Begrippen

K

• Keramische dakpanPremium · ook: Keramische dakpan, gebakken pan, kleipan, dakpan van klei

  Een keramische dakpan is een uit klei gevormde en gebakken dakpan, met een levensduur van vijftig tot honderd jaar. Zij is duurder dan een betonpan, lichter, kleurvast en de standaard bij monumenten en bij beeldbepalende panden.

• Keramische buitentegelPremium · ook: Keramische buitentegel, keramiek buiten, porselein buitentegel, keramische terrastegel

  Een keramische buitentegel is een geperste en gebakken tegel van twintig millimeter dik, met een zeer lage wateropname en een hoge slijtvastheid. Zij is kleurvast, vlekongevoelig en vorstbestendig, en de fundering eronder bepaalt of zij vlak blijft liggen.

• KeramiekPremium · ook: Keramiek, keramische tegel, porselein

  Keramiek is gebakken klei. In de bouw gaat het vooral om keramische tegels, waarvan de eigenschappen sterk verschillen naar de baktemperatuur en de samenstelling. Het onderscheid tussen wandtegels en vloertegels, en tussen geglazuurd en volkeramisch, bepaalt waar een tegel geschikt voor is.

• KeperverbandPremium · ook: Keperverband, visgraatverband, halfsteens keperverband, chevron

  Keperverband is een legpatroon waarbij elementen onder een hoek van negentig graden ten opzichte van elkaar worden gelegd, zodat een zigzagfiguur ontstaat. Het is een van de weinige patronen dat tegelijk mooi en constructief sterk is. Doordat elk element zijn buren van twee kanten klemt, verdeelt het de belasting in twee richtingen — en dat is de reden dat het al eeuwen in bestrating wordt gebruikt op plaatsen waar wordt gereden.

• KelderzwamPremium · ook: Kelderzwam, huiszwam, tranende huiszwam, merulius

  De kelderzwam is een bruinrotschimmel die zich onderscheidt doordat hij water kan transporteren door strengen. Daardoor kan hij zich vanuit een vochtige plek verspreiden over droog metselwerk naar hout dat op zichzelf droog is. Het is de meest destructieve houtaantaster in gebouwen en de enige die sanering vraagt in plaats van reparatie.

• KelderPremium

  De kelder is de ruimte onder de begane grond. Anders dan een kruipruimte is hij hoog genoeg om in te staan. De grote vraag bij elke kelder is hoe hij droog blijft, want hij staat met alle zijden tegen vochtige grond.

• KeilboutPremium · ook: Keilbout, doorsteekanker, spreidanker, ankerbout, slagplug met bout

  Een keilbout is een mechanisch anker dat zich door spreiding vastzet in een geboord gat in beton of massieve steen. De kracht komt uit wrijving tegen de gatwand, en die wrijving ontstaat pas bij het aandraaien. Daaruit volgt alles wat er misgaat: een gat dat te ruim is, boorstof dat de wrijving vermindert, en te weinig afstand tot de rand — want het spreiden drukt het materiaal opzij en dat splijt beton dat te dicht bij een kant zit.

• KeermuurPremium · ook: Keermuur, kerende muur, steunmuur, grondkerende wand, damwand

  Een keermuur is een muur die een hoogteverschil in het terrein opvangt en de grond erachter tegenhoudt. Het is het onderdeel in een tuin dat er het eenvoudigst uitziet en het meest wordt onderschat. Wat een keermuur omduwt is zelden de grond zelf maar het water erachter: verzadigde grond oefent een veelvoud uit van droge grond. Een keermuur zonder drainage en zonder doorvoeren gaat op enig moment bollen, kantelen of bezwijken — en dat gebeurt tijdens of vlak na een periode van hevige regen.

• KavelpaspoortPremium · ook: Kavelpaspoort, bouwenvelop, kavelinformatie, beeldkwaliteitseisen per kavel

  Een kavelpaspoort is het document waarin de gemeente of de ontwikkelaar per bouwkavel vastlegt wat er op die kavel gebouwd mag worden en aan welke eisen dat moet voldoen. Het is het eerste document dat een zelfbouwer leest en het bepaalt vrijwel de hele ontwerpruimte. Wat erin staat aan bouwvlak, hoogte, kapvorm, materiaal en rooilijn is niet een advies maar een kader, en een ontwerp dat er buiten valt, wordt niet vergund.

• KavelPremium · ook: Kavel, bouwkavel, perceel, lot, bouwgrond.

  Een kavel is een afgebakend stuk grond dat als één geheel wordt verkocht of uitgegeven, met vaste grenzen en vaste regels over wat je erop mag bouwen. De grenzen liggen kadastraal vast. Wat er mag komen staat in het omgevingsplan en vaak ook in een kavelpaspoort.

• KaphamerPremium · ook: Kaphamer, metselhamer, steenhamer, bikhamer, kapbeitelhamer

  Een kaphamer is een metselaarshamer met aan de ene zijde een slagvlak en aan de andere een scherpe of beitelvormige kant om steen te kappen. De kunst zit niet in de kracht maar in de volgorde, en dat is precies wat beginners verkeerd doen. Je slaat een steen niet doormidden — je kerft hem rondom in en breekt hem daarna met één gerichte tik. Wie meteen hard slaat, krijgt een schuine, verbrijzelde breuk die in het metselwerk niet bruikbaar is en die bovendien scherven wegslingert.

• KapconstructiePremium · ook: Kapconstructie, kap, dakconstructie, dakstoel, houten kap

  De kapconstructie is het dragende geraamte van een hellend dak. Het bestaat uit spanten, gordingen, sporen of dakelementen die het gewicht van de dakbedekking, de sneeuw en de wind opvangen en naar de muren afvoeren. De dakpannen zie je; de kap eronder houdt alles op zijn plek.

• KantrechtenPremium · ook: Kantrechten, kanten, vlakschaven, africhten

  Kantrechten is het recht en haaks maken van de zijkant van een plank of een plaat, zodat hij zuiver aansluit op een ander deel. Het is de eerste stap in vrijwel elk stuk houtbewerking: zonder een rechte, haakse referentiekant klopt er verderop niets meer. Bij een lijmverbinding tussen twee planken bepaalt de kantrechting of de naad dicht is.

• Kantplank · ook: Kantplank is de gangbare naam op de bouw

  Een kantplank is de opstaande plank langs de rand van een steigervloer, een dak of een werkvloer. Hij houdt gereedschap, materiaal en je eigen voet tegen, zodat er niets naar beneden valt. Samen met de leuning en de tussenleuning vormt hij de randbeveiliging.

• KantonrechterPremium · ook: Kantonrechter, kantonzaak, kantonprocedure

  De kantonrechter is de rechter die kleinere en veelvoorkomende zaken behandelt, zoals huur, arbeid, consumentenkoop en vorderingen tot een bepaald bedrag. Bij deze rechter mag je zelf procederen, zonder advocaat. Dat maakt hem in bouw- en woonzaken vaak de eerste echte stap na een vastgelopen conflict.

• KanthoutPremium · ook: Kanthout, gekantrecht hout, constructiehout, balkhout, regelwerk, vurenhout

  Kanthout is rechthoekig gezaagd constructiehout, gebruikt voor balken, regels, gordingen en spanten. Bij de aanschaf gaat het bijna altijd over de maat, en dat is precies de verkeerde vraag. Twee balken van dezelfde afmeting kunnen sterk verschillen in wat ze dragen; wat telt is de sterkteklasse, en die staat op het hout gestempeld. Een stempel als C18 of C24 zegt meer over de overspanning dan de dikte, en daarnaast bepaalt het vochtgehalte of het hout na inbouw krom trekt of blijft liggen.

• KanteldeurPremium · ook: Kanteldeur, garagedeur, kanteldeur met veren, kanteldeur met contragewichten

  Een kanteldeur is een garagedeur uit één blad dat bij het openen naar buiten kantelt en horizontaal onder het plafond schuift. Het is het klassieke garagedeurtype in Nederland, en er zit één ding aan dat mensen onderschatten: het blad zwaait bij het openen naar buiten. Een auto die vlak voor de deur staat, blokkeert hem — en erger, het blad staat op veren of contragewichten die onder hoge spanning staan. Een gebroken veer laat een deur van tientallen kilo's vallen, en het zelf vervangen van zo'n veer is een van de gevaarlijkste klussen die een doe-het-zelver kan aanvatten.

