Lagere aanvoertemperatuur en de keteltest

Bij vrijwel elke stap richting een warmtepomp komt dezelfde vraag terug: is de woning geschikt. Adviseurs, installateurs en subsidieregelingen vragen ernaar, en het antwoord bepaalt of een warmtepomp werkt of teleurstelt.

Die vraag is met een test te beantwoorden die je zelf kunt doen en die niets kost. Dit artikel legt uit hoe de test werkt, wat de uitkomst betekent, en wat je doet als een ruimte niet meekomt.

Het gaat ook over de winst die de lagere temperatuur nu al oplevert, ook als er voorlopig geen warmtepomp komt.

Een radiator geeft warmte af op grond van het verschil tussen de temperatuur van het water en de temperatuur van de lucht in de ruimte. Wordt dat verschil kleiner, dan daalt de afgifte, en zij daalt sterker dan het temperatuurverschil zelf.

Dat is de reden dat een woning met kleine radiatoren op negentig graden warm wordt en op vijftig graden niet. Er is niets kapot; er is te weinig afgevend oppervlak voor die temperatuur.

Er zijn drie manieren om dat op te lossen. Meer oppervlak, dus een grotere radiator of een extra radiator. Minder warmtevraag, dus isoleren en kieren dichten. Of een betere verdeling, zodat het water gaat waar het nodig is.

Die derde is de goedkoopste en wordt het vaakst overgeslagen. In een installatie die nooit is ingeregeld, gaat het meeste water door de radiator met de minste weerstand, meestal die het dichtst bij de ketel zit. De verste ruimte blijft achter, en dat valt op negentig graden niet op.

Een cv-ketel met condensatietechniek haalt bovendien meer rendement bij een lagere retourtemperatuur, omdat de waterdamp in de rookgassen dan werkelijk condenseert. Op een hoge aanvoertemperatuur gebeurt dat maar een deel van de tijd.

Een weersafhankelijke regeling met een buitenvoeler bepaalt de aanvoertemperatuur uit de buitentemperatuur, volgens een ingestelde stooklijn. Die regeling doet in de winter automatisch wat je met de test handmatig nabootst.

Kies een koude dag. De test zegt niets bij tien graden buiten; je wilt weten wat er gebeurt als het vriest of daar in de buurt komt.

Zet in het ketelmenu de maximale aanvoertemperatuur voor verwarming op vijftig graden. Dat is een andere instelling dan de temperatuur voor warm tapwater; die laat je met rust.

Zet de thermostaat op de temperatuur die je gewoonlijk aanhoudt en laat de nachtverlaging uit. Een woning die 's nachts afkoelt, moet 's ochtends inhalen, en dat is precies wat op lage temperatuur niet lukt.

Laat het een etmaal staan, en liever twee. Een woning reageert traag en de eerste uren zeggen weinig.

Meet in elke ruimte de temperatuur, op ongeveer anderhalve meter hoogte, midden in de ruimte, niet naast de radiator en niet tegen een buitenmuur.

Noteer per ruimte de gemeten temperatuur, de buitentemperatuur en de stand van de thermostaat. Zonder die drie is de uitkomst niet te beoordelen.

Blijft één ruimte achter, voel dan aan die radiator. Boven warm en onderaan koud wijst op lucht; helemaal koud terwijl de rest warm is wijst op de verdeling.

Zelf doen: de maximale aanvoertemperatuur in het ketelmenu op vijftig graden zetten.

Zelf doen: de nachtverlaging uitzetten voor de duur van de test.

Zelf doen: per ruimte meten en de waarden noteren met de buitentemperatuur erbij.

Zelf doen: radiatoren ontluchten.

Zelf doen: controleren of de ketel in het menu een buitentemperatuur toont; zo ja, dan is er een buitenvoeler.

Niet zelf doen: de brander afstellen of aan de gasinstallatie werken.

Niet zelf doen: de doorstroming per radiator berekenen en de voetventielen instellen zonder de benodigde gegevens.

Wat je nooit moet doen: op grond van één koude ochtend concluderen dat de woning ongeschikt is. Laat de test minstens een etmaal staan en kijk of de verdeling het probleem is voordat je een radiator vervangt.

Voor de test zelf gelden geen regels. Het is een instelling in je eigen toestel en je kunt hem op elk moment terugzetten.

Werk aan een gasverbrandingsinstallatie mag sinds 1 april 2023 alleen worden uitgevoerd door een bedrijf met het wettelijk verplichte certificaat. Het wijzigen van een instelling in het menu valt daar niet onder; het vervangen of afstellen van de brander wel.

Subsidieregelingen voor een warmtepomp stellen eisen aan het toestel en aan de installatie. De geschiktheid van de woning is geen voorwaarde in de regeling, maar wel bepalend voor het resultaat.

Bij een huurwoning is de verwarmingsinstallatie een zaak van de verhuurder. Werkt een installatie niet naar behoren, dan staat dat in de gebrekenlijst die de Huurcommissie hanteert.

Voor het waterzijdig inregelen bestaan uitvoeringsrichtlijnen van de branche. Vraag om een rapport met de ingestelde waarden per radiator; zonder dat rapport is achteraf niet vast te stellen wat er is gedaan.

In een VvE met een collectieve installatie is de aanvoertemperatuur een zaak van de vereniging. Wijzigen raakt alle woningen en hoort via de vergadering te lopen.