Project

Unité d'Habitation in Marseille - 337 woningen met winkelstraten binnenin

5 minuten lezen

Naoorlogs modernisme, en tegelijk het gebouw dat aan het brutalisme zijn naam gaf. Die naam komt van béton brut — ruw beton, waarbij de afdruk van de houten bekisting zichtbaar blijft in plaats van te worden weggewerkt. Drie elementen bepalen het beeld en zijn later overal nagevolgd. Het gebouw staat op zware kolommen, pilotis, waardoor de begane grond vrij blijft en het maaiveld onder het blok doorloopt. In het gebouw lopen interne straten, de rues intérieures, waaraan voorzieningen liggen. En het dak is geen restruimte maar een gebruiksdak met een terras. De verhoudingen zijn afgeleid van een maatsysteem dat de architect ontwikkelde op basis van de menselijke maat. Dat is bij een blok van achttien lagen geen detail: het is de reden dat het gebouw ondanks zijn omvang niet als kolos overkomt.

Reageren

Gebouwsoort: Woongebouw, gestapelde bouw. Groot woonblok met voorzieningen in het gebouw zelf.
Bouwperiode: 1945 tot 1970.
Bouwjaar: Gebouwd tussen 1947 en 1952.
Gebouwtype: Woonblok van achttien bouwlagen in Marseille met 337 woningen, geschikt voor ongeveer zestienhonderd bewoners. Ontworpen door Le Corbusier; het is de eerste van vijf Unités die hij realiseerde. Het gebouw staat ook bekend als de Cité Radieuse. Sinds 2016 staat het op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Koop of huur: Beide. Het gebouw is in de loop der tijd deels in particulier eigendom gekomen; er zijn woningen in bezit van bewoners en er wordt verhuurd. Er is bovendien een hotel in gevestigd.
Energielabel: Niet van toepassing in de Nederlandse systematiek.

De Unité d'Habitation in Marseille is een woonblok uit 1952 met 337 woningen voor ongeveer zestienhonderd mensen. Het is een van de invloedrijkste gebouwen van de twintigste eeuw en het staat sinds 2016 op de Werelderfgoedlijst.

Het idee erachter is een verticale stad: woningen stapelen, en alles wat een buurt nodig heeft. In het gebouw zitten twee winkelstraten, op de derde en vierde verdieping. Er is een bibliotheek, een wintertuin, en op het dak een terras met voorzieningen.

De woningen zelf zijn over twee lagen verdeeld en grijpen in elkaar, zodat er per verdieping maar één gang nodig is voor twee woonlagen. Dat is efficiënt en het levert woningen op met een hoge woonkamer en uitzicht naar twee zijden.

Waarom dit voor jou relevant is. Elke Nederlandse galerij- en portiekflat is een nazaat van dit gebouw, en vrijwel altijd een versoberde. Wat in Marseille het uitgangspunt was — voorzieningen in het gebouw, een bruikbaar dak, ruime gemeenschappelijke ruimten — is bij de naoorlogse serieproductie als eerste geschrapt.

Voor VvE-bestuurders en bewoners van gestapelde bouw is dat een bruikbare gedachte bij renovatie. De ruimte die een complex ongebruikt laat, is vaak het dak en de plint. Een dak dat alleen dakbedekking draagt en een begane grond met alleen bergingen zijn in vrijwel elk naoorlogs complex aanwezig, en beide zijn bij groot onderhoud te heroverwegen — een dakterras, een gedeelde ruimte, of zonnepanelen.

Voor architecten en adviseurs is dit het gebouw waar de discussie over hoogbouw en leefbaarheid begint, en het is opvallend dat juist dít exemplaar wél is blijven functioneren terwijl duizenden navolgers zijn gesloopt. Het verschil zit in de voorzieningen, in het onderhoud en in het feit dat het gebouw altijd bewoond is gebleven door mensen die er wilden wonen.

Toegepaste maatregelen

verticale stad: woningen, winkels, bibliotheek, hotel en dakvoorzieningen in één gebouw
twee interne winkelstraten op de derde en vierde verdieping
woningen over twee lagen, in elkaar grijpend, waardoor er per twee woonlagen één gang nodig is
gebouw op pilotis, waardoor de begane grond vrij blijft
gebruiksdak met terras
ruw beton met zichtbare bekistingsafdruk als afwerking
maatvoering afgeleid van een systeem op basis van de menselijke maat

[CONTROLEREN: latere renovaties en verduurzamingsmaatregelen opvragen.]

Bouwmethode en materialen

Na-isolatie

[CONTROLEREN: of het gebouw is na-geïsoleerd en wat de Werelderfgoedstatus daarbij toestaat.]

Bij een betonnen gebouw waarvan de ruwe betonafwerking juist de monumentale waarde draagt, is buitenisolatie uitgesloten. Dat is dezelfde beperking als bij Park Hill in Sheffield en bij Nederlandse wederopbouwcomplexen met een beschermde status.

Wat overblijft is het dak, de begane grond en binnenisolatie waar dat kan — met alle aandachtspunten voor dampopbouw en koudebruggen die daarbij horen. Bij een betonnen skelet zijn die koudebruggen aanzienlijk: beton geleidt warmte goed en elke doorgaande vloer of kolom is een lek.

Energievoorziening

[CONTROLEREN: de oorspronkelijke en de huidige warmteopwekking opvragen.]

Hoe de ventilatie is geregeld

[CONTROLEREN: ventilatieprincipe opvragen. Bij woningen over twee lagen met openingen naar twee gevelzijden is dwarsventilatie doorgaans het uitgangspunt.]

Dwarsventilatie is een principe dat in Nederland bij nieuwbouw weer aandacht krijgt: een woning met openingen aan twee zijden is in de zomer aanzienlijk beter te koelen dan een eenzijdig georiënteerd appartement.

Prestatie en certificering

Toekomstplannen

Niet van toepassing voor de bouw. Wel is het gebouw sinds de oplevering vrijwel permanent in onderhoud en aanpassing, wat bij een bewoond monument van deze omvang onvermijdelijk is.

[CONTROLEREN: lopend onderhoudsprogramma en de afspraken met de erfgoedinstanties opvragen.]

Betrokken partijen

Architect: Le Corbusier.

[CONTROLEREN: opdrachtgever, aannemer en constructeur opvragen, plus de partijen die nu het onderhoud en beheer uitvoeren.]

Producten, materialen en gereedschap

Ruw beton met zichtbare houten bekistingsafdruk.

Gekleurde beglazing en gekleurde beton- en gevelvlakken in de loggia's.

[CONTROLEREN: materiaalopbouw van gevel en dak preciseren, en welke materialen bij latere restauraties zijn toegepast.]

Waarom dit inspireert

Wat je hiervan kunt meenemen

Herkomst

Zie voor meer informatie

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Alle projecten