• KangoeroewoningPremium · ook: Kangoeroewoning, kangoeroeflat, duowoning, generatiewoning, meergeneratiewoning

  Een kangoeroewoning is een woning waarin twee huishoudens zelfstandig wonen onder een dak, met een eigen voordeur en eigen voorzieningen, maar met een onderlinge verbinding. De vorm is bedoeld voor twee generaties die dicht bij elkaar willen wonen, meestal ouders en kinderen, zodat zorg en hulp dichtbij zijn.

• KanaalreinigingPremium · ook: Kanaalreiniging, kanalenreiniging, ventilatiekanaalreiniging

  Kanaalreiniging is het schoonmaken van de luchtkanalen van een ventilatiesysteem, inclusief de ventielen, de ventilator en soms de warmteterugwinunit. Het doel is dat de gemeten hoeveelheid lucht weer overeenkomt met wat het systeem hoort te leveren, en dat er geen stof, vet of vuil meer meekomt de woning in.

• KanaalplaatvloerPremium · ook: Kanaalplaatvloer, kanaalplaat, holle kanaalplaat

  Een kanaalplaatvloer bestaat uit voorgespannen betonnen platen met langsgaten, die in de fabriek worden gemaakt en op de bouwplaats naast elkaar worden gelegd. De kanalen maken de plaat lichter zonder dat hij veel draagkracht verliest, waardoor grote overspanningen mogelijk zijn zonder tussenbalken. Dat is de reden dat deze vloer zoveel wordt toegepast in woningbouw en utiliteit.

• KamerverhuurPremium · ook: Kamerverhuur, kamergewijze verhuur, kamerbewoning

  Kamerverhuur is het verhuren van losse kamers in een woning aan mensen die geen huishouden met elkaar vormen, waarbij keuken, douche en toilet worden gedeeld. Voor kamerverhuur is in de meeste gemeenten een vergunning nodig, en er gelden eigen eisen aan brandveiligheid en aan de huurprijs.

• KalkzandsteenPremium · ook: Kalkzandsteen, kalkzandsteenblok, kzs, lijmblok, vellingblok

  Kalkzandsteen is een steenachtig bouwmateriaal van zand en kalk, onder stoom en druk gehard, dat in Nederland de meest toegepaste steen is voor binnenwanden en woningscheidende wanden. Het is zwaar, drukvast en goed geluidwerend, en juist dat gewicht is de reden dat het wordt gebruikt: massa is de goedkoopste manier om geluid tussen woningen tegen te houden.

• KalkverfPremium · ook: Kalkverf, kalkwitsel, kaleien, limewash

  Kalkverf is een verf op basis van gebluste kalk die niet als een filmlaag op de ondergrond ligt maar er chemisch mee vergroeit, en die daardoor volledig dampopen blijft. Dat maakt hem de aangewezen afwerking op oud, vochtig of ademend metselwerk en op kalkpleister. Op een moderne, gesloten ondergrond werkt hij juist slecht: daar hecht hij niet en poedert hij af.

• KalkuitslagPremium · ook: Kalkuitslag, kalkuitbloei, kalksluier, kalkwaas, cementsluier

  Kalkuitslag is een witte, harde sluier op metselwerk, stucwerk of beton. Hij ontstaat doordat kalk uit de mortel met water naar het oppervlak komt en daar met de lucht reageert tot een onoplosbare laag. Het is geen schimmel en geen constructief gebrek, maar wel een teken dat er water door de constructie gaat.

• KalkuitbloeiPremium · ook: Kalkuitbloei, kalksluier, calciumcarbonaatuitbloei

  Kalkuitbloei is een witte, harde aanslag van calciumcarbonaat op metselwerk, beton of voegwerk. Zij ontstaat wanneer kalk uit de mortel oplost, naar het oppervlak wordt gevoerd en daar met kooldioxide uit de lucht reageert. Anders dan zoutuitbloei is zij hard en hecht zij sterk; wegborstelen helpt niet en er is een zure reiniging voor nodig.

• KalksteenPremium · ook: Kalksteen, kalkzandsteen, travertin, Franse kalksteen, Belgische hardsteen

  Kalksteen is een natuursteen die grotendeels uit calciumcarbonaat bestaat, gevormd uit afzettingen van schelp- en skeletmateriaal. Uit die samenstelling volgt de belangrijkste praktische regel, en het is er een waar veel schade uit voortkomt. Calciumcarbonaat lost op in zuur. Vrijwel elk gevelreinigingsmiddel voor metselwerk is zuur, en één beurt daarvan op een kalkstenen dorpel, plint of vloer vreet de steenhuid weg. Wat daarna overblijft is ruwer, poreuzer en zuigt sneller water op — de steen is niet alleen dof, hij is ook kwetsbaarder geworden.

• KalkpleisterPremium · ook: Kalkpleister, kalkstuc, kalkmortel voor pleisterwerk

  Kalkpleister is stucwerk op basis van kalk in plaats van gips of cement, dat dampopen blijft en daardoor vocht uit de muur laat ontsnappen. Op oud, massief metselwerk is dat de bepalende eigenschap. Gipsstuc op zo'n muur sluit het vocht op en komt binnen enkele jaren los; kalkpleister laat de muur ademen en gaat een mensenleven mee.

• KalkmortelPremium · ook: Kalkspecie, kalkzandmortel

  Kalkmortel is metsel- en voegmortel met kalk als bindmiddel in plaats van cement. Zij is zachter dan de steen, laat vocht door en herstelt kleine scheurtjes zelf — eigenschappen die bij historisch metselwerk noodzakelijk zijn.

• KalkaanslagPremium · ook: Kalkaanslag, kalkafzetting, kalkneerslag

  Kalkaanslag is de witte, harde laag die achterblijft als leidingwater verdampt of wordt verwarmd. In het water zitten calcium- en magnesiumzouten. Verdwijnt het water, dan blijven die zouten achter op glas, tegels, kranen en verwarmingselementen. Hoe harder het water, hoe sneller dat gaat.

• Kalk · ook: Kalk, bouwkalk, metselkalk

  Kalk is een bindmiddel voor mortel, pleisterwerk en verf, gemaakt door kalksteen te branden en daarna te blussen. Het bindt zachter en langzamer dan cement, en het laat vocht en damp veel gemakkelijker door.

• KalfPremium · ook: Kalf, kalfhout, tussendorpel, kämpfer, tussenregel

  Een kalf is de horizontale scheiding binnen een kozijn tussen een deur of raam en het bovenlicht erboven. Het is een klein onderdeel met een grote rol bij oude en monumentale gevels: de hoogte waarop het kalf zit, bepaalt de verhouding van het gevelbeeld, en die hoogte is bij historische panden vaak in de hele straat gelijk. Een kalf verwijderen om "meer licht" te krijgen is daarom een ingreep in het gevelbeeld — en bij een beschermd pand doorgaans niet toegestaan.

• Kale huurPremium · ook: Kale huur, kale huurprijs, netto huur, basishuur

  De kale huur is het bedrag dat je per maand betaalt voor het gebruik van de woning zelf, zonder servicekosten, zonder kosten voor gas, water en licht en zonder meubilering. Op dit bedrag zijn de huurprijsregels van toepassing: de jaarlijkse aanpassing, het puntenstelsel en de maximale huurprijs.

• Kadastrale kaartPremium · ook: Kadastrale kaart, perceelkaart, kadasterkaart

  De kadastrale kaart geeft de begrenzing en de nummering van percelen weer. Zij laat zien welk stuk grond bij welk perceel hoort, maar zij is geen meetkundig exacte weergave van de erfgrens in het veld. Bij een geschil over de erfgrens is een grensreconstructie door het Kadaster de aangewezen stap, niet de kaart.

• KadasterPremium · ook: Het Kadaster, kadastrale registratie

  Het Kadaster registreert wie eigenaar is van welk perceel, waar de grenzen liggen en welke rechten en beperkingen erop rusten. Voor bouwen en verbouwen is het de bron voor drie dingen: de erfgrens, de erfdienstbaarheden, en de ligging van kabels en leidingen via de KLIC-melding.

