Waarom een open haard je woning kouder maakt

Een open haard heeft een schoorsteen die trekt, en die trek werkt alleen als er lucht van binnen naar buiten stroomt. Die lucht komt uit de woning, en de woning haalt hem weer binnen via kieren, roosters en de brievenbus. Een brandende open haard verplaatst daarmee grote hoeveelheden verwarmde binnenlucht naar buiten, en zuigt koude buitenlucht naar binnen.

Van de warmte die het hout produceert, komt bij een open haard maar een klein deel in de kamer terecht als bruikbare straling; het overgrote deel gaat met de rookgassen mee omhoog. Zet je die twee tegenover elkaar — de warmte die je wint en de verwarmde lucht die je kwijtraakt — dan kan het saldo negatief zijn, en bij een goed geïsoleerde woning is het dat meestal.

Dat verklaart een waarneming die veel mensen kennen: het is heerlijk vlak bij het vuur, en koud in de rest van het huis en in de gang. Dat is geen tochtprobleem dat je met een tochtstrip oplost; het is het vuur dat de lucht wegzuigt.

Een gesloten houtkachel of een inzethaard met glas doet het aanzienlijk beter. Daar wordt de verbranding gestuurd met een geregelde luchttoevoer, de warmte wordt afgegeven via de kachelwand in plaats van alleen als straling, en het rendement ligt een veelvoud hoger dan bij een open haard. Het verschil tussen open en gesloten is groter dan het verschil tussen twee soorten brandstof.

Beter nog is een toestel met een aparte luchttoevoer van buiten, waarbij de verbrandingslucht rechtstreeks van buitenaf wordt aangevoerd in plaats van uit de woning. In een luchtdichte, geïsoleerde woning is dat niet alleen efficiënter maar noodzakelijk: zonder eigen toevoer concurreert het toestel met de mechanische ventilatie om dezelfde lucht.

Dat brengt het veiligheidspunt, en dat is het belangrijkste van dit artikel. Een open verbrandingstoestel in een woning met mechanische afzuiging of een krachtige afzuigkap kan bij onderdruk zijn rookgassen de woning in krijgen in plaats van de schoorsteen uit. Koolmonoxide is reukloos, en dit is precies het scenario waarin het misgaat. In elke woning met een verbrandingstoestel hoort een koolmonoxidemelder te hangen, en bij een woning die luchtdicht is gemaakt hoort de vraag gesteld te worden of het toestel nog wel kan wat het moet.

Wat er verder bij hoort: een schoorsteen die jaarlijks wordt geveegd wanneer er regelmatig wordt gestookt, en die ook wordt gecontroleerd als er níet meer wordt gestookt — een ongebruikte schoorsteen kan verstopt of aangetast raken en is bij een woningverkoop een aandachtspunt.

En de buitenkant van het verhaal, want die is de laatste jaren scherper geworden. Houtrook bevat fijnstof en is een reële bron van luchtverontreiniging in woonwijken. Gemeenten hebben mogelijkheden om bij ongunstige weersomstandigheden op te treden, en er zijn eisen aan de emissie van nieuw geplaatste toestellen. Wie een toestel vervangt, koopt daarmee ook een schoner apparaat dan wat er stond.

De praktische conclusie is niet dat je de haard weg moet doen. Het is dat je hem moet zien voor wat hij is: een sfeerelement met een negatief energiesaldo. Wie warmte wil, sluit de haard af als hij niet brandt — een schoorsteenballon of een afsluitklep voorkomt dat er de rest van het jaar doorlopend verwarmde lucht wegtrekt. Dat is de goedkoopste maatregel uit dit hele artikel en hij wordt vrijwel nooit genomen.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de luchtstroom bij een brandende open haard, van kier en brievenbus naar de schoorsteen.

Aanvullend beeld: een open haard naast een gesloten toestel, met het rendement van beide.

Een toestel met eigen luchttoevoer van buiten, in een luchtdichte woning.

Een schoorsteenballon of afsluitklep voor de periode dat er niet wordt gestookt.

Veelgestelde vragen

Waarom koelt een open haard de woning af? Omdat de trek verwarmde binnenlucht afvoert en koude buitenlucht aanzuigt.

Waarom voelt het dan warm? Je voelt de straling van het vuur, terwijl de woning als geheel afkoelt.

Hoeveel warmte blijft er binnen? Maar een klein deel; het overgrote deel gaat met de rookgassen mee omhoog.

Wat is het verschil met een gesloten toestel? Een geregelde luchttoevoer en warmteafgifte via de kachelwand, met een veel hoger rendement.

Waarom een eigen luchttoevoer van buiten? Omdat het toestel anders met de mechanische ventilatie om dezelfde lucht concurreert.

Wat is het veiligheidsrisico? Bij onderdruk kunnen rookgassen de woning in komen, en koolmonoxide is reukloos.

Wat is de goedkoopste maatregel? De haard afsluiten als hij niet brandt, met een ballon of een klep.