Waarom de bouwtechnische eisen bij verbouw anders zijn

Het Besluit bouwwerken leefomgeving kent drie niveaus.

Nieuwbouw is het hoogste. Alles wat nieuw wordt gebouwd, moet daaraan voldoen.

Bestaande bouw is het laagste. Het is de ondergrens waaraan een bestaand bouwwerk altijd moet blijven voldoen — de grens waaronder een gebouw niet veilig of gezond meer is.

Verbouw zit ertussen. Voor veel voorschriften geldt bij verbouw het rechtens verkregen niveau: het feitelijke niveau van het bestaande bouwwerk zoals dat legaal tot stand is gekomen, met bestaande bouw als ondergrens en nieuwbouw als bovengrens.

Wat dat praktisch betekent: je hoeft bij een verbouwing niet het hele gebouw op nieuwbouwniveau te brengen, maar je mag het ook niet slechter maken dan het was. Verbouw je een gevel waarvan de isolatiewaarde beter is dan de ondergrens, dan is die betere waarde je vertrekpunt en niet de ondergrens.

Dat is een redelijk stelsel, en het is tegelijk de bron van veel discussie — want "wat was het niveau" is een feitelijke vraag waarop niet altijd een eenvoudig antwoord bestaat.

Waar je het in de praktijk tegenkomt:

Bij isolatie. Vervang je een dak, dan geldt er voor het vernieuwde deel een eis; die is niet gelijk aan de nieuwbouweis, en hij is ook niet nul. Wie het dak toch openlegt, doet er goed aan meteen naar nieuwbouwniveau te gaan — het meerwerk is klein en het moment komt niet terug.

Bij daglicht en plafondhoogte. Bij het maken van een verblijfsruimte op zolder gelden eisen die soms lastig haalbaar zijn in een bestaande kap. Het rechtens verkregen niveau helpt daar, maar er zijn ondergrenzen die hard zijn.

Bij brandveiligheid. Bij het splitsen van een woning of het maken van een extra verblijfsruimte komen brand- en rookwerendheidseisen in beeld die er eerder niet waren. Dat is bij verbouwingen van gestapelde bouw de eis die het vaakst wordt onderschat.

Bij ventilatie. Wie de schil dichtmaakt, verandert de luchthuishouding. De eis aan de ventilatievoorziening hoort dan mee te veranderen — en dat is precies de plek waar na-isolatie tot vochtproblemen leidt.

En bij constructie. Hier is de ondergrens hard: constructieve veiligheid is geen onderwerp waarop het rechtens verkregen niveau ruimte biedt om iets slechter te maken.

Wat je hiermee doet:

Vraag bij elk verbouwplan expliciet welk niveau er wordt aangehouden en waarop dat is gebaseerd. Een aannemer die daarop geen antwoord heeft, weet het niet, en dan is het jouw risico.

Leg vast wat het bestaande niveau was voordat je begint. Foto's, oude tekeningen, het bouwdossier bij de gemeente. Zonder dat is het rechtens verkregen niveau achteraf niet aan te tonen.

En weeg per onderdeel of je verder gaat dan de eis. De eis is een minimum, geen advies. Bij isolatie, ventilatie en leidingwerk is doorpakken op het moment dat er toch wordt gewerkt vrijwel altijd de goedkoopste route — de tweede keer betaal je opnieuw voor het openmaken.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de drie niveaus als schaal, met per bouwdeel de eis die bij verbouw geldt.

Aanvullend beeld: een dak dat wordt vervangen, met de verbouweis en de nieuwbouweis naast elkaar.

Een zolder waar de eisen aan daglicht en plafondhoogte knellen.

Het bouwdossier bij de gemeente als bewijs van het bestaande niveau.

Veelgestelde vragen

Moet mijn verbouwing aan nieuwbouweisen voldoen? Nee. Voor veel voorschriften geldt het rechtens verkregen niveau.

Wat is dat rechtens verkregen niveau? Het feitelijke niveau van het bestaande bouwwerk zoals dat legaal tot stand kwam, met bestaande bouw als ondergrens.

Mag ik het slechter maken? Nee, dat is precies wat het niveau verhindert.

Waar geldt geen speelruimte? Bij constructieve veiligheid; daar is de ondergrens hard.

Wat als ik het dak toch openleg? Dan is meteen naar nieuwbouwniveau gaan verstandig; het meerwerk is klein en het moment komt niet terug.

Wat wordt het vaakst onderschat? Brand- en rookwerendheid bij het splitsen van een woning of een extra verblijfsruimte in gestapelde bouw.

Wat vraag ik aan mijn aannemer? Welk niveau wordt aangehouden en waarop dat is gebaseerd; geen antwoord betekent dat het jouw risico is.