen dicht. Wat je op de tast niet vindt, vind je in rook ook niet.

Kijk of er een deur zit tussen de trap en de woonkamer, en of die 's nachts dicht kan.

Kijk of er vanuit elke slaapkamer een tweede mogelijkheid is: een raam dat ver genoeg open kan, op een hoogte waarop hulp kan komen.

Kijk of er op elke verdieping een rookmelder hangt, en of die niet ouder is dan tien jaar.

Kijk of de melders in de gang of op de overloop hangen, en niet alleen in de slaapkamer.

Kijk of de route vrij is: geen fietsen, dozen of wasrekken in de gang of op de overloop.

Kijk waar accu's worden geladen. Een elektrische fiets of een scootmobiel in de hal staat op de vluchtroute.

Kijk of ramen en deuren zonder sleutel open kunnen. Een deur die van binnen op slot moet met een sleutel die ergens ligt, is bij brand geen uitgang.

Zelf doen: rookmelders plaatsen op elke verdieping en jaarlijks testen.

Zelf doen: melders vervangen die ouder zijn dan tien jaar, ook als ze nog piepen.

Zelf doen: de route in het donker nalopen vanuit elke slaapkamer.

Zelf doen: de gang en de overloop vrijmaken en accu's elders laden.

Zelf doen: de deur tussen hal en woonkamer 's nachts dichtdoen.

Niet zelf doen: een brandwerende scheiding maken zonder te weten welke eis geldt.

Niet zelf doen: een dakraam als tweede uitweg inbouwen zonder de constructieve gevolgen te kennen.

Wat je nooit moet doen: een slaapkamer inrichten op een verdieping zonder tweede uitweg en dat oplossen met een melder. Een melder geeft tijd; hij geeft geen route.

Sinds 1 juli 2022 geldt een rookmelderplicht voor alle woningen in Nederland, ook voor bestaande bouw: een rookmelder op elke verdieping waar een verblijfsruimte of een besloten ruimte op de vluchtroute ligt.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de vluchtroute, aan de loopafstand tot de uitgang en aan de brandwerendheid van scheidingen. Bij bestaande bouw gelden lagere waarden dan bij nieuwbouw.

Wordt een zolder tot verblijfsruimte verbouwd, dan gelden er eisen aan de vluchtroute vanuit die ruimte. Dat is een van de vier punten waarop zo'n verbouwing struikelt.

Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau als ondergrens: het verwijderen van een deur die de vluchtroute beschermt, kan een verslechtering zijn.

Bij een huurwoning is de brandveiligheid van de woning een zaak van de verhuurder; het plaatsen en onderhouden van rookmelders is sinds de plicht in de meeste gevallen ook bij de verhuurder belegd, en het testen bij de bewoner.

Voor een woning met kamerverhuur of meerdere huishoudens gelden zwaardere eisen en soms een gebruiksmelding bij de gemeente.

Een verzekeraar kan bij brand naar de aanwezigheid van rookmelders kijken. Dat volgt uit de polis en niet uit de wet.