Het polderdak: regenwater vasthouden waar het valt

Bij een hevige bui kan het riool de piek niet aan. Water staat op straat, kelders lopen vol, en het gemengde riool loost ongezuiverd op het oppervlaktewater.

De oplossing die overal wordt gezocht is bergen: water vasthouden waar het valt en het pas afgeven als er weer ruimte is. In een tuin gebeurt dat met een infiltratiekrat of een wadi. Op een gebouw kan het op het dak.

Deze pagina gaat over dat laatste. Wat een polderdak is, waarin het verschilt van een groendak, wat het vraagt aan constructie en beheer, en wanneer het een reële optie is. Over afkoppelen in de tuin gaat een aparte pagina.

Een gewoon plat dak voert af zodra het regent. Het water gaat via de afvoer het riool in, en de piek van de bui is ook de piek in het riool.

Een polderdak zet daar een laag tussen. Onder de begroeiing of onder een ballastlaag zit een bergingslaag: een structuur van kunststof kratten of een grove korrellaag waarin water kan staan. De afvoer eruit gaat niet vrij maar via een smoorunit die de uitstroom beperkt, vaak instelbaar op enkele liters per seconde per hectare.

Daardoor loopt het dak in de bui vol en leegt het in de uren erna. De piek is eraf, en dat is precies wat het riool nodig heeft.

De slimme variant koppelt de smoorunit aan een weersverwachting: verwacht het systeem een bui, dan laat het het dak vooraf leeglopen om ruimte te maken. Dat vraagt een aansluiting op stroom en op een netwerk, en het maakt van een passieve laag een installatie met beheer.

De bovenlaag bepaalt het karakter. Met begroeiing erop is het tegelijk een groendak, met de bijbehorende koeling en biodiversiteit. Met grind of tegels erop is het puur waterberging. Beide bestaan.

Aan de dakrand herken je de opbouw: een polderdak is dikker dan een gewoon dak, doorgaans tien tot twintig centimeter boven de dakbedekking, en de dakrand is navenant hoger opgetrokken.

Bij de afvoer zit een put met een regelbare unit erin in plaats van een gewone dakafvoer. Vaak zit er een kijkbuis of een peilbuis naast waarmee je de waterstand kunt aflezen.

In de tekeningen herken je het aan een berekening: liters berging per vierkante meter, en een toegestane afvoer per seconde. Die twee getallen zijn de kern van het ontwerp en ze staan in de vergunningstukken.

En je herkent een verkeerd beheerd dak aan de noodoverloop: als de smoorunit verstopt zit met blad en de noodafvoer het werk doet, staat er water langer dan bedoeld en is dat aan de vegetatie te zien.

Zelf kun je: bij de gemeente navragen of er een bergingseis geldt en hoe een dak daarin meetelt. Je kunt het verharde oppervlak van je perceel opmeten en nagaan hoeveel daarvan af te koppelen is zonder aan het dak te komen. Je kunt de bestaande tekeningen van het gebouw opzoeken en kijken welke dakconstructie erin staat.

Verder kun je zelf de afvoeren en de noodoverlopen van een bestaand plat dak controleren en schoonhouden; dat is beheer dat sowieso nodig is.

Wat je beter niet zelf doet: de draagkracht schatten. Vijf centimeter water is vijftig kilo per vierkante meter en dat is dezelfde orde als een pak sneeuw; of een dak dat erbij kan hebben, is een berekening.

Laat over aan een deskundige: het constructieve onderzoek, het ontwerp van de berging en de afvoerregeling, en de aanvraag bij gemeente en waterschap.

Er is geen landelijke eis die waterberging op een dak voorschrijft. Wat er wel is, is gemeentelijk beleid: veel gemeenten stellen bij nieuwbouw en bij een grote verbouwing een eis aan de berging op eigen terrein, uitgedrukt in millimeters neerslag over het verharde oppervlak. Die eis en de manier waarop een dak meetelt, verschilt per gemeente en dat is de eerste vraag aan het loket.

Voor het waterschap kan een watervergunning nodig zijn bij lozen op oppervlaktewater; bij lozen op het riool geldt de gemeentelijke aansluitverordening.

Constructief is de belangrijkste eis dat het dak de waterlast draagt. Water op een dak telt als veranderlijke belasting en het dak moet daarnaast bestand zijn tegen de situatie waarin de afvoer faalt en het water tot de noodoverloop stijgt. Een bestaand dak uit de jaren zestig of zeventig heeft die reserve doorgaans niet.

Elke dakopbouw met berging vraagt een noodoverloop die onafhankelijk van de gewone afvoer werkt, meestal een spuwer in de dakrand op een berekende hoogte.

Bij een VvE is het dak gemeenschappelijk en is dit een besluit van de vergadering, met een investering die in het meerjarenonderhoudsplan hoort.