Wat er gebeurt als de stroom uitvalt en je hebt zonnepanelen

Een netgekoppelde omvormer levert alleen stroom zolang hij een net ziet waarop hij zich kan synchroniseren. Valt het net weg, dan schakelt hij zichzelf binnen enkele seconden uit. Dat heet anti-eilandbedrijf, en het bestaat om een reden die concreet is: als jouw installatie zou blijven leveren op een net dat is uitgeschakeld voor onderhoud of na een storing, staat er spanning op kabels waarvan een monteur aanneemt dat ze dood zijn.

Dat is dus geen tekortkoming van je installatie maar een verplichte eigenschap ervan. Een gewone zonnestroominstallatie is ontworpen om samen te werken met het net, niet om het te vervangen.

Wat er wél mogelijk is, kost extra en vraagt een bewuste keuze.

De eenvoudigste vorm is een noodstroomvoorziening voor een enkele groep. Sommige omvormers hebben een aparte uitgang die bij netuitval blijft werken zolang de zon schijnt, met een beperkt vermogen. Daar kun je een koelkast, wat verlichting en een router op aansluiten. Het is geen volwaardige voorziening — 's avonds is er niets — maar het is goedkoop en het vraagt geen batterij.

De volwaardige vorm is een systeem met een thuisbatterij en een omschakelvoorziening die de woning bij netuitval loskoppelt van het net en op de batterij zet. Dan blijft de woning draaien en laden de panelen overdag de batterij bij. Dit heet doorgaans een eilandvoorziening of backup-functie, en niet elke batterij of omvormer kan het; het is een eigenschap die je expliciet moet uitvragen bij aanschaf, want achteraf toevoegen is duur.

Bij die tweede vorm horen drie aandachtspunten die zelden worden genoemd. De omschakeling vraagt een schakelkast en een aparte groepenindeling, want doorgaans blijft niet de hele woning draaien maar een geselecteerd deel. De installatie moet aan de netbeheerder worden gemeld, omdat er een voorziening in zit die de woning kan loskoppelen. En de batterijcapaciteit bepaalt hoelang je het volhoudt: een gemiddelde thuisbatterij levert bij normaal huishoudelijk gebruik een dagdeel tot een dag, en aanzienlijk korter als de warmtepomp meedraait.

Voor de meeste huishoudens is de eerlijke afweging dat een backup-voorziening geen investering is die zich terugverdient. Stroomstoringen in Nederland zijn kort en zeldzaam; de gemiddelde onderbrekingsduur per aansluiting per jaar wordt in minuten gemeten, niet in uren. Wie er toch voor kiest, doet dat doorgaans om een andere reden: medische apparatuur, thuiswerken zonder onderbreking, een vriezer met waarde erin, of een woning op een plek waar storingen aantoonbaar vaker voorkomen.

Wat je zonder investering kunt doen, is voorbereiden. Weet waar je meterkast zit en hoe je de aardlekschakelaar terugzet, want een deel van de storingen is een eigen storing en geen netstoring — test dat eerst bij de buren. Zorg voor verlichting die niet van het net afhankelijk is. En weet dat een cv-ketel en een warmtepomp beide stroom nodig hebben om te draaien: bij een storing in de winter valt ook de verwarming uit, en dat is voor de meeste mensen een groter probleem dan het licht.

Tot slot een punt dat met de komende jaren te maken heeft. Naarmate er meer wordt geëlektrificeerd — koken, verwarmen, vervoer — wordt een woning gevoeliger voor uitval dan hij was toen er nog een gasfornuis en een gaskachel stonden. Dat is geen reden om niet te elektrificeren, wel om te weten wat er in dat geval nog werkt. Voor de meeste huishoudens is dat antwoord: minder dan vroeger.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: een netgekoppelde installatie tijdens een storing, met de omvormer die zichzelf uitschakelt.

Aanvullend beeld: een noodstroomuitgang op de omvormer, met wat je daarop kunt aansluiten.

Een eilandvoorziening met batterij en omschakelkast, met de groepen die blijven draaien.

De meterkast met de aardlekschakelaar, als eerste controle bij een storing.

Veelgestelde vragen

Waarom valt alles uit terwijl de zon schijnt? De omvormer schakelt zichzelf uit zodra hij geen net meer ziet.

Waarom is dat zo geregeld? Anders staat er spanning op kabels die voor onderhoud zijn uitgeschakeld.

Is dat een tekortkoming? Nee, het is een verplichte eigenschap; de installatie is ontworpen om samen te werken met het net.

Wat is de eenvoudigste noodvoorziening? Een aparte uitgang op de omvormer die bij netuitval werkt zolang de zon schijnt.

Wat is de volwaardige vorm? Een batterij met een omschakelvoorziening die de woning loskoppelt en op de batterij zet.

Hoelang houd ik het vol? Een dagdeel tot een dag bij normaal gebruik, en aanzienlijk korter als de warmtepomp meedraait.

Wat kan ik zonder investering doen? Weten waar de meterkast zit, verlichting hebben die niet van het net afhangt, en eerst bij de buren checken.