Aarding: het onderdeel dat je nooit ziet en dat je leven kan redden

Aarding is de verbinding tussen de elektrische installatie en de aarde. Zij zorgt dat metalen delen die per ongeluk onder spanning komen te staan, hun stroom kwijt kunnen, zodat de beveiliging kan uitschakelen voordat er iemand door wordt geraakt.

Potentiaalvereffening is het verbinden van metalen delen onderling, zodat er geen spanningsverschil tussen kan ontstaan. Beide zijn onzichtbaar, beide worden zelden gecontroleerd, en beide zijn de reden dat een aardlekschakelaar überhaupt werkt.

Als een defect apparaat spanning op zijn metalen behuizing zet, loopt er via de aardleiding stroom naar de aarde. Dat verschil detecteert de aardlekschakelaar, die binnen tientallen milliseconden uitschakelt.

Zonder aarding gebeurt er niets. De behuizing staat dan onder spanning en blijft dat, tot iemand hem aanraakt en zelf de weg naar de aarde vormt.

De aarding wordt gemaakt met een aardelektrode: een staaf of een band in de grond, of bij oudere installaties via de metalen waterleiding. Die laatste route is vervallen sinds waterleidingen van kunststof worden gemaakt; woningen waarin dat is vervangen zonder dat er een elektrode is aangebracht, hebben soms geen werkende aarding meer.

Potentiaalvereffening verbindt de metalen delen in huis met elkaar en met de aarde: de waterleiding, de gasleiding, de cv-leidingen, de metalen afvoer en het metalen frame van een installatie. Zo kan er geen spanningsverschil ontstaan tussen twee metalen die je tegelijk aanraakt.

In een badkamer is dat extra belangrijk. Daar is de huid nat, en dan is de weerstand van het lichaam laag; een spanningsverschil dat elders onschuldig is, is daar gevaarlijk. Daarom geldt daar een aanvullende vereffening.

Kijk in de meterkast naar de aardrail: een strip met meerdere aansluitingen waar groene of geelgroene draden op zitten. Vandaar loopt een draad naar de aardelektrode.

Kijk of er een aardelektrode aanwezig is: vaak een aansluiting bij de vloer of bij de gevel, met een klem.

Kijk of er aardleidingen zitten op de water- en gasleiding, vlak bij de plek waar die de woning binnenkomen. Dat is de hoofdpotentiaalvereffening.

Kijk in de badkamer of er een aardaansluiting is op metalen delen, bijvoorbeeld op een metalen afvoer of op een radiator.

Kijk of stopcontacten randaarde hebben: het metalen strookje of het penetje in het stopcontact.

Aarding is niet met het oog te beoordelen op werking. De weerstand ervan wordt gemeten, en dat is onderdeel van een inspectie met meetrapport.

Zelf doen: kijken of er een aardrail in de meterkast zit en of de leidingen bij binnenkomst zijn aangesloten.

Zelf doen: de aardlekschakelaars testen met de testknop.

Zelf doen: controleren of stopcontacten in natte ruimten en buiten randaarde hebben.

Zelf doen: bij een verbouwing waarbij metalen leidingen worden vervangen, van tevoren melden dat de aarding moet worden gecontroleerd.

Niet zelf doen: een aardelektrode aanbrengen of aansluiten.

Niet zelf doen: de aardingsweerstand meten; daar is meetapparatuur voor nodig.

Wat je nooit moet doen: een randaardestopcontact plaatsen op een leiding zonder aarde. Dan lijkt de aansluiting veilig terwijl zij dat niet is, en dat is gevaarlijker dan een zichtbaar oud stopcontact.

Aarding en potentiaalvereffening zijn geregeld in NEN 1010. Voor bestaande installaties geldt de norm van het moment van aanleg; bij wijziging of uitbreiding geldt de huidige norm voor het gewijzigde deel.

Voor een badkamer gelden aanvullende bepalingen, waaronder de aanvullende potentiaalvereffening en de zone-indeling rond bad en douche.

De weerstand van de aarding wordt gemeten en moet onder een grenswaarde blijven. Alleen dan werkt de beveiliging zoals bedoeld.

Bij verhuur is de veiligheid van de elektrische installatie de verantwoordelijkheid van de verhuurder; ontbrekende aarding is een gebrek.

Bij een appartement kan de aarding gemeenschappelijk zijn geregeld vanuit de hoofdverdeling. De vereniging is dan verantwoordelijk voor dat deel.

Bij het vervangen van een metalen waterleiding door kunststof vervalt de aardingsroute die daarop was gebaseerd; dan moet er een elektrode komen. Dat is een bekende situatie die bij een badkamerrenovatie ontstaat.