• KachelPremium · ook: Houtkachel, inzethaard, pelletkachel

  Een kachel verwarmt één ruimte door verbranding van hout of pellets. Zij geeft snel warmte en sfeer, maar zij is ook de belangrijkste bron van fijnstof in woonwijken en vraagt aandacht voor de rookgasafvoer.

• Kabelmes · ook: Kabelmes, montagemes, elektriciensmes

  Een kabelmes is een mes met een korte, vaak haakvormige kling waarmee je de buitenmantel van een elektriciteitskabel opensnijdt zonder de isolatie van de aders eronder te beschadigen.

• KabelgootPremium · ook: Kabelgoot, kabelkanaal, leidinggoot, plintgoot

  Een kabelgoot is een profiel waarin kabels netjes en beschermd worden weggewerkt, opbouw op een wand, plafond of vloer, of ingebouwd in een plint. Zij is de oplossing wanneer inbouwen in de wand niet kan of niet loont: bij renovatie, bij monumenten, in een berging of in een technische ruimte.

• KabelPremium · ook: Leiding, snoer

  Een kabel vervoert elektriciteit of data door de woning. Voor elektra is één eigenschap bepalend: de doorsnede van de koperader, uitgedrukt in vierkante millimeters. Die bepaalt hoeveel stroom er veilig doorheen kan.

• KoperdraadPremium · ook: Koperdraad, koperader, geleider

  Koperdraad is de standaardgeleider in elektrische installaties, omdat koper elektriciteit uitstekend geleidt en goed te verwerken is. De doorsnede van de draad bepaalt hoeveel stroom hij mag voeren. Een te dunne draad wordt warm, en dat is een van de belangrijkste oorzaken van brand door de elektrische installatie.

• KoperPremium · ook: Koper, roodkoper

  Koper is een metaal met een zeer lange levensduur in bouwtoepassingen. Het vormt een patina die eerst bruin en na tientallen jaren groen wordt, en die het onderliggende materiaal beschermt. Het wordt gebruikt voor dakbedekking, goten, gevelbekleding en voor waterleidingen, en het is een van de weinige bouwmaterialen die meer dan een eeuw meegaan.

• KoopaktePremium · ook: Koopovereenkomst, voorlopig koopcontract

  De koopakte legt vast wat je koopt, voor welke prijs en onder welke voorwaarden. Ondertekening is bindend, met twee uitzonderingen: de wettelijke bedenktijd van drie dagen en de ontbindende voorwaarden die je zelf hebt laten opnemen.

• Koop-aannemingsovereenkomstPremium · ook: KAO

  De koop-aannemingsovereenkomst is het contract waarmee je bij nieuwbouw de grond koopt en de aannemer opdracht geeft de woning te bouwen. Het is een gestandaardiseerd model dat hoort bij een waarborgregeling zoals Woningborg of SWK. Dat model bevat de afbouwgarantie, het termijnschema en de opschortingsregeling bij oplevering.

• KoolmonoxidemelderPremium · ook: Koolmonoxidemelder, CO-melder, koolmonoxidedetector

  Een koolmonoxidemelder waarschuwt bij een te hoge concentratie koolmonoxide, een reukloos en kleurloos gas dat vrijkomt bij onvolledige verbranding van gas, hout, olie of kolen. Koolmonoxide is niet te ruiken, niet te zien en niet te proeven. Een melder is daarom de enige manier om het op tijd te merken, en het is een van de goedkoopste levensreddende maatregelen in een woning.

• KoolmonoxidePremium · ook: Koolmonoxide, CO, kolendamp

  Koolmonoxide is een giftig gas dat ontstaat bij onvolledige verbranding. Het gevaar zit niet in de stof maar in wat je er niet aan merkt. Koolmonoxide is reukloos, kleurloos en smaakloos, en het bindt zich vele malen sterker aan je bloed dan zuurstof — je raakt buiten adem terwijl je normaal ademhaalt. De eerste klachten zijn hoofdpijn, misselijkheid en vermoeidheid, precies de klachten die je aan iets anders toeschrijft. Er is één maatregel die dat doorbreekt en die kost minder dan een onderhoudsbeurt: een melder aan het plafond in de ruimte met het verbrandingstoestel.

• KoofPremium · ook: Koof, kooflijst, verlaagde koof, kast, ombouw, sanca

  Een koof is een afgetimmerde ruimte langs een plafond of wand waarin leidingen, kanalen of verlichting worden weggewerkt. Het is een van de meest bruikbare oplossingen bij verbouwen — en het is ook de plek waar dingen definitief onbereikbaar worden gemaakt. Wat je in een koof wegwerkt, kun je niet meer inspecteren, en er zijn onderdelen die volgens de regels bereikbaar moeten blijven: elektrische lasverbindingen, afsluiters, meet- en regelapparatuur, en de aansluiting van een rookgasafvoer.

• KolomboormachinePremium · ook: Kolomboormachine, standboormachine, boorbank, tafelboormachine

  Een kolomboormachine is een vaste machine waarbij de boor loodrecht boven een tafel hangt en met een hendel omlaag wordt gebracht. Hij lost één probleem op dat met een handmachine niet op te lossen is: een gat dat werkelijk haaks staat, keer op keer, op dezelfde diepte. Bij een deurslot, een potscharnier of een reeks identieke delen is dat het verschil tussen passen en niet passen.

• KolomPremium · ook: Kolom, stijl, stut, pijler

  Een kolom is een verticaal dragend element dat belasting van bovengelegen constructiedelen naar de fundering brengt. Zij werkt op druk. In woningen komt de kolom voor bij open plattegronden, bij aanbouwen, bij carports en in parkeergarages, en overal waar een muur is vervangen door een puntsteunpunt.

• KoevoetPremium · ook: Koevoet, nagelklauw, gespleten hefboom, spijkertrekker

  Een koevoet is een gebogen stalen hefboom met aan één of beide einden een gespleten klauw, waarmee je spijkers trekt en houtdelen van elkaar licht. De hele werking zit in de hefboom en het steunpunt. De kracht die je met de hand op de lange arm zet, wordt bij de klauw tientallen malen vermenigvuldigd. Dat maakt het gereedschap effectief en tegelijk de belangrijkste bron van schade: die kracht komt ook terecht op het hout waar je op steunt.

• KoepelPremium · ook: Koepel, dome, lichtkoepel, daklichtkoepel

  Een koepel is een gewelfde overkapping. In de woningbouw is de meest voorkomende vorm de lichtkoepel: een doorzichtige kunststof koepel op een opstand op een plat dak. Zij brengt daglicht in ruimten zonder gevelraam. Bouwfysisch is zij het zwakste punt van een plat dak: het slechtst isolerende vlak, de plek waar condens neerslaat en de meest voorkomende lekkageplek.

• KoekoekPremium · ook: Koekoek, lichtkoker, lichtput, lichtschacht, keldergat, raamput.

  Een koekoek is de uitgemetselde of geplaatste put voor een kelderraam dat onder het maaiveld ligt. Hij houdt de grond weg van het raam, zodat er daglicht en lucht bij de kelder kunnen. Bovenop ligt meestal een rooster. Onderin hoort een afvoer te zitten voor het regenwater dat erin valt.

• KniebeschermerPremium · ook: Kniebeschermer, kniebeschermers, kniestuk, kniekussen, knielmat

  Een kniebeschermer is een kussen of schaal die de knie beschermt bij knielend werk. Het is een beschermingsmiddel dat consequent te laat wordt aangeschaft. Knieklachten door knielend werk zijn cumulatief en grotendeels onomkeerbaar: tegelzetters, vloerenleggers, loodgieters en dakdekkers lopen aandoeningen op die hen op middelbare leeftijd uit het vak halen. Wie een dag komt tegelen doet dat zonder gevolgen; wie het jaren doet, niet.

• KlopboormachinePremium · ook: Klopboormachine, slagboormachine

  Een klopboormachine combineert draaien met een kloppende beweging, waardoor er in steenachtige materialen kan worden geboord. Het slagmechanisme werkt met tandkransen en levert veel slagen met weinig kracht per slag. Dat onderscheidt hem van een boorhamer, die met een pneumatisch mechanisme werkt en die in beton aanzienlijk sneller en met minder inspanning boort.

