Wat een groen dak oplevert: waterberging, koeling, levensduur en de rekensom

Deze pagina is voor de woningeigenaar die overweegt een groen dak te laten aanleggen op een uitbouw, een berging, een garage of een plat woningdak, voor de vereniging van eigenaren die een groen dak op het complex afweegt en voor de huurder die de verhuurder ernaar vraagt. Ze legt uit welke baten een groen dak heeft en voor wie, hoe die baten in getallen zijn uit te drukken, wat de kosten zijn in aanleg en onderhoud, hoe subsidie en rioolheffing de rekensom veranderen, welke soorten groene daken meer of minder opleveren en wat er nodig is om de baten ook te halen. Ze gaat niet over het aanleggen of onderhouden van een groen dak en niet over de constructieve toets; daarvoor bestaan eigen pagina's.

Een groen dak bestaat uit een pakket op de dakbedekking: een wortelwerende laag, een drainagelaag die water bergt en afvoert, een filterdoek, een substraat en een vegetatie. Elk van die lagen doet iets. Het substraat en de drainagelaag houden regen vast: een licht sedumdak met vijf tot acht centimeter pakket bergt twintig tot dertig liter per vierkante meter en geeft dat over uren of dagen af door verdamping en vertraagde afvoer; een dak met tien tot twintig centimeter substraat en kruiden bergt veertig tot tachtig liter. Bij een bui van twintig millimeter, een stevige zomerbui, blijft daardoor het water van een licht groen dak grotendeels op het dak in plaats van in het riool, en bij een hoosbui van vijftig millimeter wordt de piek afgevlakt. Voor het riool en de straat is dat de baat: minder water tegelijk, minder overstort en minder water op straat. Voor de eigenaar is het een regenpijp die minder hard loopt en een dak dat bij hoosbuien niet vol staat, maar geen droge kelder als het riool het toch niet aankan.

De koeling werkt door verdamping en schaduw. Een zwart bitumen dak wordt in de zon zeventig tot tachtig graden, een groen dak twintig tot dertig; de ruimte onder het dak wordt daardoor in de zomer een paar graden minder warm en een airco of een warmtepomp die koelt, heeft minder werk. Bij een goed geïsoleerd dak is dat effect klein, want de isolatie doet het meeste; bij een slecht geïsoleerde uitbouw of een oud plat dak is het merkbaar. In de winter isoleert een groen dak weinig, omdat het pakket nat is; de energiebesparing zit dus in de zomer en is in Nederland € 0,50 tot € 2 per vierkante meter per jaar, meer bij een gekoelde woning.

De levensduur is de baat die in geld het meest oplevert. Een dakbedekking veroudert door uv-licht en door de dagelijkse uitzetting en krimp bij temperatuurwisselingen; onder een groen dak is de bedekking beschermd tegen beide, en de ervaring is dat een bitumen of kunststof dakbedekking die anders twintig tot vijfentwintig jaar meegaat, onder een groen dak dertig tot veertig jaar haalt. Wie het dak toch moet vernieuwen en dan een groen dak legt, koopt daarmee jaren uitstel van de volgende vernieuwing, tegen de kosten van het pakket en het onderhoud, en tegen het risico dat een lekkage onder een groen dak moeilijker te vinden is.

De overige baten zijn moeilijk in euro's te zetten en daarom niet minder echt: een dak met sedum en kruiden is een leefgebied voor insecten en vogels, een uitzicht vanuit de bovenverdieping op groen in plaats van grind, een geluidsdemping van enkele decibel van buiten naar binnen en een bijdrage aan een koelere straat. Gemeenten rekenen die maatschappelijke baten mee in hun beleid: waterberging bespaart op riolering en op waterschade, koeling bespaart op gezondheid en energie, en dat is de reden dat veel gemeenten en waterschappen een bijdrage per vierkante meter geven, soms met eisen aan de waterberging per vierkante meter, en dat sommige gemeenten de rioolheffing verlagen voor daken die van het riool zijn afgekoppeld.

