Radiatoren en vloerverwarming: hoe warmte in de kamer komt

Een verwarmingsinstallatie bestaat uit een bron en een afgifte. Over de bron gaat het meeste gesprek; de afgifte bepaalt of het werkt. Een warmtepomp op te kleine radiatoren presteert slecht, en een vloerverwarming onder een dik tapijt geeft zijn warmte niet af.

Dit artikel gaat over de manier waarop radiatoren en vloerverwarming warmte afgeven, over het verband met de aanvoertemperatuur, en over de vraag hoe je vaststelt of je afgifte toereikend is voor een lagere temperatuur.

Een radiator geeft warmte af op twee manieren: door straling naar de omringende oppervlakken, en door convectie, waarbij lucht langs de radiator opwarmt en gaat circuleren. Bij een paneelradiator met lamellen is convectie het grootste deel.

De afgifte hangt af van het temperatuurverschil tussen het water en de kamerlucht. Bij een lagere aanvoertemperatuur is dat verschil kleiner en geeft dezelfde radiator dus minder warmte af. Bij een halvering van het temperatuurverschil daalt de afgifte met meer dan de helft, want het verband is niet lineair.

Dat is precies waarom lage temperatuur grotere radiatoren of meer oppervlak vraagt. Een radiator die bij zeventig graden aanvoer voldoende was, is bij vijftig graden ruwweg de helft van wat je nodig hebt.

Vloerverwarming werkt met een groot oppervlak en een lage temperatuur. Bij een vloertemperatuur die uit comfort- en gezondheidsoverwegingen beperkt blijft, is de afgifte per vierkante meter begrensd. Daarom is vloerverwarming als enige bron alleen toereikend in een goed geïsoleerde woning.

De vloerafwerking bepaalt hoeveel er doorkomt. Tegels geleiden goed; hout en dikke ondervloeren remmen. Bij vloerverwarming is de warmteweerstand van de afwerking dus een ontwerpgegeven en geen smaakkwestie achteraf.

Kijk naar het type en de maat van je radiatoren: hoogte, lengte en het aantal platen en lamellen. Op de zijkant staat vaak een typeaanduiding waaruit het vermogen is af te leiden.

Doe de test op vijftig graden aanvoer, een week lang in een koude periode. Blijft de woning warm, dan is je afgifte toereikend voor lage temperatuur. Blijft één ruimte achter, dan is dat één radiator en geen bezwaar tegen het hele plan.

Voel welke ruimtes achterblijven. Een noordkamer, een kamer boven een onverwarmde garage of een kamer met veel glas heeft meer nodig.

Kijk of radiatoren zijn ingebouwd, achter een ombouw zitten of achter een gordijn hangen. Elk van die drie kost een merkbaar deel van de afgifte.

Kijk bij vloerverwarming naar het aantal en de lengte van de kringen, en naar de vloerafwerking. Een verdeler zonder labels en zonder inregeling is de meest voorkomende situatie.

Vraag om een warmteverliesberekening per vertrek wanneer je een offerte krijgt. Zonder die berekening is elk advies over afgifte een aanname.

Zelf doen: de test op vijftig graden aanvoer uitvoeren en per ruimte noteren wat er gebeurt.

Zelf doen: de radiatoren opmeten en het type noteren.

Zelf doen: ombouwen, gordijnen en meubels weghalen die de afgifte blokkeren.

Zelf doen: radiatoren ontluchten en de kranen per ruimte instellen.

Zelf doen: bij vloerverwarming de kringen labelen en de verdeler inregelen.

Niet zelf doen: een warmteverliesberekening maken.

Niet zelf doen: radiatoren vervangen aan een gevulde installatie zonder ervaring.

Wat je nooit moet doen: een warmtepomp bestellen zonder te weten welke aanvoertemperatuur je woning nodig heeft. Dat is de fout die het vaakst tot teleurstelling leidt.

Er is geen wettelijke eis aan de afgiftetemperatuur van een verwarmingsinstallatie in een bestaande woning. De eisen gaan over de energieprestatie van het geheel bij nieuwbouw.

Voor subsidie op een warmtepomp gelden eisen aan het toestel en aan de installateur, en soms wordt een warmteverliesberekening gevraagd. Controleer bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Bij een appartement stelt het splitsingsreglement vrijwel altijd een eis aan de contactgeluidisolatie van harde vloerbedekking. Dat raakt de keuze van de vloerafwerking bij vloerverwarming.

Bij het infrezen van vloerverwarming in een dekvloer kan die dekvloer gemeenschappelijk zijn; controleer de akte.

Bij blokverwarming ligt de aanvoertemperatuur vast bij de collectieve installatie. Individuele stappen naar lage temperatuur hebben dan alleen zin in samenhang met een collectief besluit.

Voor de veiligheid van vloerverwarming in natte ruimten gelden bij elektrische systemen de bepalingen van NEN 1010.