• KloostersponningPremium · ook: Kloostersponning, groef, gleuf, sleuf

  Een kloostersponning is een groef in het vlak van een houten of stenen deel, omsloten aan drie zijden. Het onderscheid met een gewone sponning klinkt als een woordenkwestie en het bepaalt hoe je hem maakt. Een sponning ligt langs de rand en is aan twee zijden open; een kloostersponning ligt in het vlak en is aan drie zijden omsloten. Dat verschil betekent dat je een sponning met een schaaf of een frees langs de kant kunt aflopen, en een kloostersponning niet: die moet in het vlak worden uitgestoken of gefreesd, met een aanzet en een uitloop die je niet kunt wegwerken. Bij historisch werk is precies die uitloop het detail waaraan je de hand van de maker herkent.

• Kloostermop · ook: Kloostermop, kloostersteen, mop, moppensteen

  Een kloostermop is een grote, zware handgevormde baksteen uit de middeleeuwen. De steen is fors dikker en langer dan de latere baksteenformaten, en je herkent hem aan zijn ruwe vorm en zijn rode tot paarsbruine kleur.

• KlokthermostaatPremium · ook: Programmeerbare thermostaat, tijdklokthermostaat

  Een klokthermostaat regelt de temperatuur in de woning volgens een tijdprogramma: warmer wanneer je thuis bent, koeler wanneer je slaapt of weg bent. Het is de goedkoopste ingreep in een verwarmingsinstallatie met een direct meetbaar effect op het verbruik, mits het programma daadwerkelijk wordt ingesteld en gebruikt.

• KlinknagelPremium · ook: Klinknagel, popnagel, blindklinknagel, blindniet, klinkbout

  Een klinknagel is een bevestiging die door een gat wordt gestoken en aan de achterzijde wordt vervormd tot een kop. De werking berust op één ding dat bij het boren wordt bepaald. De klinknagel vult het gat — dat is de verbinding. Is het gat te groot, dan blijft er speling over en gaat de verbinding werken en uiteindelijk uitslijten; is het te klein, dan past hij niet of vervormt hij scheef. De maat van het boortje is daarmee belangrijker dan het merk van de tang.

• KlinkerPremium · ook: Klinker, gebakken klinker, straatbaksteen, waalformaat straatsteen, dikformaat

  Een klinker is een sterk doorgebakken baksteen voor bestrating of metselwerk. Bij de keuze tussen klinker en betonklinker gaat het meestal over de aanschafprijs, en daar zit de vergissing. De kleur van een gebakken klinker zit in de klei zelf en komt uit de oven, terwijl een gekleurde betonklinker zijn kleur aan pigment ontleent — en pigment verbleekt. Een terras van gebakken klinkers ziet er na twintig jaar uit als een oud terras; een terras van gekleurde betonklinkers ziet er na tien jaar uit als een verschoten terras. Wat je daar tegenover krijgt: de gebakken steen is duurder en minder maatvast.

• KlinkPremium · ook: Klink, inklinking, maaivelddaling

  Klink is het inzakken van veen- en kleigrond doordat het grondwater daalt: het veen verliest water, komt boven water te liggen en oxideert, en verdwijnt daarmee letterlijk. Anders dan zetting komt klink niet door de belasting van een gebouw maar door de ontwatering, en daarom gaat hij ook door onder onbebouwde grond.

• KlimaatadaptatiePremium · ook: Klimaatbestendig bouwen, klimaatadaptief bouwen, weerbaar bouwen

  Klimaatadaptatie is het aanpassen van gebouwen en terreinen aan een veranderend klimaat: heftiger buien, langere droogte, meer hitte en een stijgende zeespiegel. Bij een woning gaat het concreet om water, hitte en de bodem.

• KlezoorPremium · ook: Kwart steen

  Een klezoor is een in de lengte doorgezaagde baksteen ter breedte van een kwart steen. Hij wordt gebruikt om een metselverband aan het begin van een laag te laten uitkomen zonder dat de stootvoegen boven elkaar komen. Het is een van de weinige bouwtermen die vrijwel uitsluitend bij metselwerk voorkomen en die je in geen enkele andere context tegenkomt.

• KleurcodePremium · ook: Kleurcode, adercodering, draadkleuren, kleurcodering

  De kleurcode is de afspraak over welke kleur ader welke functie heeft in een elektrische installatie. Hij is bedoeld om zekerheid te geven, en juist dat maakt hem gevaarlijk. De kleur is een aanwijzing en nooit een bewijs. In installaties van vóór 1970 werd een andere codering gebruikt en werden kleuren door elkaar toegepast; en in elke installatie is in de loop van decennia bijgewerkt, verlengd en geïmproviseerd. De enige zekerheid komt van meten met een tweepolige spanningstester die vóór en na op een bekende spanning is beproefd.

• KlepraamPremium · ook: Klepraam, uitzetraam, bovenlicht met klep

  Een klepraam is een raam dat aan de onderzijde is scharnierend en aan de bovenzijde opent, of andersom: aan de bovenzijde scharnierend en aan de onderzijde uitzettend. Het wordt vooral gebruikt als ventilatievoorziening boven een groter raam of boven een deur, waar het lucht binnenlaat zonder dat er regen of inbraakrisico bijkomt.

• Klemmend raamPremium · ook: Klemmend raam, klemmende vleugel, raam dat aanloopt, raam dat schuurt

  Een klemmend raam is een raam dat bij het openen of sluiten langs het kozijn schuurt of vastloopt. De reflex is de schaaf, en dat is precies de verkeerde volgorde. Klemt het raam alleen in natte of koude perioden, dan is het houtwerking en geen defect — schaaf je het in die stand af, dan heb je in de zomer een raam met speling en tocht. De vraag is dus niet waar het klemt maar wanneer. Klemt het het hele jaar door, dan is er iets anders aan de hand: verzakte scharnieren, een vervormd kozijn, verf die is dichtgeslibd of een kozijn dat met de constructie is meegezakt.

• Kleine herstellingenPremium · ook: Huurdersonderhoud, klein onderhoud voor rekening van de huurder

  Kleine herstellingen zijn de kleine reparaties en het dagelijkse onderhoud in en om een huurwoning die de huurder zelf moet doen en betalen. Denk aan een kraanleertje, een deurkruk vastzetten, de cv bijvullen, een afvoer ontstoppen en de tuin bijhouden. Alles wat groter, duurder of technisch ingewikkelder is, blijft voor de verhuurder.

• Klein chemisch afvalPremium

  Klein chemisch afval is huishoudelijk afval dat schade doet aan mens of milieu wanneer het bij het restafval, in het riool of in de tuin belandt. Denk aan verfresten, terpentine, afbijtmiddel, lampen, accu's en spuitbussen. Het hoort apart ingeleverd te worden bij de milieustraat of de chemokar.

• KleefbandPremium · ook: Kleefband, plakband, tape, ducttape, schilderstape, luchtdichtingstape

  Kleefband is een drager met een kleeflaag, gebruikt om te bevestigen, af te plakken of af te dichten. Bij bouwtoepassingen wordt tape behandeld als iets wat altijd werkt, en dat is precies waar het misgaat. Een tape is niet sterker dan de ondergrond waarop hij plakt, en de lijm heeft een temperatuurbereik en een houdbaarheid. Stof, vocht, kou en uv-licht zijn de vier oorzaken van vrijwel elke losgelaten tape — en bij een luchtdichtingstape in een dakconstructie merk je dat pas jaren later, aan de condens.

• KlamplaagPremium · ook: Klamplaag, klampmuur, voorzetlaag

  Een klamplaag is een dunne laag metselwerk die tegen een bestaande wand wordt aangebracht, bestaande uit stenen op hun smalle kant of uit dunne strips. Het doel is een baksteenbeeld te geven aan een wand die niet van baksteen is, of een bestaande gevel te herstellen zonder de constructie te vervangen.

• KlampPremium · ook: Klamp, klampje, klamplat

  Een klamp is een lat of strip die dwars over meerdere delen wordt bevestigd om die bij elkaar te houden en om werking tegen te gaan. Je ziet het bij klampdeuren, bij luiken en bij houten vloeren. In het metselwerk is een klamplaag een dunne laag stenen die tegen een bestaande wand wordt gezet.

