Elektrische veiligheid bij klussen

In Nederland mag een particulier aan de elektrische installatie van zijn eigen woning werken. Er is geen certificaat voor vereist, anders dan bij gas.

Dat maakt de vraag wat verantwoord is een eigen afweging, en die afweging wordt vaak gemaakt op onvolledige informatie. Dit artikel gaat over wat er werkelijk gevaarlijk is bij elektrisch klussen, hoe je spanningsloos werkt, en welke beveiligingen wat doen.

Het gaat over de woning en niet over de professionele bouwplaats, waar de Arbowet en het Arbobesluit gelden.

Een elektrische installatie in een woning heeft drie soorten beveiliging en die doen elk iets anders.

De hoofdzekering begrenst wat je uit het net mag trekken. De groepszekering of de installatieautomaat beschermt de leiding tegen overbelasting en kortsluiting; die voorkomt brand.

De aardlekschakelaar beschermt de mens. Hij vergelijkt de stroom die de groep in gaat met de stroom die eruit komt; verdwijnt er onderweg stroom, bijvoorbeeld door een lichaam naar de aarde, dan schakelt hij af. De gangbare uitvoering in woningen schakelt bij dertig milliampère.

Woningen met een installatie van vóór ongeveer 1975 hebben vaak geen aardlekschakelaar, en oudere installaties hebben soms helemaal geen aarde. In zo'n woning is de bescherming die de meeste mensen veronderstellen er eenvoudigweg niet.

Aanraking is niet de enige route. Bij het boren in een wand raak je een leiding met een metalen boor die je in de hand houdt, en de weg naar aarde loopt dan door jou.

Om dat te beperken zijn er installatiezones: stroken langs plafond, vloer en hoeken waarbinnen leidingen horen te lopen, en verticale stroken boven en onder schakelaars en stopcontacten. Buiten die zones hoort geen leiding te liggen.

Die zones zijn een afspraak en geen garantie. In een oude woning of na een verbouwing door iemand die er geen weet van had, loopt de leiding diagonaal naar het punt waar hij moest zijn.

Kijk in de meterkast. Zitten er installatieautomaten of nog smeltveiligheden, en is er een aardlekschakelaar?

Kijk hoeveel groepen er zijn en of ze gelabeld zijn. Een woning met drie groepen en tien apparaten per groep is een installatie uit een andere tijd.

Kijk of er aarde is. Een stopcontact met randaarde is een aanwijzing; zekerheid vraagt om meten door iemand met de juiste apparatuur.

Kijk naar de badkamer. Daar gelden zones rond bad en douche waarin niet elk type stopcontact of armatuur is toegestaan.

Kijk naar de bekabeling die zichtbaar is. Katoen- of loodomhulde kabel hoort niet meer in gebruik te zijn.

Voor je boort: kijk waar de dichtstbijzijnde schakelaar of het dichtstbijzijnde stopcontact zit, en trek de verticale lijn omhoog en omlaag. Dat is de strook waar je niet boort.

Test de aardlekschakelaar met de testknop. Schakelt hij niet af, dan werkt hij niet, en dan is dat het eerste dat er moet gebeuren.

Zelf doen: de groep uitschakelen, de automaat vergrendelen of het label erop hangen, en daarna meten of het spanningsloos is.

Zelf doen: een stopcontact of schakelaar vervangen door hetzelfde type.

Zelf doen: de aardlekschakelaar testen met de testknop, elk half jaar.

Zelf doen: de groepen labelen zodat je weet wat waar bij hoort.

Zelf doen: verlengsnoeren en haspels controleren en afgekeurd materiaal weggooien.

Niet zelf doen: werken in de meterkast vóór de aardlekschakelaar, of aan de hoofdaansluiting.

Niet zelf doen: een aardleiding aanleggen in een woning die er geen heeft.

Niet zelf doen: werken aan de installatie in de badkamerzones zonder de eisen te kennen.

Wat je nooit moet doen: werken met alleen de schakelaar uit. De schakelaar onderbreekt één ader; de andere staat gewoon onder spanning.

Voor de aanleg van een elektrische installatie in een woning geldt NEN 1010 als de norm waarnaar het Besluit bouwwerken leefomgeving verwijst. De inhoud van de norm koop je bij NEN; de eis dat eraan wordt voldaan volgt uit de regelgeving.

Anders dan bij gas geldt er geen wettelijke certificeringsplicht voor wie aan een elektrische installatie werkt. Een particulier mag aan zijn eigen installatie werken.

Laat je het door een bedrijf doen, dan is dat bedrijf aansprakelijk voor het resultaat. Vraag om een opleveringsrapport met de meetwaarden.

Voor een verhuurder geldt dat de installatie veilig moet zijn. Een verouderde installatie zonder aardlekbeveiliging kan als gebrek worden aangemerkt.

Voor werk in opdracht gelden de Arbowet en het Arbobesluit, met eisen aan werken onder spanning en aan de deskundigheid van de uitvoerende.

Bij schade door brand of letsel kijkt een verzekeraar naar de oorzaak. Ondeugdelijk werk aan de installatie kan gevolgen hebben voor de uitkering; dat is een polisvraag en geen wettelijke regel.