De voordelen van een slimme thermostaat

Een slimme thermostaat is een kamerthermostaat met een internetverbinding, een app, en doorgaans een vorm van zelflerend of vooruitrekenend gedrag.

Dit artikel gaat over wat zo'n toestel werkelijk doet, waar de besparing vandaan komt en waar niet, in welke woningen het meeste te halen valt, en waar je bij aanschaf op let.

Een gewone klokthermostaat schakelt op vaste tijden naar een vaste temperatuur. Een slimme thermostaat doet hetzelfde en voegt drie dingen toe.

Het eerste is inzicht. Hij houdt bij hoeveel uur de ketel heeft gedraaid, bij welke buitentemperatuur, en hoe de binnentemperatuur zich ontwikkelde. Dat is de eerste keer dat de meeste mensen zien wat hun stookgedrag doet, en dat inzicht verandert vaker iets dan de automatisering.

Het tweede is vooruitrekenen. Een woning die traag opwarmt, moet eerder beginnen. Een toestel dat leert hoe snel jouw woning opwarmt bij welke buitentemperatuur, start op het juiste moment in plaats van op een vast tijdstip. Bij een goed geïsoleerde woning met vloerverwarming scheelt dat merkbaar in comfort en in gas.

Het derde is reageren op aanwezigheid. Via de telefoon of via sensoren merkt het toestel dat er niemand is, en verlaagt het. Bij een huishouden met een onvoorspelbaar ritme is dat de grootste post; bij een gezin met een vast ritme voegt het weinig toe boven een goed ingestelde klokthermostaat.

Waar de besparing níet vandaan komt, is de bediening op afstand. De verwarming aanzetten vanuit de trein voelt nuttig en het is bijna altijd een uitgave in plaats van een besparing.

Er is een belangrijke randvoorwaarde: het toestel moet met je ketel kunnen praten. Een aan-uitverbinding schakelt de ketel op vol vermogen aan of helemaal uit. Een modulerende verbinding laat de ketel op een lager vermogen draaien, en dat is waar het rendement zit. Welke van de twee je hebt, bepaalt wat een slimme thermostaat kan.

En er is een tweede: de stooklijn. Bij een ketel met een buitenvoeler bepaalt de weersafhankelijke regeling de aanvoertemperatuur. Een thermostaat die daaroverheen gaat sturen, kan die regeling tegenwerken. Vraag hoe de twee samenwerken voordat je iets vervangt.

Kijk welk type verbinding je ketel heeft: aan-uit of modulerend. Dat staat in de handleiding van de ketel en het bepaalt de keuze.

Kijk of de ketel in het menu een buitentemperatuur toont. Zo ja, dan is er een buitenvoeler en een weersafhankelijke regeling.

Kijk hoe je woning zich gedraagt: hoe lang duurt het voordat de woonkamer twee graden opwarmt op een koude ochtend? Dat getal bepaalt of vooruitrekenen iets oplevert.

Kijk naar je ritme. Een huishouden dat elke dag om dezelfde tijd weggaat, haalt weinig uit aanwezigheidsdetectie.

Kijk of er in de ruimte met de thermostaat een thermostatische radiatorkraan zit. Die twee werken tegen elkaar; zet die kraan volledig open.

Kijk waar de thermostaat hangt: niet in de tocht, niet boven een radiator, niet in de zon en niet in de hal.

Zelf doen: nagaan of je ketel modulerend of aan-uit is.

Zelf doen: controleren of de ketel een buitentemperatuur toont.

Zelf doen: de thermostaat op een goede plek hangen, uit de tocht en uit de zon.

Zelf doen: de thermostatische kraan in de thermostaatruimte volledig openzetten.

Zelf doen: de gegevens uit de app lezen en je schema daarop aanpassen.

Niet zelf doen: aan de bedrading in de ketel werken.

Niet zelf doen: de stooklijn wijzigen zonder te weten wat er gebeurt op een koude dag.

Wat je nooit moet doen: een slimme thermostaat kopen om een koude kamer op te lossen. Een koude kamer is een verdelingsprobleem of een schilprobleem, en geen regelprobleem.

Voor het vervangen van een kamerthermostaat gelden geen bijzondere eisen. Werk aan de gasverbrandingsinstallatie zelf mag sinds 1 april 2023 alleen door een gecertificeerd bedrijf; het aansluiten van een thermostaat op de bestaande aansluitpunten valt daar niet onder.

Voor een toestel met een internetverbinding gelden Europese eisen aan digitale veiligheid. Kies een fabrikant die updates levert en stel het toestel in volgens het advies van het Nationaal Cyber Security Centrum.

Let op wat er met je gegevens gebeurt. Een slimme thermostaat registreert aanwezigheid; dat is persoonsgegeven en de fabrikant hoort te vermelden wat hij ermee doet.

Bij een huurwoning is de thermostaat onderdeel van de installatie. Vervangen door een eigen toestel vraagt om toestemming en om afspraken over de situatie bij vertrek.

In een VvE met een collectieve installatie gaat de regeling van de centrale opwekking over de vereniging; wat er binnen de woning gebeurt niet.

Bij een warmtenet gelden eigen regels voor de afleverset en voor de regeling; een willekeurige thermostaat is daar niet altijd toegestaan.