• KlachtplichtPremium · ook: Klachtplicht, protestplicht, meldingsplicht bij gebreken

  De klachtplicht verplicht de koper om binnen bekwame tijd na ontdekking van een gebrek bij de verkoper te klagen. Wie te lang wacht, verliest zijn recht om zich op het gebrek te beroepen, ook wanneer het gebrek onmiskenbaar bestaat.

• KlachtenonderhoudPremium · ook: Klachtenonderhoud, reparatieonderhoud, dagelijks onderhoud, correctief onderhoud, storingsonderhoud, incidenteel onderhoud.

  Klachtenonderhoud is onderhoud dat pas start nadat iemand een gebrek of een storing meldt. Het staat tegenover planmatig onderhoud, dat op een vaste datum in de planning staat. De melding komt van een bewoner, een huurder of een beheerder en leidt tot een losse reparatieopdracht.

• KitpistoolPremium · ook: Kitpistool, kitspuit, silicone pistool

  Een kitpistool perst kit of lijm uit een koker of een foliezak. Het is eenvoudig gereedschap en het resultaat hangt vrijwel volledig af van de techniek en van de voorbereiding. Een strakke kitvoeg is een van de zichtbaarste onderdelen van afwerkwerk, en tegelijk het onderdeel waar amateurwerk direct opvalt.

• KitnaadPremium · ook: Kitnaad, kitvoeg, kitrand, afdichtingsvoeg of elastische voeg

  Een kitnaad is een voeg tussen twee bouwdelen die is gevuld met een elastische kit. Hij dicht de naad af tegen water, lucht en vuil en kan meebewegen als de delen werken, bijvoorbeeld tussen bad en tegels, tussen aanrecht en wand of tussen glas en kozijn.

• KitPremium · ook: Kit, kitmassa, afdichtingskit, voegkit, sealant

  Kit is een pasteuze massa die je in een voeg spuit en die daarna uithardt tot een blijvend elastische afdichting. Het woord elastisch is de hele reden dat kit bestaat. Twee bouwdelen bewegen ten opzichte van elkaar — door temperatuur, door vocht, door zetting — en een starre vulling scheurt daar. Kit is geen vulmiddel maar een beweegbare afdichting, en vrijwel elke mislukte kitvoeg komt voort uit het negeren van dat verschil.

• Kimband · ook: Kimband, afdichtband, afdichtingsband, waterdichtingsband, dichtband, hoekband.

  Kimband is een flexibele strook die je in de waterdichte laag verwerkt op de plaatsen waar twee vlakken samenkomen. Denk aan de aansluiting van een douchevloer en de wand, of aan een binnenhoek. Op die naden werkt een vloeibaar afdichtingsmiddel alleen niet, omdat de naad beweegt.

• KilowattuurPremium · ook: kWh

  Een kilowattuur is de eenheid van energie waarin elektriciteit wordt afgerekend: het verbruik van een apparaat van duizend watt gedurende een uur. Het verschil tussen kilowatt en kilowattuur is de meest voorkomende verwarring in energiegesprekken, en het is precies het verschil tussen wat een apparaat trekt en wat het je kost.

• KilgootPremium · ook: Kilgoot, kil, zakgoot, kilslag, kilbaan.

  Een kilgoot is de goot in de binnenhoek waar twee dakvlakken samenkomen. Hij vangt het water van beide vlakken op en voert het af naar de dakgoot. Doordat het water van twee kanten samenkomt, is het de zwaarst belaste plek van een hellend dak.

• KiezelbakPremium · ook: Kiezelbak, kiezelvanger, grindvanger, grindvangbak, kiezelvangbak.

  Een kiezelbak is een open bak of korf rondom de afvoer van een plat dak met grind erop. Hij houdt het grind en het blad tegen, zodat het water er wel bij kan en de afvoer niet dichtslibt.

• KierdichtingPremium · ook: Kierdichting, tochtstrip, kierafdichting

  Kierdichting is het afdichten van naden en kieren waardoor ongecontroleerd lucht de woning in en uit stroomt: langs ramen, deuren, plinten, leidingdoorvoeren en de brievenbus. Het is een van de goedkoopste isolatiemaatregelen die er is, en tegelijk een die alleen goed uitpakt als de ventilatie op orde blijft.

• KiepraamPremium · ook: Kiepraam, kantelraam, klepraam, uitzetraam, valraam

  Een kiepraam is een raam dat aan de onderzijde is scharnierend en aan de bovenzijde naar binnen kantelt. Het is de meest gebruikte ventilatiestand in Nederlandse woningen — en tegelijk de meest gebruikte inbraakingang. Een gekiept raam is van buitenaf herkenbaar als "niemand thuis of niemand oplettend", en het is met eenvoudig gereedschap in enkele seconden helemaal open te wrikken. Een kiepraam is geen afgesloten raam.

• KeuringPremium · ook: Keuring, inspectie, controle, opname, schouw

  Een keuring is een beoordeling van een gebouw, een bouwdeel of een installatie door iemand met vakkennis, aan de hand van een norm of een vaste werkwijze, met een rapport als uitkomst. De keuring stelt vast wat de staat is, wat er mankeert en wat er moet gebeuren.

• Kettingzaag · ook: Kettingzaag, motorzaag, motorkettingzaag

  Een kettingzaag is een machine met een ronddraaiende zaagketting op een zwaard, aangedreven door een benzinemotor, een accu of het lichtnet. Je zaagt er hout mee dat te dik of te grillig is voor een handzaag.

• KettingbedingPremium · ook: Kettingbeding, doorgeefbeding

  Een kettingbeding is een contractuele verplichting die de eigenaar moet doorgeven aan iedere volgende eigenaar. Anders dan een kwalitatieve verplichting gaat zij niet vanzelf mee; zij moet telkens opnieuw worden opgelegd. Om dat af te dwingen wordt er vrijwel altijd een boete op gezet: geeft de verkoper het beding niet door, dan verbeurt hij die boete.

• KeteltestPremium · ook: Keteltest, 50-gradentest, vijftiggradentest, lagetemperatuurtest, ketel op 50 graden, aanvoertemperatuurtest, warmtepomp-geschiktheidstest

  De keteltest is een proef waarbij je de aanvoertemperatuur van je cv-ketel verlaagt naar vijftig graden en tijdens een koude periode kijkt of de woning warm genoeg blijft. Lukt dat, dan kan de woning met lage temperatuur worden verwarmd en is zij geschikt voor een warmtepomp. Lukt het niet, dan weet je wat er eerst moet gebeuren.

• KespPremium · ook: Kesp, kespbalk, kespen, dwarshout, kopbalk

  Een kesp is de houten dwarsbalk die over twee heipalen ligt en de last van het metselwerk op die palen overbrengt. Het is een onderdeel dat je nooit ziet en dat bij honderdduizenden oude Nederlandse woningen de hele muur draagt. En het deelt de kwetsbaarheid van de palen eronder: hout dat permanent onder water ligt houdt het eeuwen, hout dat droogvalt rot weg. Omdat de kesp hoger ligt dan de paalkoppen, is hij bij een dalende grondwaterstand vaak het eerste onderdeel dat wordt aangetast.

• KerntrekbeveiligingPremium · ook: Kerntrekbeveiliging, kerntrekbeveiligd, anti-kerntrek, kerntrekbestendig beslag, kerntrekbestendige cilinder

  Kerntrekbeveiliging is de voorziening aan een buitendeur die verhindert dat een inbreker de kern van de cilinder met een schroef en een trekgereedschap uit het slot trekt. Het is een gehard, meedraaiend of afgeschermd onderdeel in de cilinder zelf of in het beslag erover, waardoor de kern niet te grijpen of niet te trekken is.

• Keramische tegelPremium · ook: Keramische tegel, keramiek, gres, porselein, gres porcellanato

  Een keramische tegel is een geperste en gebakken tegel van klei met kwarts en veldspaat, met een wateropname die het toepassingsgebied bepaalt. De wateropname en de slijtvastheidsklasse zijn de twee getallen waarop je kiest; de rest is smaak.

