Brandwerende doorvoeren: waarom elk gat in een brandscheiding dichtgezet moet worden

Brandveiligheid in een woongebouw berust op compartimenten: een brand blijft lang genoeg in de woning waar hij begint, zodat de bewoners van de andere woningen kunnen vluchten en de brandweer kan blussen. De wanden en vloeren tussen de woningen zijn daarop berekend. De doorvoeren erdoorheen zijn de zwakke plek, omdat ze door veel verschillende partijen worden gemaakt en zelden door iemand worden gecontroleerd. Deze pagina is voor het bestuur en de beheerder van een appartementengebouw, voor de professional die doorvoeren maakt, en voor de woningeigenaar die wil weten waarom de brandscheiding tussen zijn garage en zijn woning van belang is.

Een brandscheiding houdt drie dingen tegen: vlammen, hete rookgassen en warmte. De eis wordt uitgedrukt in minuten en in letters: E voor het tegenhouden van vlammen en rook, I voor het beperken van de temperatuurstijging aan de andere kant. Een woningscheidende wand van EI 60 houdt zestig minuten stand op beide punten. Een gat van vier centimeter voor een cv-leiding heft dat op: rook en vlammen gaan er in minuten doorheen, en een kunststof buis smelt weg en laat een open kanaal achter.

Een brandwerende doorvoer herstelt de scheiding rond de leiding. De oplossing hangt af van wat er doorheen gaat. Een kunststof afvoer- of waterleiding krijgt een brandmanchet: een stalen band met een opschuimende vulling die bij hitte uitzet, de smeltende buis dichtknijpt en het gat afsluit. Een metalen leiding geleidt warmte; die krijgt een afdichting van brandwerende mortel of kit rond de buis, en bij dikke leidingen een isolatie die de warmte niet doorgeeft. Een bundel kabels wordt afgedicht met brandwerende mortel, met opschuimende kit of met een brandwerend kussen dat later weer weg kan als er kabels bij moeten. Een ventilatiekanaal dat een compartiment doorkruist, krijgt een brandklep die bij hitte dichtvalt, of het kanaal zelf wordt brandwerend bekleed.

Wat een doorvoer brandwerend maakt, is de test. Elk systeem is beproefd in een oven met een bepaald type wand, een bepaald type leiding, een bepaalde diameter en een bepaalde afstand tot andere doorvoeren. De fabrikant levert daarvan een classificatie en een handleiding. Buiten die grenzen is het systeem niet getest en niet brandwerend, hoe goed het er ook uitziet. Dat is de reden dat een gat volgespoten met bouwschuim, ook brandvertragend schuim, niet telt: het is geen geteste combinatie van schuim, wand en leiding, en gewoon schuim brandt.

De doorvoeren ontstaan in twee golven. De eerste in de bouw, waar ze in een goed gebouwd complex zijn afgewerkt en soms zijn gefotografeerd. De tweede in de decennia daarna: elke woning krijgt in de loop van de jaren een nieuwe cv-ketel met een andere afvoer, een afzuigkap met een kanaal naar buiten, mechanische ventilatie, glasvezel, een laadpaal, zonnepanelen met kabels door de meterkast. Elke installateur boort zijn gat door een woningscheidende wand of vloer, meestal in de meterkast of de schacht, en laat het gat open of vult het met schuim. Na twintig jaar heeft de brandscheiding tussen twee woningen dertig gaten en houdt hij tien minuten stand.

In een grondgebonden woning speelt hetzelfde op kleinere schaal: tussen de garage en de woning, tussen de woning en een aangebouwd bedrijfsdeel, en in een rijwoning door de woningscheidende wand op zolder, waar de cv-leidingen en de ventilatiekanalen door de scheiding gaan.

Open ruimte rond een leiding in een woningscheidende wand of vloer: een kier waar licht doorheen komt of waar je een potlood in kwijt kunt.

Geel of roze bouwschuim rond een leiding in de meterkast, de schacht of de zoldermuur; ook brandvertragend schuim is geen geteste afdichting.

Kunststof buizen die door een woningscheidende wand gaan zonder stalen band eromheen.

Meterkasten waar kabels van glasvezel, laadpaal of zonnepanelen door een gat in het plafond of de wand naar de buren gaan.

Een schacht die van onder tot boven open is, met op elke verdieping doorvoeren naar de woning en nergens een afdichting.

Een label of stempel op een afgedichte doorvoer met product, datum en uitvoerder: dat is hoe het wel hoort.

Zelf doen als beheerder of bewoner: de meterkast en de zolder nalopen op open gaten en op schuim rond leidingen, en dat fotograferen en melden.

Zelf doen: in elke opdracht aan een installateur de afwerking van doorvoeren opnemen en bij oplevering nakijken.

Zelf doen bij een eigen woning: een enkele kabel- of leidingdoorvoer afdichten met een brandwerende kit of mortel van een geteste leverancier, als de handleiding het type wand en leiding dekt en u de voorschriften volgt.

Niet zelf doen: doorvoeren in een appartementengebouw afwerken zonder systeem en zonder registratie; een VvE heeft er niets aan als niemand kan aantonen wat er zit.

Niet zelf doen: gaten dichtspuiten met bouwschuim. Dat lijkt dicht en is het niet, en het verbergt het probleem voor de volgende inspecteur.

Niet zelf doen: brandkleppen in ventilatiekanalen; die vragen inbouw en inregelen door een installateur.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving eist dat een brand zich niet sneller uitbreidt dan de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag tussen woningen toestaat; voor nieuwbouw is dat doorgaans zestig minuten, voor bestaande bouw geldt een lager niveau. Een doorvoer maakt deel uit van de scheiding en moet dezelfde weerstand hebben.

De eigenaar is verantwoordelijk voor de brandveiligheid van het gebouw; bij een appartementengebouw is dat de VvE voor de gemeenschappelijke delen, en de scheidingsconstructies zijn dat in vrijwel elke splitsingsakte.

Een brandwerende doorvoer moet worden uitgevoerd volgens de classificatie en de handleiding van het geteste systeem; de leverancier levert de prestatieverklaring en de montagevoorschriften.

Bij nieuwbouw en verbouw onder kwaliteitsborging hoort de afwerking van doorvoeren in het dossier van de kwaliteitsborger, met foto's per doorvoer.

De brandweer en de gemeente kunnen bij een controle of na een incident herstel van open doorvoeren afdwingen; de verzekeraar kan bij schade een beroep doen op nalatig onderhoud als de scheidingen aantoonbaar open stonden.