Elektra in de badkamer: zones en wat er mag

Welke elektrische voorzieningen waar zijn toegestaan in een badkamer. In een ruimte waar water en stroom samenkomen, gelden strengere regels dan elders in de woning, en die regels zijn niet gebaseerd op gevoel maar op afstanden.

De kern: de badkamer is verdeeld in zones rond het bad en de douche, en per zone geldt wat er mag hangen en hoe goed dat tegen water bestand moet zijn. Wie een spiegelkast met stopcontact een halve meter te dicht bij de douche hangt, doet iets wat niet is toegestaan — en dat is geen formaliteit.

De norm NEN 1010 verdeelt de ruimte rond bad en douche in zones, en per zone geldt een eis aan de bescherming tegen binnendringend water en aan wat er is toegestaan.

Zone 0 is de binnenzijde van het bad of de doucheruimte zelf. Hier is alleen apparatuur toegestaan die op een veilige lage spanning werkt en die tegen onderdompeling bestand is.

Zone 1 is het gebied recht boven zone 0, tot een hoogte van ongeveer 2,25 meter boven de vloer. Hier mag alleen vast aangesloten apparatuur hangen die daarvoor is bedoeld, zoals een doucheverlichting of een boiler, met minimaal spatwaterdichte uitvoering. Gewone wandcontactdozen horen hier niet.

Zone 2 is de strook van ongeveer zestig centimeter rondom zone 1, tot dezelfde hoogte. Ook hier geldt minimaal een spatwaterdichte uitvoering. Een gewoon stopcontact is niet toegestaan; een scheerstopcontact met scheidingstransformator wel.

Buiten zone 2 gelden geen zone-eisen meer. Daar mag een gewoon stopcontact hangen, mits het aan de algemene eis voldoet.

Die algemene eis is de belangrijkste van allemaal: alle groepen die de badkamer voeden, zijn beveiligd met een aardlekbeveiliging van 30 milliampère. Dat is de voorziening die bij een lekstroom naar aarde binnen tientallen milliseconden uitschakelt, en die het verschil maakt tussen een schrik en een ongeval.

Daarnaast kent de norm de aanvullende beschermende vereffening: metalen delen die de badkamer binnenkomen — waterleidingen, verwarmingsbuizen, een metalen afvoer — worden onderling en met de aarde verbonden, zodat er geen spanningsverschil tussen kan ontstaan. In veel oudere woningen ontbreekt die verbinding.

Loop je badkamer na met vier vragen.

Zit er aardlekbeveiliging op? Open de meterkast en zoek naar een component met een testknop. Ontbreekt die, dan is dat het eerste wat je laat aanpakken — belangrijker dan welke lamp of welk stopcontact dan ook.

Hoe ver zit het dichtstbijzijnde stopcontact van de douche? Meet het. Ligt het binnen zestig centimeter van de doucheruimte en onder de 2,25 meter, dan hoort daar geen gewone contactdoos.

Wat staat er op de armaturen? Materiaal voor natte ruimten draagt een aanduiding voor de bescherming tegen stof en water. Staat er niets op, dan is het niet voor deze ruimte gemaakt.

Is er randaarde? Kijk of de contactdozen aardcontacten hebben. In woningen van vóór ruwweg 1975 ontbreekt aarde in natte ruimten regelmatig.

Signalen dat er iets niet klopt: een aardlekschakelaar die af en toe zonder aanleiding uitvalt, condens of roestvorming in een armatuur, een verlengsnoer dat structureel in de badkamer ligt, en een wasmachine of droger die op een gewone binnenshuis-contactdoos is aangesloten zonder aardlekbeveiliging.

Zelf doen. De meterkast controleren op aardlekbeveiliging en de testknop indrukken — dat hoort een paar keer per jaar te gebeuren. De afstanden in je badkamer opmeten. Kijken of armaturen een aanduiding voor natte ruimten dragen. Een defect armatuur vervangen door een gelijkwaardig exemplaar, met de groep uit. Verlengsnoeren uit de badkamer weghalen.

Niet zelf doen. Nieuwe leidingen aanleggen in de badkamer. Aarde aanleggen waar die ontbreekt. De aanvullende beschermende vereffening aanbrengen. Een groep bijplaatsen. En elke ingreep waarbij je niet zeker weet in welke zone je bezig bent.

Wat je vooral niet moet doen. Een verlengsnoer of stekkerdoos in de badkamer gebruiken. Een gewone binnenlamp ophangen boven de douche. Een wasmachine aansluiten op een groep zonder aardlekbeveiliging. En een aardlekschakelaar die regelmatig uitvalt, overbruggen of vervangen door een zwaardere: die schakelaar meldt iets.

De installatienorm is NEN 1010. Daarin staan de zone-indeling, de vereiste bescherming per zone, de verplichte aardlekbeveiliging en de aanvullende beschermende vereffening. De norm wordt periodiek herzien; bij twijfel geldt de versie die van kracht is op het moment van uitvoering.

Het Bbl stelt daarnaast eisen aan de ventilatie van een badruimte. Die twee hangen samen: onvoldoende ventilatie geeft condens, en condens in een armatuur is precies wat de zone-eisen willen voorkomen.

Je mag als bewoner aan je eigen installatie werken, maar het resultaat moet aan de norm voldoen. In de badkamer is dat een reëel punt: hier is de marge tussen goed en gevaarlijk klein.

Bij verhuur is de veiligheid van de installatie een verantwoordelijkheid van de verhuurder. Ontbreekt aardlekbeveiliging in een huurwoning, meld dat dan schriftelijk.

Bij een VvE loopt werk aan gemeenschappelijke leidingen en aan de hoofdaansluiting via de vereniging.

Voor een verzekering kan het uitmaken of werk vakkundig is uitgevoerd. Bij schade door een installatiefout is dat een reëel punt.