De rekensom voor de eigenaar bestaat dan uit de meerkosten van het pakket, € 40 tot € 90 per vierkante meter voor een licht dak, en het onderhoud, twee beurten per jaar of € 2 tot € 5 per vierkante meter per jaar, tegenover de subsidie van € 10 tot € 40 per vierkante meter, de eventuele korting op de rioolheffing, de energiebesparing van een paar euro per vierkante meter per jaar en de vermeden vervanging van de dakbedekking, die bij € 60 tot € 100 per vierkante meter elke twintig jaar de grootste post is. Voor een uitbouw van twintig vierkante meter met subsidie komt de rekening in twintig jaar rond nul uit; zonder subsidie negatief; en met de waarde van uitzicht, koelte en groen komt hij voor de meeste eigenaren positief uit, wat de reden is dat groene daken worden gelegd.

Een groen dak dat na een bui langer nat blijft en waarvan de regenpijp rustig loopt terwijl die van de buren spuit: de waterberging werkt.

Een bovenkamer onder een plat dak die in de zomer een paar graden koeler is dan voor de aanleg: de koeling werkt, en het effect is groter bij een slecht geïsoleerd dak.

Een dakbedekking die na twintig jaar onder een groen dak nog soepel en heel is: de levensduurbaat.

Een groen dak met kale plekken, boomopslag en een verstopte afvoer: de baten verdampen en het risico neemt toe.

Een subsidieaanvraag die wordt afgewezen omdat de waterberging per vierkante meter te laag is: het pakket is te dun voor de eisen van de gemeente.

Een groen dak op een dak dat doorbuigt of waarop water blijft staan: de constructie of het afschot was niet getoetst en de rekensom wordt een schadepost.

Zelf: de rekensom maken voor jouw dak met de posten uit de tabel, de subsidie en de rioolheffing opvragen bij de gemeente en het waterschap, de staat en de leeftijd van de dakbedekking beoordelen en het onderhoud twee keer per jaar doen op een bereikbaar dak.

Zelf, als geoefende klusser: een licht sedumdak op een bereikbare uitbouw of berging aanleggen volgens de handleiding van de leverancier, na de constructieve toets en met een wortelwerende dakbedekking.

Niet zelf: de constructieve toets, het beoordelen en vernieuwen van de dakbedekking en de aanleg op een dak hoger dan een verdieping of zonder randbeveiliging; dat is werk voor een constructeur, een dakdekker en een groendakleverancier.

Een groen dak op een bestaande woning is vergunningvrij als de constructie het draagt en het dak niet hoger of anders wordt; bij een monument of een beschermd gezicht kan een vergunning nodig zijn voor het aanzicht. De constructie moet het gewicht van het verzadigde pakket plus sneeuw dragen volgens de eisen voor bestaande bouw, en de eigenaar draagt de verantwoordelijkheid voor die toets. Gemeenten en waterschappen hebben subsidieregelingen voor groene daken met voorwaarden voor de minimale oppervlakte, de waterberging per vierkante meter en soms de biodiversiteit; de aanvraag gaat vooraf aan de aanleg en de regelingen veranderen per jaar en per gemeente.

Sommige gemeenten geven korting op de rioolheffing of een vergoeding bij het afkoppelen van het dak van het riool, en in nieuwbouwwijken kan een gemeente in het omgevingsplan een waterbergingseis per perceel stellen waaraan een groen dak kan bijdragen. In een appartementengebouw is het dak gemeenschappelijk en besluit de vereniging over een groen dak, met de constructieve toets, de verzekering en het onderhoudsplan; in een huurwoning is een groen dak een verandering aan het casco die alleen de verhuurder kan doen. Regels en subsidies veranderen; controleer bij twijfel de actuele stand bij de gemeente en het waterschap.