Collectieve mechanische ventilatie: wie gaat waarover?

Over de installatie die in veel appartementencomplexen door alle woningen heen loopt, en over de eigendomsvraag die daaronder ligt. Zolang die vraag open staat, wordt er niet onderhouden en blijft elke klacht bij de bewoner liggen.

Er zijn twee bouwwijzen en ze vragen iets anders. Bij een collectief systeem trekt één ventilator op het dak de lucht uit alle woningen via een gemeenschappelijke schacht. Bij een individueel systeem heeft elke woning een eigen box, die alleen op een gedeelde schacht of dakdoorvoer uitkomt.

De grens tussen prive en gemeenschappelijk staat in de splitsingsakte, niet in wat de beheerder gewend is en niet in het huishoudelijk reglement.

En er is één ingreep die het hele complex raakt: een afzuigkap op het collectieve kanaal. Dat is de meest voorkomende oorzaak van klachten die op het eerste gezicht nergens op slaan — kookluchtjes bij de buren, een badkamer die niet meer droogt, een systeem dat in het hele blok uit balans is.

Een collectief afzuigsysteem is een gebalanceerd geheel. De centrale ventilator levert een onderdruk, en per woning zorgen ventielen ervoor dat ieder zijn aandeel krijgt. Die ventielen zijn bij oplevering ingeregeld: ze staan op een bepaalde stand en die stand hoort daar te blijven.

Elke wijziging in één woning verandert de verdeling in alle andere. Een motorafzuigkap blaast tegen de stroom in en drukt lucht terug in de schacht; die lucht komt bij de buren naar buiten. Een ventiel dat is dichtgedraaid omdat het tochtte, verplaatst de afzuiging naar de rest van het blok. Een kanaal dat is afgedopt bij een verbouwing, haalt een hele streng eruit.

Bij individuele boxen speelt dat minder, maar dan verschuift het probleem: iedere bewoner is dan eigenaar van zijn eigen box en niemand houdt bij of ze nog werken. In complexen met individuele boxen zijn er altijd woningen waar het apparaat al jaren stilstaat.

De toevoer wordt daarbij vaak vergeten. Een afzuigsysteem kan alleen afzuigen wat er binnenkomt. Zijn de roosters boven de ramen dichtgeschoven of bij een kozijnvervanging weggelaten, dan zuigt het systeem tegen een dicht huis in en gebeurt er niets, hoe hard de ventilator ook draait.

Zoek eerst uit welk systeem er is. Kijk op het dak: één centrale ventilator of een reeks kleine doorvoeren. Kijk in de woning: een box in de bergingskast of alleen ventielen in het plafond.

Lees de splitsingsakte. Vaak zijn de schachten en het centrale deel gemeenschappelijk en zijn de ventielen in de woning prive, maar dat is geen vaste regel.

Houd een stuk keukenpapier tegen het ventiel. Blijft het hangen, dan is er afzuiging. Valt het, dan werkt het niet, en dan is de vraag of dat aan de woning ligt of aan het systeem.

Vergelijk woningen onderling. Werkt het in de ene woning wel en in de andere niet, dan is het systeem uit balans of is er lokaal iets veranderd. Werkt het nergens, dan is het de installatie.

Inventariseer de afzuigkappen. Vraag bewoners welk type ze hebben. Een motorloze kap of een recirculatiekap kan wel, een motorkap op het collectieve kanaal niet.

Controleer de toevoer. Zijn er nog roosters, staan ze open, en zijn ze na een kozijnvervanging teruggekomen?

Zelf. Vaststellen welk systeem er is, de akte lezen, de keukenpapiertest doen en de roosters controleren. En de afzuigkappen in het complex inventariseren; dat kan met één ronde langs de deuren of één mail.

Zelf. De ventielen schoonmaken zonder de stand te verdraaien: eraf halen, afwassen, terugplaatsen in dezelfde stand. Markeer de stand voordat je hem eraf haalt.

Niet zelf. Inregelen, kanalen aanpassen, een motorkap aansluiten of een ventiel dichtzetten. En niet zelf concluderen dat er goed wordt geventileerd omdat de ventilator hoorbaar draait; geluid is geen luchthoeveelheid.

Voor bestaande bouw geldt dat een verblijfsruimte in een woonfunctie een voorziening voor luchtverversing moet hebben met een capaciteit van ten minste 0,7 dm³/s per m² vloeroppervlakte, met een minimum van 7 dm³/s. De bepaling daarvan gaat volgens NEN 8087.

De splitsingsakte bepaalt wat gemeenschappelijk is. Loopt een kanaal door een privegedeelte maar dient het meerdere woningen, dan is het doorgaans gemeenschappelijk; het feit dat het achter jouw wand zit maakt het niet van jou.

Een wijziging aan een gemeenschappelijke installatie vraagt toestemming van de vergadering. Een motorafzuigkap aansluiten op een collectief kanaal is zo'n wijziging, ook al gebeurt hij binnen de eigen woning.

Bij verhuurde appartementen is een niet-werkende ventilatie een gebrek dat voor rekening van de verhuurder komt te herstellen.

Bij kozijnvervanging moet de toevoer terugkomen. Roosters weglaten om esthetische redenen levert een woning op die formeel niet meer aan de ventilatie-eis voldoet.