Bouwperioden: wat het bouwjaar over een woning vertelt

Het bouwjaar is het meest voorspellende gegeven dat er over een woning bestaat. Het zegt iets over de constructie, over de isolatie, over de installaties en over de gebreken die je mag verwachten.

Dit artikel loopt de Nederlandse bouwperioden langs met hun bouwtechnische kenmerken. Het is bedoeld als raamwerk: geen enkele woning past er precies in, en het geeft je wel de vragen die je bij een bepaald bouwjaar moet stellen.

Vóór 1920 is de woningbouw ambachtelijk. Massieve gemetselde muren, houten balklagen, houten kappen, houten paalfundering in het westen en fundering op staal op de zandgronden. Geen spouw, geen isolatie, geen waterkerende laag onderin de muur.

Tussen 1920 en 1940 verschijnt de spouwmuur, aanvankelijk smal en alleen in de voorgevel. De Woningwet van 1901 heeft dan zijn werking; er komt seriematige sociale woningbouw in tuindorpen. Houten vloeren, pannendaken, stalen lateien boven de openingen.

Tussen 1945 en 1965 is er schaarste en experiment. Systeembouw komt op, met betonnen elementen en met gietbouw. Spouwen worden breder maar blijven ongeïsoleerd. De eerste gestapelde bouw op grote schaal.

Tussen 1965 en 1980 wordt gestapelde bouw dominant, met galerijflats en portiekflats in betonskelet. Betonnen vloeren, kanaalplaten en combinatievloeren. Enkel glas is nog gebruikelijk tot ver in de jaren zeventig.

Vanaf 1975 komt isolatie in beeld, eerst beperkt en daarna met de eerste isolatie-eisen. Dubbel glas wordt standaard.

Vanaf 1992 gelden landelijke bouwvoorschriften met eisen aan isolatie, ventilatie, geluid en veiligheid, die daarna stapsgewijs zijn aangescherpt tot de huidige eisen.

Kijk naar de muurdikte en naar het metselverband. Alleen strekken betekent halfsteens en dus een spouw; koppen en strekken in een regelmatig patroon betekent massief.

Kijk naar de vloeren. Houten balklagen wijzen op vóór ongeveer 1960; betonnen vloeren op daarna, met per periode een ander type.

Kijk naar de kap. Een sporenkap met een trekbalk hoort bij vooroorlogse bouw; prefab spanten bij woningen vanaf de jaren zeventig.

Kijk naar de kozijnen en het glas. Enkel glas met dunne profielen wijst op de oorspronkelijke situatie; dubbel glas met een datum in de afstandhouder vertelt wanneer er is vervangen.

Kijk in de meterkast. Schroefzekeringen wijzen op vóór ongeveer 1975; een verdeelinrichting met aardlekschakelaars op daarna.

Kijk naar de installaties: een schoorsteen per woning wijst op kachels; een cv-installatie met radiatoren op een latere aanpassing of op nieuwbouw vanaf de jaren zestig.

Zelf doen: het bouwjaar opzoeken in de openbare registers en bij de gemeente.

Zelf doen: de bouwtekeningen opvragen bij het bouwarchief.

Zelf doen: de kenmerken van je woning aflopen: muurdikte, verband, vloertype, kaptype, meterkast.

Zelf doen: de latere ingrepen in kaart brengen; die bepalen vaak meer dan het oorspronkelijke bouwjaar.

Zelf doen: het bouwjaar gebruiken om gericht te zoeken naar bekende aandachtspunten uit die periode.

Niet zelf doen: conclusies trekken over de constructie op basis van het bouwjaar alleen.

Wat je nooit moet doen: aannemen dat een woning nog is zoals hij is gebouwd. Bij vrijwel elke woning is er sindsdien iets veranderd, en juist die veranderingen zijn de plek waar problemen zitten.

Voor bestaande woningen geldt het niveau bestaande bouw uit het Besluit bouwwerken leefomgeving; bij verbouw gelden de verbouwvoorschriften en het rechtens verkregen niveau.

Asbest is per 1993 verboden. Bij woningen van vóór 1994 moet bij sloop of verbouwing rekening worden gehouden met asbest; een inventarisatie is dan verplicht vóór sloopwerk.

Loodhoudende verf werd tot ongeveer 1970 toegepast; bij schuren en afbranden van oude verf in woningen uit die periode gelden beheersmaatregelen.

Loden drinkwaterleidingen komen voor in woningen van vóór 1960.

Voor woningen in een beschermd stadsgezicht en voor monumenten gelden aanvullende regels die de vergunningvrije mogelijkheden beperken.

Voor het energielabel wordt bij ontbrekend bewijs gerekend met forfaitaire waarden die volgen uit het bouwjaar; dat is de reden dat aantoonbare isolatie het label verbetert.