Gierzwaluwen onder de dakpannen: wat moet ik doen bij dakwerk?
Gesteld in september 2026 · beantwoord door de redactie · gecontroleerd op 5 september 2026
De vraag
Elke zomer vliegen er gierzwaluwen onder de dakpannen van onze woning uit 1920 in en uit. We willen komend jaar het dak laten herstellen en isoleren. Mogen we dat zomaar, wat gebeurt er met de nesten, en kunnen we iets doen om de vogels te houden?
Gesteld in september 2026.
Het korte antwoord
Je mag het dak herstellen, maar niet zomaar en niet wanneer je wilt. Gierzwaluwen zijn beschermd, hun nestplaats ook, en die bescherming geldt het hele jaar, ook als de vogels in Afrika zitten. Wie een nestplaats vernietigt zonder ontheffing, overtreedt de natuurwetgeving. De praktische route is: werk buiten het broedseizoen, dat loopt van half april tot eind augustus, laat vooraf vaststellen waar de nesten zitten, en zorg dat er na het werk op dezelfde plek weer nestgelegenheid is, met gierzwaluwdakpannen of neststenen. Dan is er vaak geen ontheffing nodig, of wordt hij verleend.
Gierzwaluwen zijn bovendien trouw aan hun nestplaats en aan de invliegopening. Komt die op een iets andere plek, dan vinden ze hem niet. De opening moet dus terugkomen waar hij was, en het werk moet klaar zijn voordat de vogels eind april terugkomen.
Waarom dat zo is
Gierzwaluwen broeden niet in bomen maar in gebouwen: onder dakpannen, achter een boeiboord, in een gat onder de goot, in de spleet tussen dakbeschot en muurplaat. Ze gebruiken dezelfde plek jaar na jaar, komen half april aan en vertrekken in augustus. Omdat ze zo van gebouwen afhankelijk zijn, is elke dakrenovatie een bedreiging voor de soort, en daarom zijn de vogel en zijn nestplaats beschermd onder de Omgevingswet, die de vroegere Wet natuurbescherming heeft opgenomen. Dat geldt voor alle inheemse vogels in de broedtijd, maar voor gierzwaluwen, huismussen en enkele andere gebouwbewonende soorten geldt het ook buiten de broedtijd: hun nestplaats is jaarrond beschermd, omdat ze er elk jaar naar terugkeren.
In de praktijk betekent dat drie dingen. Ten eerste mag er tijdens het broedseizoen niet aan het dak worden gewerkt op de plekken waar nesten zitten; verstoren van broedende vogels is verboden en het is bij dakwerk niet te vermijden. Ten tweede mag een nestplaats ook buiten het seizoen niet zonder meer verdwijnen. Wie het dak dichtmaakt en de openingen weglaat, vernietigt een beschermde nestplaats en heeft daarvoor een ontheffing van de provincie nodig, die alleen wordt verleend als er een goede reden is en er compensatie komt. Ten derde is de eigenaar verantwoordelijk, niet de aannemer. Een dakdekker die in mei begint omdat het in zijn planning past, brengt jou in overtreding.
De uitweg is het werk zo in te richten dat de nestplaatsen behouden of vervangen worden. Dat begint met weten waar ze zitten: kijk in mei en juni bij zonsondergang waar de vogels in- en uitvliegen en noteer de plekken. Bij twijfel doet een ecoloog een quickscan. Bij het werk komen op dezelfde plaatsen nieuwe openingen, en daarachter ruimte om te nestelen. Er bestaan gierzwaluwdakpannen in gangbare pannenmodellen en kleuren, met een invliegopening en een nestruimte eronder; ze worden bij voorkeur in groepjes gelegd, omdat gierzwaluwen in kolonies broeden. Neststenen worden ingemetseld onder de goot of in de gevel, en losse nestkasten kunnen onder een overstek. Bij elke opening helpt een neststeun, een strook watervast plaatmateriaal aan weerszijden, zodat de vogels grip hebben en eieren en jongen niet in de goot rollen. Bij isolatie van het dak hoort de nestruimte gescheiden te blijven van de isolatie, zodat de vogels niet in het materiaal terechtkomen en de isolatie niet wordt beschadigd.
Wie dat goed doet, heeft meestal geen ontheffing nodig, omdat de nestplaats niet verdwijnt maar wordt vervangen. Bij grotere ingrepen of veel nesten is een ontheffing met een compensatieplan de veilige weg. Gemeenten en provincies hebben daarvoor steeds vaker een gebiedsgerichte aanpak, en veel gemeenten rekenen erop dat je bij verduurzaming standaard nestgelegenheid voor gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen inbouwt. De pagina over na-isolatie en beschermde dieren zet die verplichtingen op een rij.
Wat je nu kunt doen
Noteer komende zomer bij zonsondergang waar de gierzwaluwen in- en uitvliegen, met foto's en een schets van het dak. Dat is de kaart voor de aannemer.
Plan het dakwerk tussen september en begin april, zodat het klaar is voordat de vogels terugkomen. Zet die periode in de offerte en het contract.
Laat bij twijfel over de soorten of het aantal nesten een ecoloog een quickscan doen, € 400 tot € 900. Bij vleermuizen op dezelfde plek zijn de regels strenger en is dat onderzoek toch nodig.
Vraag de dakdekker om gierzwaluwdakpannen of neststenen op de bestaande plekken, in groepjes, met neststeunen, en om de nestruimte los te houden van de isolatie. Reken op € 40 tot € 90 per gierzwaluwpan en € 60 tot € 150 per ingemetselde neststeen.
Vraag bij gemeente of provincie of er een gebiedsgerichte ontheffing of een soortenmanagementplan geldt waaronder je kunt werken, en wat zij van je verwachten. Bij een monument overleg je dezelfde vragen met monumentenzorg, want de invliegopeningen zitten in beschermd dakvlak.
Verjaag de duiven en kauwen die de openingen inpikken met gaas of roosters, niet met pinnen of pasta's, en laat de gierzwaluwopeningen open.
Wanneer dit antwoord niet opgaat
Bij vogels die alleen in de broedtijd beschermd zijn, zoals koolmezen of merels in een gevel. Dan geldt het broedseizoen, maar de nestplaats hoeft niet terug te komen.
Bij vleermuizen onder de pannen of in de spouw. Die zijn nog strenger beschermd; er is vrijwel altijd ecologisch onderzoek nodig en de planning is anders. Zie de pagina over vleermuizen en verduurzaming.
Bij een noodherstel na stormschade in het broedseizoen. Dan mag lekkage worden gestopt, maar de nesten mogen niet worden verstoord; overleg met de provincie en documenteer wat er is gedaan.
Bij nieuwbouw. Daar geldt de plicht om nestgelegenheid in te bouwen via het omgevingsplan van de gemeente, niet via de bescherming van bestaande nesten.
Zie voor meer informatie
We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.