• KOMOPremium · ook: KOMO, KOMO-keur, KOMO-certificaat, KOMO-keurmerk

  KOMO is een Nederlands keurmerk voor bouwproducten en bouwprocessen. Een onafhankelijke instelling controleert of een product of een werkwijze doet wat de fabrikant belooft en blijft dat steekproefsgewijs controleren. Het keurmerk zegt iets over de aangetoonde prestatie, niet over de vraag of het product bij jouw situatie past.

• KLIC-meldingPremium · ook: KLIC-melding, graafmelding, klicmelding, KLIC melding

  Een KLIC-melding is de verplichte melding bij het Kadaster voordat je machinaal in de grond gaat graven. Je krijgt dan de tekeningen van alle kabels en leidingen die de netbeheerders op die plek hebben liggen, zodat je er niet doorheen graaft.

• KwelwaterPremium · ook: Kwelwater, kwel, opbarstend water, opborrelend grondwater

  Kwelwater is grondwater dat van onderaf of van opzij onder druk omhoog komt, omdat het grondwater elders hoger staat. Het is geen lek en geen regenwater. Het blijft komen zolang het drukverschil bestaat, en daarom is wegpompen zelden de oplossing.

• KwastPremium · ook: Kwast, verfkwast, penseel, blokwitter, platte kwast

  Een kwast is een bundel haren of vezels in een houder, waarmee je verf, lak, beits of lijm gedoseerd op een oppervlak brengt. Wat een kwast doet, is niet verf overbrengen maar verf vasthouden en gedoseerd afgeven. Dat is de reden dat een goede kwast langer doorschildert, minder strepen zet en minder druppelt — en de reden dat een goedkope kwast in watergedragen verf onwerkbaar is.

• KwartsstofPremium · ook: Kwartsstof, respirabel kristallijn silica, RCS, silicastof, steenstof

  Kwartsstof is het fijne stof dat vrijkomt bij het bewerken van steenachtig materiaal. Er zit een eigenschap in die het verraderlijker maakt dan zichtbaar stof. Het deel dat schade doet is te klein om te zien: het blijft uren in de lucht hangen nadat het zichtbare stof allang is neergedaald, en het komt tot diep in de longen waar het nooit meer weggaat. Dat je klaar bent met zagen betekent dus niet dat de ruimte schoon is. En je merkt er niets van — silicose ontwikkelt zich over jaren en is onomkeerbaar. Er is één maatregel die het probleem bij de bron wegneemt en die kost bijna niets: nat werken of afzuigen.

• KwartsietPremium · ook: Kwartsiet, quartziet, kwartsietsteen

  Kwartsiet is een hard, van nature gevormd gesteente dat vrijwel geheel uit kwarts bestaat. Twee producten met bijna dezelfde naam zijn tegengesteld op precies het punt dat in een keuken telt. Kwartsiet is natuursteen en kan hitte hebben; kwartscomposiet is kunststeen met hars erin en kan dat niet. Een hete pan op kwartsiet is doorgaans geen probleem, dezelfde pan op kwartscomposiet geeft een blijvende vlek of scheur. De namen liggen in de folder naast elkaar, ze schelen honderden euro's, en verkopers gebruiken ze door elkaar. Vraag altijd expliciet of het natuursteen of kunststeen is.

• KwartscomposietPremium · ook: Kwartscomposiet, composietsteen, kunststeen, samengesteld kwarts

  Kwartscomposiet is kunststeen van fijngemalen kwarts, gebonden met kunsthars en pigment. De samenstelling verklaart zowel de aantrekkingskracht als de zwakke plek. Het is voor ruwweg negentig procent kwarts en voor tien procent hars — en die tien procent bepaalt alles wat er misgaat. Hars verdraagt geen hitte: een pan van het vuur laat een blijvende vlek of een haarscheur achter, en dat is geen slijtage maar directe schade. Hars verkleurt bovendien onder uv, waardoor het materiaal buiten niet thuishoort. Wat je ervoor terugkrijgt is een blad dat niet poreus is, niet hoeft te worden geïmpregneerd en in kleur volstrekt voorspelbaar is.

• KwartsPremium · ook: Kwarts, siliciumdioxide

  Kwarts is het meest voorkomende mineraal in de aardkorst en een hoofdbestanddeel van zand, graniet, beton en baksteen. Het is hard, chemisch stabiel en slijtvast. Voor de bouw is kwarts vooral van belang om twee redenen: het maakt materialen hard en slijtvast, en het stof dat bij het bewerken vrijkomt is een van de ernstigste arbeidsrisico's in de sector.

• KwaliteitsnormPremium · ook: Kwaliteitsnorm, norm, normblad, standaard

  Een kwaliteitsnorm is een afgesproken standaard voor een product, een werkwijze of een prestatie. Het misverstand dat hier het meeste kost, gaat over de status. Een norm is geen wet. Hij wordt pas verplicht wanneer de wet ernaar verwijst of wanneer je hem in een contract afspreekt. NEN-normen zijn documenten van een private organisatie, ze kosten geld en ze zijn niet openbaar. Verwijst het Besluit bouwwerken leefomgeving naar een norm, dan is die norm op dat punt bindend; verwijst het er niet naar, dan is hij goed vakmanschap en geen verplichting. Dat verschil bepaalt of "het voldoet niet aan de NEN" een argument is of een mening.

• KwaliteitsborgerPremium · ook: Kwaliteitsborger, onafhankelijke kwaliteitsborger

  Een kwaliteitsborger is een onafhankelijke partij die tijdens de bouw toetst of het bouwwerk voldoet aan de bouwtechnische regels, en die bij gereedmelding een verklaring afgeeft. Hij werkt in opdracht van de bouwer of de opdrachtgever maar moet onafhankelijk zijn van het ontwerp en van de uitvoering.

• Kwalitatieve verplichtingPremium · ook: Kwalitatieve verplichting, zakelijke verplichting

  Een kwalitatieve verplichting is een verplichting om iets te dulden of om iets na te laten, die met het perceel meegaat naar iedere volgende eigenaar. Zij wordt bij notariële akte gevestigd en ingeschreven bij het Kadaster. Het bijzondere is dat zij automatisch overgaat: de koper is eraan gebonden zonder dat hij daarvoor hoeft te tekenen.

• KurkPremium · ook: Kurk, kurkparket, kurktegels, geëxpandeerd kurk, ICB voor insulation cork board.

  Kurk is de schors van de kurkeik, geoogst zonder de boom te kappen. In de bouw wordt het gebruikt als vloerafwerking, als ondervloer en als isolatiemateriaal. Het is warm onder de voet, het dempt contactgeluid en het is een van de weinige isolatiematerialen die volledig natuurlijk en hernieuwbaar zijn. De kurkeik wordt elke negen jaar geoogst en leeft daarna gewoon door.

• Kunststof kozijnPremium · ook: Kunststof kozijn, pvc-kozijn, plastic kozijn, kunststof gevelelement

  Een kunststof kozijn bestaat uit geëxtrudeerde pvc-profielen met meerdere luchtkamers en een stalen versterking in de kern. Het vraagt geen schilderwerk en het is niet te repareren; bij schade wordt het complete element vervangen.

• Kunststof gootPremium · ook: Kunststof goot, pvc-goot, plastic dakgoot

  Een kunststof goot bestaat uit pvc-delen die met rubberdichtingen in elkaar klikken, zonder solderen of lassen. De rubberdichtingen vangen de uitzetting op, en de goot mag daarom niet klemvast worden gemonteerd.

• Kunststof gevelbekledingPremium · ook: Kunststof gevelbekleding, pvc-gevelbekleding, siding, kunststof rabat

  Kunststof gevelbekleding bestaat uit geëxtrudeerde pvc- of composietprofielen die op een regelwerk voor de gevel worden gehangen. Zij vraagt vrijwel geen onderhoud, zet sterk uit en moet daarom met speling worden gemonteerd.

• Kunststof dakbaanPremium · ook: Kunststof dakbaan, eenlaagse dakbedekking, single-ply, dakfolie

  Een kunststof dakbaan is een dunne, in één laag aangebrachte dakbedekking van PVC of TPO, waarvan de naden met hete lucht worden gelast. Zij is licht, snel aan te brengen en gaat vijfentwintig tot veertig jaar mee; PVC mag niet in contact komen met bitumen.

