Naar de inhoud

Dit is een bètaversie van Builddocs. Je kunt alles bekijken, maar aanmelden en een abonnement afsluiten kan nog niet.

Begrip

Kruisschakelaar

Onderwerp Energie

Ook: Kruisschakelaar · kruisschakelaars · kruisschakeling

In het kort

Een kruisschakelaar is een lichtschakelaar met vier aansluitklemmen die tussen twee wisselschakelaars wordt gezet. Hij verwisselt bij elke bediening de twee draden die tussen de wisselschakelaars lopen. Daardoor kun je één lamp vanaf drie of meer plaatsen aan- en uitdoen.

In andere talen

Engels
Intermediate switch
Duits
Kreuzschalter
Frans
Permutateur
Spaans
Conmutador de cruce
Italiaans
Invertitore

Er staat meer over kruisschakelaar

Hoe het werkt, welke soorten er zijn, waar je het tegenkomt, wat het kost, en wat er in de praktijk misgaat. Dat deel hoort bij een abonnement.

Abonnement bekijkenInloggen

Uitgebreid

Een overloop met drie slaapkamerdeuren en een trap. Een lange gang met een deur aan elk eind en een in het midden. Een slaapkamer met een schakelaar bij de deur en een aan elke kant van het bed. Op zulke plekken wil je het licht op drie punten kunnen bedienen, en dan heb je aan twee wisselschakelaars niet genoeg. Het derde punt is een kruisschakelaar.

Van voren zie je het verschil niet. Een kruisschakelaar heeft dezelfde wip en hetzelfde afdekraam als elke andere schakelaar uit dezelfde serie. Het verschil zit achterop. Een enkelpolige schakelaar heeft twee klemmen, een wisselschakelaar drie, een kruisschakelaar vier. Die vier horen bij elkaar in twee paren: twee draden komen binnen en twee gaan er uit.

Tussen twee wisselschakelaars lopen altijd twee draden, de wisseldraden. De kruisschakelaar wordt in die twee draden opgenomen. In de ene stand verbindt hij ze recht door: de eerste inkomende draad met de eerste uitgaande, de tweede met de tweede. In de andere stand verbindt hij ze gekruist: de eerste met de tweede en omgekeerd. Meer doet hij niet. Maar omdat de lamp alleen brandt als de stroom via een doorgaande weg van de ene wisselschakelaar naar de andere kan, keert elk omzetten van de kruisschakelaar de toestand van de lamp om. Uit wordt aan, aan wordt uit.

Je kunt er zo veel tussen zetten als je wilt. Elke extra kruisschakelaar geeft een extra bedieningsplaats. In de praktijk houdt het bij drie of vier plaatsen op, omdat de bedrading dan onoverzichtelijk wordt en een schakeling met drukknoppen en een relais eenvoudiger is.

Een gevolg dat mensen verrast: aan de stand van de wip kun je niet zien of het licht aan of uit is. Bij een gewone schakelaar is omlaag aan. Bij een kruis- of wisselschakeling hangt het af van de stand van de andere schakelaars. Dat is geen fout.

De kruisschakelaar zelf is een eenvoudig en goedkoop onderdeel. Wat hem lastig maakt, is de plek. Hij moet in de twee wisseldraden zitten, en die lopen in een bestaand huis in een buis tussen de twee wisselschakelaars. Wil je er later een derde bedieningsplaats bij, dan moet die buis worden onderbroken of moeten er nieuwe leidingen komen. Vaak is een draadloze schakelaar dan de verstandiger weg.

Werken aan deze schakeling vraagt meer voorzichtigheid dan aan een enkele schakelaar. Er lopen draden naar meerdere plekken, en welke draad spanning voert, wisselt met de stand van de andere schakelaars. Een schakelaar door hetzelfde type vervangen kan een handige klusser, mits de groep uit is en er gemeten wordt. Een derde bedieningsplaats aanleggen is werk voor een installateur.

Hielp dit?

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Verder bij dit onderwerp

Wat hier al staat over dezelfde thema's en bouwdelen. Deze lijst wordt niet samengesteld maar afgeleid: hij volgt de onderwerpen die aan dit document hangen.