Houtrot herstellen aan kozijnen en gevelhout

Het gebrek: plaats, kenmerken en oorzaak

Houtrot is aantasting door schimmels die zich vestigen in hout dat langdurig vochtig blijft. De drempel ligt rond de twintig procent houtvocht; daaronder gebeurt er niets, daarboven begint het.

De plaatsen zijn voorspelbaar. De onderdorpel van een kozijn, de onderste hoeken waar dorpel en stijl elkaar raken, de onderregel van een draaiend raam, het kopse hout aan de uiteinden van een boeiboord, en overal waar twee stukken hout samenkomen zonder dat water er weg kan.

De kenmerken in volgorde van ernst: verf die bol staat of loslaat, een donkere verkleuring die door de verf heen schemert, een zachte plek onder de duim, en ten slotte hout dat bij het indrukken van een priem zonder weerstand wegzakt. Bruinrot brokkelt in blokjes en is droog en broos; witrot maakt het hout vezelig en bleek.

De oorzaak is vrijwel nooit het hout zelf en vrijwel altijd een vochtroute. De vier meest voorkomende: een kitnaad die is opengetrokken, een dorpel zonder werkende waterhol of met een verstopte ontwatering, verf die niet meer sluit op kopshout, en een lekkende aansluiting op het metselwerk.

Daarom is herstel zonder het opheffen van de vochtroute geen herstel maar uitstel. Het nieuwe materiaal rot niet, maar het hout ernaast gaat door.

Materiaal- en kwaliteitseisen

Het reparatiemiddel is een tweecomponenten systeem dat geschikt is voor buitentoepassing op hout, met een verwerkingsvoorschrift dat wordt gevolgd — laagdikte, temperatuurbereik en uithardingstijd.

Aangehelen hout is van dezelfde houtsoort of van een soort met vergelijkbare duurzaamheidsklasse, en is toegepast met de nerf in dezelfde richting.

Het houtvochtgehalte bij aanbrengen is aantoonbaar onder de achttien procent, gemeten met een houtvochtmeter. Dit is de eis die de levensduur bepaalt.

Verf en grondlaag vormen één systeem van één leverancier. Een grondlaag van de ene en een aflak van de andere fabrikant is een garantierisico.

Bij loodhoudende verf gelden aanvullende maatregelen: niet droog schuren, niet afbranden, en afval gescheiden afvoeren.

De uitvoering volgt de verwerkingsvoorschriften van de leveranciers; waar die en de gewoonte van de schilder botsen, gaat het voorschrift voor.

Wat je opmeet

Een lijst met alle herstelplekken: gevel, verdieping, kozijn, onderdeel, omvang in centimeters en geschatte diepte.

Per plek de vermoedelijke vochtroute, want dat bepaalt of er naast het houtherstel nog iets moet gebeuren.

Het aantal plekken per categorie: klein (tot een handpalm), middel (tot een halve meter), en de plekken waarvoor vervanging wordt voorgesteld.

De bereikbaarheid per gevel, en of er een steiger nodig is.

Het bouwjaar van het schilderwerk, in verband met loodhoudende verf.

Of het schilderwerk van het hele kozijn wordt meegenomen of alleen de herstelplekken. Alleen de plekken bijwerken geeft een zichtbaar verschil in glans en kleur.

Tijdsduur en complexiteit

Een kleine herstelplek is een half uur werk, verdeeld over twee bezoeken vanwege de uithardingstijd. Een onderdorpel met een aangehelen stuk hout is twee tot vier uur.

Een gemiddelde tussenwoning met acht tot vijftien herstelplekken is drie tot vijf werkdagen, verspreid over anderhalf tot drie weken vanwege droog- en uithardingstijden.

De complexiteit zit in de onzekerheid. Wat er onder de verf zit, is pas bekend als de verf eraf is, en de omvang blijkt in de praktijk regelmatig groter dan bij de opname geschat. Een offerte die dat niet als stelpost verwerkt, is geen realistische offerte.

Het weer is een reële factor. Buitenwerk met een tweecomponenten systeem vraagt droogte en temperatuur; in Nederland is dat van april tot begin oktober betrouwbaar.

Zelf doen of uitbesteden

Kleine plekken op een goed bereikbare plaats zijn zelf te doen. Het materiaal is in de bouwmarkt verkrijgbaar en het voorschrift is te volgen.

Drie dingen gaan bij zelf doen het vaakst mis. Te weinig uithalen, waardoor er aangetast hout onder de reparatie blijft zitten en het proces doorgaat. Te vroeg aanbrengen op nat hout, waardoor de hechting niet komt. En het niet opheffen van de vochtroute, waardoor het over twee jaar terug is.

Besteed uit bij werk op hoogte, bij plekken die dieper gaan dan een centimeter of twee, bij alles wat aan een draaiend deel zit, en bij vermoeden van loodhoudende verf.

Wat u in beide gevallen zelf doet: de jaarlijkse inspectie. Dat is het deel met het grootste effect en het kost een uur.

Offerte uitvragen

Vraag om een offerte op basis van uw eigen plekkenlijst, met een prijs per plek of per categorie.

Laat een stelpost opnemen voor wat er extra blijkt bij het openleggen, met een tarief per uur en per strekkende meter. Vraag om melding vóórdat die stelpost wordt aangesproken.

Laat opgeven welk reparatiesysteem wordt gebruikt en welk verfsysteem daarop komt.

Vraag of het houtvochtgehalte wordt gemeten voordat er wordt aangeheeld, en of dat wordt vastgelegd.

Vraag om foto's van elke herstelplek vóór het schilderen. Dat is de enige manier om achteraf te zien wat er is gedaan.

Vraag naar de garantie: op het houtherstel, op het schilderwerk, en of die vervalt als u het schilderwerk zelf niet bijhoudt.

Oplevering en controle

Loop alle plekken langs met de lijst in de hand en vergelijk met de foto's van vóór het schilderen.

Voel met de duim over elke herstelde plek. Het profiel hoort door te lopen; een bolle of holle plek is slecht geschuurd werk dat water vasthoudt.

Controleer het kopse hout aan de uiteinden. Daar hoort een extra laag te zitten en dat is te zien aan de dekking.

Controleer of de ontwatering in de dorpels open is, en giet er water in.

Controleer of draaiende delen nog sluiten. Aangehelen hout en extra verflagen kunnen een raam laten klemmen.

Vraag om de productbladen van het gebruikte reparatiemiddel en verfsysteem, en bewaar ze bij de garantie.

Hoe je herhaling voorkomt

Loop elk najaar de gevel langs met een priem. Vijftien minuten per gevel. Dit is de maatregel met veruit het hoogste rendement.

Houd de kitnaden in de gaten. Een kitnaad gaat tien tot vijftien jaar; het hout eronder gaat dat niet zonder die kit.

Houd de ontwatering vrij. Verstopte openingen in dorpels zijn de vochtroute die het vaakst over het hoofd wordt gezien.

Schilder vóór de laag verkrijt, niet erna. Zodra het hout open is, is de goedkope fase voorbij.

Zorg dat beplanting en klimop niet tegen het hout aan groeien, en dat er lucht bij kan.

Leg vast wat er wanneer is hersteld. Een plek die voor de tweede keer terugkomt, vertelt dat de vochtroute nooit is opgeheven.

Bijlagen

Plekkenlijst met locatie, omvang, diepte en vermoedelijke vochtroute.

Foto's per herstelplek, vóór en na, en vóór het schilderen.

Productbladen van het reparatiemiddel en het verfsysteem.

Meetwaarden van het houtvochtgehalte per plek, indien vastgelegd.