• KunststofPremium · ook: Kunststof, plastic, polymeer

  Kunststof is de verzamelnaam voor synthetische polymeren die in de bouw op grote schaal worden toegepast: in kozijnen, in leidingen, in dakbedekking, in isolatie en in bevestigingsmiddelen. Elk polymeer heeft eigen eigenschappen. Het verschil tussen pvc, pe en pp is niet academisch: het bepaalt of een leiding warm water aankan, of een kozijn vergeelt en of een dakbaan tegen UV kan.

• KunststeenPremium · ook: Kunststeen, composietsteen, kwartscomposiet

  Kunststeen bestaat uit steenkorrels, doorgaans kwarts, gebonden met kunsthars. Het combineert de hardheid van natuursteen met een gelijkmatige kleur en een lage porositeit. Het is de gangbaarste keuze voor keukenwerkbladen geworden, omdat het niet vlekt, niet zuurgevoelig is en in elke gewenste kleur leverbaar is.

• Kubel · ook: Kubel is het woord op de bouw

  Een kubel is de stalen bak waarin beton met een kraan naar de stortplek wordt gebracht. Hij wordt van boven gevuld uit de betonwagen en van onderen geleegd via een klep die je met een hendel of een handwiel opent.

• KruiwagenPremium · ook: Kruiwagen, kruikar, steekwagen met bak, bouwkruiwagen

  Een kruiwagen is een eenwielig transportmiddel met een bak, twee handvatten en twee poten. Het is het eenvoudigste hefboommechanisme op een bouwplaats en het wordt structureel verkeerd gebruikt. Het gewicht hoort zo dicht mogelijk bij het wiel te liggen, want dan draagt het wiel het en jij nauwelijks. Wordt de bak achterin geladen, dan til jij het grootste deel — en met een kruiwagen die vol zand honderd kilo weegt, is dat het verschil tussen rijden en je rug verrekken.

• KruisverbandPremium

  Kruisverband is een metselverband waarin lagen met alleen strekken en lagen met alleen koppen elkaar afwisselen, waarbij de koppen van elke koppenlaag een halve steen verspringen ten opzichte van de vorige koppenlaag. Dat verspringen levert het kruismotief op waaraan het verband zijn naam dankt. Het is het klassieke Nederlandse gevelverband en het beeld dat de meeste vooroorlogse gevels bepaalt.

• KruisvensterPremium · ook: Kruisvenster, kruiskozijn, kruisraam, kruisstijlvenster.

  Een kruisvenster is een venster dat door een verticale stijl en een horizontale regel in vier vlakken is verdeeld. Die verdeling heeft de vorm van een kruis. Je vindt het bij panden van voor 1700 en bij latere gebouwen die in oude stijl zijn gebouwd of hersteld.

• KruislijnlaserPremium · ook: Lijnlaser, kruislaser, laserwaterpas.

  Een kruislijnlaser projecteert een horizontale en een verticale lijn op wanden en vloer. Daarmee heb je in één keer een referentie door de hele ruimte, zonder telkens opnieuw af te meten.

• KruiskopPremium · ook: Kruiskop, kruiskopschroef, philips, phillips, PH

  Een kruiskop is een schroefkop met een kruisvormige uitsparing, bediend met een bit of schroevendraaier van hetzelfde profiel. Het is bedacht met een eigenschap die tegenwoordig een nadeel is: de kruiskop is ontworpen om uit de schroef te lopen zodra het koppel te hoog wordt. Dat heet cam-out, en het was in de jaren dertig een veiligheidsmechanisme voor lopendebandwerk zonder koppelbegrenzing. Met een moderne accuschroevendraaier is het vooral de reden dat de kop rondloopt.

• KruipruimtePremium · ook: Kruipkelder

  De kruipruimte is de lage ruimte tussen de bodem en de begane grondvloer. Hij is er om leidingen bereikbaar te houden en om vocht uit de bodem weg te ventileren. Het is ook de plek waar de meeste vochtproblemen in een woning beginnen.

• KruipluikPremium · ook: Kruipluik, vloerluik, toegangsluik, mangat, inspectieluik

  Een kruipluik is de afsluitbare opening in de begane grondvloer waardoor je de kruipruimte in kunt. Het is een klein onderdeel met een groot gevolg: het bepaalt of de ruimte onder je woning bereikbaar is. Alles wat daar zit — leidingen, funderingsbalken, isolatie, de bodem — is inspecteerbaar of niet, en die keuze is bij de bouw gemaakt en daarna vrijwel altijd vergeten.

• KruipPremium · ook: Kruip, kruipvervorming, tijdsafhankelijke vervorming

  Kruip is de vervorming die een constructie in de loop van jaren blijft ondergaan onder een belasting die niet verandert. Een balk die bij oplevering vlak lag, kan door kruip twee tot drie keer zoveel doorbuigen als op de eerste dag, zonder dat er iets is bijgekomen.

• KroonsteenPremium · ook: Kroonsteen, kroonsteentje, lusterklem, aansluitklem, verbindingsklem

  Een kroonsteen is een rij aansluitklemmen waarin draden met schroeven worden vastgezet. Het is de bekendste verbinding en tegelijk de meest verkeerd toegepaste. Een elektrische verbinding hoort in een lasdoos te zitten, bereikbaar en afgeschermd — niet los in een wand, boven een verlaagd plafond of achter een plint. Een kroonsteen die wegwerkt achter afwerking is niet meer te controleren, en een schroefverbinding op soepele draad komt na verloop van tijd los door kruip in het koper. Dat is de oorzaak van warme verbindingen en van een aanzienlijk deel van de installatiebranden.

• KroonlijstPremium · ook: Kroonlijst, gootlijst, hoofdgestel, bakgoot met lijst, geprofileerde daklijst

  Een kroonlijst is de geprofileerde, uitkragende lijst die boven aan een gevel het dak van de gevel scheidt. Hij is het gezicht van de bovenkant van een huis — en tegelijk de plek waar in een oud pand het vaakst houtrot zit. De reden is bouwkundig en niet esthetisch: in de kroonlijst zit doorgaans de goot verwerkt, en de combinatie van hout, water en slecht bereikbaar zijn is de meest voorspelbare aanleiding tot rot die er in een gevel bestaat.

• KrimpwapeningPremium · ook: Krimpwapening, krimpnet, verdeelwapening

  Krimpwapening is wapening die niet is bedoeld om belasting te dragen maar om scheurvorming door krimp te verdelen. Beton en cementgebonden dekvloeren krimpen bij het uitharden en bij het drogen. Zonder wapening ontstaat er een enkele brede scheur; met krimpwapening ontstaan er meerdere fijne scheurtjes die niet storen.

• KrimpscheurPremium · ook: Krimpscheur, droogscheur, haarscheur, craquelé bij een netvormig patroon

  Een krimpscheur is een scheur die ontstaat doordat een materiaal bij het uitharden of drogen kleiner wordt. De vraag die achter elke gemelde scheur zit, is niet hoe je hem wegwerkt maar wat hij betekent — en dat is aan de scheur zelf af te lezen. Een krimpscheur is fijn, staat er vrijwel meteen, en groeit niet meer; een zettingsscheur loopt diagonaal, is aan één kant breder dan aan de andere, en wordt in de loop van maanden groter. Die tweede is een signaal over de fundering of de constructie en vraagt onderzoek. De eerste is een afwerkkwestie. Wie het verschil niet maakt, stuukt óf een onschuldige scheur eindeloos over, óf werkt een constructief signaal weg.

• KrimpkousPremium · ook: Krimpkous, krimpslang, warmtekrimpkous, shrink

  Een krimpkous is een kunststof huls die bij verwarming strak om een verbinding krimpt en die daarmee isoleert. Twee misverstanden houden zich hardnekkig staande. Het eerste is een praktische: de kous moet vóór het verbinden over de draad worden geschoven, en dat vergeet vrijwel iedereen minstens één keer, daarna moet de verbinding weer los. Het tweede is belangrijker: een krimpkous is een isolatie, geen behuizing. Een verbinding hoort in een bereikbare lasdoos, ook wanneer hij netjes gekrompen is. Een verbinding die weggewerkt in een wand of boven een plafond verdwijnt, is bij een storing niet te vinden en niet te herstellen, en dat is precies de reden dat de regels een bereikbare doos vragen.

