Wat er gebeurt als de warmtepomp het bij vorst niet redt

Een lucht-waterwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht. Hoe kouder die lucht, hoe minder warmte erin zit en hoe groter het verschil dat de pomp moet overbruggen naar de aanvoertemperatuur. Bij tien graden buiten levert een goed systeem vier tot vijf keer zoveel warmte als het aan stroom verbruikt; bij min vijf zakt dat naar ongeveer twee tot tweeënhalf. Precies op het moment dat de woning de meeste warmte vraagt, levert het toestel die het minst efficiënt.

Daar komt het ontdooien bij. Bij buitentemperaturen tussen ruwweg min vijf en plus zeven graden, in combinatie met vochtige lucht, vriest de verdamper aan de buitenzijde dicht. Het toestel draait dan periodiek kort om om die rijp weg te smelten, en die warmte komt uit het cv-water. Tijdens een ontdooicyclus levert de warmtepomp dus even geen warmte aan de woning en haalt hij er zelfs warmte uit. Dat is normaal, het duurt enkele minuten, en het gebeurt in een vochtige winterweek regelmatig.

Het derde element is de bijstook. Vrijwel elke volledig elektrische warmtepomp heeft een elektrisch verwarmingselement voor de momenten waarop het toestel het alleen niet redt. Dat element werkt met een rendement van ongeveer één op één: één kilowattuur stroom levert één kilowattuur warmte, tegenover drie of vier bij de warmtepomp zelf. Elke keer dat het element inschakelt, verdrievoudigt of verviervoudigt de prijs van die warmte.

Dat verklaart de rekening van januari, en het verklaart ook waarom de verschillen tussen woningen zo groot zijn. Een systeem dat het element zelden nodig heeft, blijft dicht bij de verwachting; een systeem dat er dagen achtereen op leunt, loopt er ver vandaan.

Wat je eraan kunt doen, in volgorde van effect.

Kijk of het element onnodig inschakelt. Bij veel toestellen is in de regeling af te lezen hoeveel uren het elektrische element heeft gedraaid. Staat dat getal hoog terwijl het buiten niet extreem koud was, dan is er iets mis met de afstemming — meestal een te steile stooklijn of een te sterke nachtverlaging waardoor het systeem 's ochtends moet inhalen en het element te hulp roept.

Laat de nachtverlaging los. Dit is bij een warmtepomp de meest voorkomende oorzaak van onnodige bijstook. Een constante temperatuur kost minder dan elke ochtend opnieuw opstoken met een toestel dat daar het vermogen niet voor heeft.

Controleer de doorstroming. Als één ruimte achterblijft en de stooklijn daarom hoger staat dan nodig, betaalt de hele woning daarvoor, en juist bij vorst is dat verschil het duurst. Waterzijdig inregelen is hier meer waard dan bij een cv-ketel.

Zorg dat de buitenunit vrij staat. Rijp die niet weg kan, sneeuw die zich ophoopt, bladeren tegen de lamellen of een omkasting die de luchtstroom belemmert: alle vier verlengen ze de ontdooicycli. Rond de unit hoort ruimte te blijven, ook aan de achterzijde, en de condensafvoer eronder moet vrij zijn zodat er geen ijsplaat ontstaat.

En overweeg wat een hybride opstelling zou hebben gedaan. Bij een hybride systeem neemt een cv-ketel de koudste dagen over, precies wanneer de warmtepomp het minst efficiënt is. Dat kost een gasaansluiting en het vangt de piek af. Voor woningen die niet volledig op lage temperatuur kunnen, is dat vaak de verstandiger route, en sinds de verplichting om bij ketelvervanging een hybride te plaatsen van tafel is, is het weer een vrije afweging.

Eén ding tot slot dat geruststelt: een warmtepomp die tijdens vorst ontdooit en soms bijstookt, is niet defect. Het wordt pas een probleem als het element structureel meedraait, en dat is af te lezen. Vraag bij de jaarlijkse controle om die urenstanden; het is het enige getal dat werkelijk vertelt hoe je installatie het doet.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: het rendement bij verschillende buitentemperaturen, met de warmtevraag van de woning eroverheen.

Aanvullend beeld: een ontdooicyclus in de tijd, met de warmte die tijdelijk uit het cv-water komt.

De urenstand van het elektrische element, als het getal dat vertelt hoe de installatie het doet.

Een buitenunit met vrije ruimte rondom en een onbelemmerde condensafvoer.

Veelgestelde vragen

Waarom is januari zo duur? De warmtepomp levert bij vorst minder efficiënt en moet bovendien ontdooien.

Wat gebeurt er bij ontdooien? Het toestel draait kort om en haalt daarvoor warmte uit het cv-water.

Is dat een defect? Nee, het is normaal en het duurt enkele minuten.

Wat doet het bijstookelement? Dat levert warmte met een rendement van ongeveer één op één.

Hoe zie ik of het onnodig inschakelt? Aan de urenstand van het element in de regeling.

Wat is de meest voorkomende oorzaak van onnodige bijstook? Een nachtverlaging waardoor het systeem 's ochtends moet inhalen.

Wat doe ik met de buitenunit? Vrij houden van rijp, sneeuw en bladeren, met een onbelemmerde condensafvoer.