• KrimpPremium · ook: Krimp, krimpvervorming, uitdrogingskrimp, autogene krimp

  Krimp is de maatverandering die een bouwmateriaal ondergaat wanneer het uitdroogt of uithardt, en die zich in de eerste jaren na uitvoering grotendeels voltrekt. Wordt die beweging verhinderd, dan scheurt het materiaal; dat is de reden dat dilatatievoegen bestaan.

• KramPremium · ook: Kram, niet, nietje, tackerkram, krammetje

  Een kram is een U-vormig bevestigingsmiddel met twee punten en een rug, dat je met een tacker of met een hamer in hout drijft. De rug is wat hem onderscheidt van een spijker: hij klemt iets vast over de volle breedte in plaats van er doorheen te gaan. Dat maakt hem geschikt voor dun en flexibel materiaal — folie, doek, gaas, kabel — en volstrekt ongeschikt voor alles wat kracht moet dragen.

• KrachtstroomPremium · ook: Krachtstroom, driefasenstroom, 400 volt

  Krachtstroom is elektriciteit met drie fasen in plaats van een. Tussen de fasen staat vierhonderd volt in plaats van tweehonderddertig, en daardoor kan er aanzienlijk meer vermogen worden geleverd. In woningen wordt krachtstroom gebruikt voor apparaten met een hoog vermogen: warmtepompen, laadpalen, inductiefornuizen en werkplaatsmachines.

• Kraanleertje · ook: Kraanleertje, leertje, kraanleer

  Een kraanleertje is het kleine ronde schijfje rubber onder in de kraankop dat op de zitting drukt en zo het water afsluit. Is het versleten, dan blijft de kraan druppelen, hoe hard je hem ook dichtdraait.

• KozijnankerPremium · ook: Kozijnanker, muuranker, kozijnhaak, ankerplaat, kozijnschroef, kozijnplug

  Een kozijnanker is de metalen verbinding waarmee een kozijn aan het metselwerk of de constructie wordt bevestigd. Er is één misverstand dat structureel tot problemen leidt bij zelf geplaatste kozijnen. Purschuim is een isolatie- en afdichtingsmiddel, geen bevestiging. Een kozijn wordt gedragen door stelblokjes en vastgehouden door ankers of kozijnschroeven; het schuim vult daarna de naad. Een kozijn dat alleen in het schuim staat, zakt, verdraait en klemt — en dat gebeurt niet meteen maar na een seizoen of twee.

• KozijnPremium · ook: Raamkozijn, deurkozijn, stelkozijn

  Het kozijn is het vaste raamwerk dat in een muuropening zit en waarin een raam, een deur of vast glas wordt geplaatst. Het draagt niets van het gebouw maar het bepaalt de waterdichtheid, de luchtdichtheid en een groot deel van de isolatiewaarde van de gevelopening.

• KoudevalPremium · ook: Koudeval, koude val, koudeluchtval, vallende koude lucht

  Koudeval is de stroom koude lucht die langs een koud oppervlak, meestal een raam, naar beneden zakt en over de vloer de kamer in glijdt. Je voelt het als tocht, terwijl er geen kier is. Het komt door afkoeling van de lucht tegen het glas, niet door lek.

• KoudepompPremium · ook: Omkeerbare warmtepomp in koelbedrijf, chiller.

  Koudepomp is spreektaal voor een installatie die warmte uit een ruimte haalt en naar buiten afvoert. Technisch gaat het vrijwel altijd om een warmtepomp die omgekeerd draait. Voor de meeste toepassingen kun je beter naar warmtepomp kijken.

• KoudebrugPremium · ook: Warmtebrug, koudelek.

  Een koudebrug is een plek in de constructie waar warmte veel sneller naar buiten gaat dan eromheen. Het oppervlak is daar aan de binnenzijde kouder, waardoor vocht uit de lucht erop neerslaat. Dat is de reden dat schimmel juist in hoeken en bij aansluitingen ontstaat.

• KorbeelPremium · ook: Korbeel, schoor, windschoor, kopband, karbeel

  Een korbeel is een korte schuine stut die de hoek tussen een staander en een ligger verstijft. Het is het antwoord op één meetkundig gegeven dat de hele stabiliteit van een raamwerk bepaalt. Een rechthoek van vier staven met scharnierende hoeken kan vervormen tot een parallellogram; een driehoek kan dat niet. Een korbeel maakt van de hoek een driehoek, en daarmee wordt een raamwerk dat scheef zou zakken een constructie die staat. Dat is meteen de reden dat je er niets uit mag zagen — de balk die in de weg zit, is precies degene die de boel rechthoudt.

• KopshoutPremium · ook: Kopshout, kops hout, kopse kant, kopeind, hirnhout

  Kopshout is het vlak dat ontstaat wanneer hout dwars op de vezelrichting wordt doorgezaagd. Het gedraagt zich volstrekt anders dan de rest van het hout, en dat verklaart een reeks praktijkregels die anders willekeurig lijken. Kopshout zuigt water op als een bundel rietjes, het houdt een schroef of een spijker slecht vast, het scheurt uit bij het zagen en schaven, en het neemt verf en beits ongelijkmatig op. Vier eigenschappen die samen de meeste houtschade in en om een woning verklaren.

• Kopse kantPremium · ook: Kopse kant, kopshout, kopse kop, eindhout

  De kopse kant is het uiteinde van een stuk hout, waar de vezels dwars zijn doorgesneden en de houtcellen als open buisjes aan de oppervlakte liggen. Daar neemt hout vocht tot tien à twintig keer sneller op dan langs de zijkant, en daarom begint houtrot vrijwel altijd op een kopse kant.

• KoppenverbandPremium · ook: Kopsverband

  Koppenverband is een metselverband waarin uitsluitend koppen zichtbaar zijn: elke steen ligt met de korte zijde naar buiten. Elke laag verspringt een halve kop ten opzichte van de vorige. Het is het sterkste verband in de dikterichting en het enige verband dat zich goed laat metselen in een kromming.

• KoppenlaagPremium · ook: Koppenlaag, koppenrij, kopse laag, binderlaag

  Een koppenlaag is een laag metselwerk waarin de bakstenen met hun korte zijde in het zicht liggen, zodat ze dwars door de muur steken. Dat dwars doorsteken is geen esthetische keuze maar een constructieve: een steen die met zijn kop in het zicht ligt, verbindt de voor- en de achterzijde van een massieve muur. De aanwezigheid van koppenlagen in een gevel vertelt daarom of je naar een massieve muur kijkt of naar een spouwmuur — en dat is de vraag die bepaalt of je die gevel kunt isoleren.

• Koploze spijkerPremium · ook: Koploze spijker, kopspijker, verloren spijker, stiftnagel, brad

  Een koploze spijker is een dunne nagel met een nauwelijks zichtbare kop, voor aftimmerwerk. Het onderscheid met een gewone spijker zit niet in de spijker maar in wat je erna doet. Een koploze spijker wordt niet vlak geslagen maar met een drevel onder het houtoppervlak gezet, waarna het gaatje wordt gevuld en weggeschuurd. Daardoor zie je de bevestiging niet meer — en dat is precies waarvoor hij bestaat. Wie hem tot aan de kop inslaat en daar laat zitten, gebruikt een dure spijker die er slechter uitziet dan een gewone en die minder houdt.

• Koperen dakPremium · ook: Koperen dak, koperen dakbedekking, koperdak

  Een koperen dak bestaat uit koperen banen die met een staande naad of met roeven zijn verbonden, net als bij zink. Het gaat honderd jaar of langer mee, en het afstromende water vernielt elk zink en aluminium eronder.

• KVT-kozijnPremium · ook: KVT-kozijn, KVT-gevelelement, kozijn volgens de KVT

  Een KVT-kozijn is een houten gevelelement dat is gemaakt volgens de Nederlandse kwaliteitsstandaard voor timmerwerk. Die standaard legt vast welk hout mag, hoe droog het moet zijn, hoe de verbindingen en de afwatering eruitzien en hoe het wordt afgewerkt. Het gaat om afspraken die je aan een gemonteerd kozijn niet ziet, maar die de levensduur bepalen.